วิจารณ์การจ่ายเงินหมอแบบ จตง (p4p)

ผมยอมรับว่าไม่ได้ตามข่าวเรื่อง จตง (p4p) เลย เพิ่งมาอ่านสองข่าววันนี้เอง ก่อนอื่นผมติงว่าทำไมต้อง p4p ด้วย (pay for performance) เอาไทยแบบว่า “จ่ายตามงาน”  (จตง.) ไม่ได้หรือ  (เริ่มต้นผมก็หงุดหงิดแล้ว เพราะรำคาญศัพท์ฝรั่ง ที่เอามาใช้กันจนเกร่อทำยังกะเป็นประเทศอาณานิคมฝรั่งไปแล้ว)

ฟังได้แว่วๆ ว่าเมื่อก่อน รพช. (โรงพยาบาลชุมชน)  จะได้เงินเพิ่มค่าธุรกันดาร แต่วันนี้ส่วนใหญ่จะถูกตัด (เหลือเพียงบางโรงที่ธุรกันดารจริงๆ ตัวชี้วัดความธุรกันดารก็ตล๊กตลก เช่น เอาปริมาณร้านค้า 7-11 เป็นตัวชี้วัดด้วย  ความจริงเอาชายสี่หมี่เกี๋ยว  ไก่ย่างวิเชียรบุรีวัดยังน่าจะสมจริงกว่า)  พอถูกตัดเงินไปแล้ว ก็ให้จ่ายเงินตามปริมาณงานที่ทำ (p4p)

ซึ่งว่าไปแล้วความจริงก็ยุติธรรมดีนะ  เพียงแต่ว่าทำงานมากๆ  รักษาชุ่ยๆ  แล้วทำให้คนตายมาก  หรือรักษาไม่หาย  ก็ได้เงินมากด้วยใช่ไหม  ...เรื่องนี้สำคัญมาก  เพราะงานรักษาพยาบาลนั้น ปริมาณต้องมาพร้อมกับคุณภาพด้วย

แล้วเราจะเอาอะไรมาวัดว่าหมอคนไหนทำงานมากและได้คุณภาพด้วย ...รอให้คนไข้หายหรือตายก่อนกระนั้นหรือ แล้วเก็บสถิติ  แม้กระนั้นใครจะเป็นคนไปตามเก็บสถิติอันมากมายและยุ่งยากซับซ้อน

การให้แบบเดิมๆ แบบเหมาจ่าย ก็มีปัญหา การให้แบบใหม่แบบ จตง. ก็มีปัญหา จะเอาไงดี

ผมอยากเสนอให้แก้ปัญหาแบบหลากหลายสีครับ อย่าไปทำแบบดำ-ขาว

เบี้ยกันดารทำไมต้องมีกับไม่มี  ทำไมไม่จัดลำดับความกันดารเป็นสักสิบระดับ แล้วให้เบี้ยกันดารแบบเทียบบัญญัติไตรยางศ์ตามลำดับ

ส่วน จตง. ก็มีด้วย แม้ในรพ.ที่กันดาร  โดยต้องได้คุณภาพด้วย เช่น ให้คนไข้เลือกหมอได้ด้วยตนเอง  ถ้าต้องการ  โดยมีประวัติหมอแต่ละคนแสดงไว้ในแฟ้ม  ให้คนไข้ไปเลือกอ่าน  ถ้าหมอคนไหนมีคนไข้เลือกไปรักษามาก แสดงว่ามีทั้งปริมาณและคุณภาพ แบบนี้ก็ จตง.  ได้  เพียงแต่ว่าประวัติหมอนี้ต้องมีคณะกรรมการกลางคอยร่อนกรองด้วย  (edit) ไม่ใช่ให้เขียนกันได้เสรี

การจ่ายแบบจตง.  ก็ยังอาจไม่ยุติธรรมอยู่ดี เพราะ รพ. ก็มีหลายระดับ  เช่น รพ. ระดับรองๆ  มีงานมากแต่เป็นงานที่ “ราคาถูก”  เช่น ไม่มีการผ่าตัด  หรือมีแต่เป็นการผ่าตัดเล็กเท่านั้น  ส่วนรพ. ศูนย์มีการผ่าตัดใหญ่  แบบนี้หมอในรพ.ศูนย์ ทำงานหนักเท่ากันกับรพ. ไม่ศูนย์ แต่ได้เงินมากกว่า เพราะว่าการรักษามีราคาแพงกว่า ใช่ไหม

อีกอย่างที่อยากให้ออกกฎหมายเลิกคือ  ห้ามหมอออกไปทำคลินิกส่วนตัว  เพราะทำงานรพ. เหนื่อยมากแล้ว ต้องพักผ่อนเพื่อทำการรักษาให้มีคุณภาพ  การไปทำคลินิกยังเป็นการ “ซ้อนทับผลประโยชน์” อีกต่างหาก  ไม่ต่างอะไรกับครูไปสอน ติว หน้ารร.  ของตัวเอง

ถ้าจะประนีประนอม ผมเสนอให้รพ.  สร้างคลินิกให้หมอเสียเลย  เป็นคลินิกในรพ. นั่นแหละ  โดยหมอผลัดเวรกันมาอยู่ตามความสมัครใจ (นอกเวลางาน)  โดยให้เป็น “หมอเวร” ไปพร้อมกันเลย  เพียงแต่ว่าแต่ละคนจะมาอยู่เวรได้ไม่เกินอาทิตย์ละสามวัน  และการรักษาแบบนี้คนไข้ต้องจ่ายแพงกว่าการรักษาในเวลางานปกติ (ยกเว้นพวกฉุกเฉิน)    แน่นอนว่าการอยู่เวรนี้จะมีรายได้พิเศษแบบว่า จตง. จริงๆ  เช่น หมอครึ่ง รพ. ครึ่ง  แบบนี้ก็วินๆๆ  คนไข้ก็วินด้วย เพราะรู้ว่าวันไหน หมอคนไหนอยู่เวร ก็เลือกหมอที่ตนชอบมารักษากันได้ตามอัธยาศัย

...คนถางทาง (๓๐ พฤษภาคม ๒๕๕๖)