ผมได้รับลิงค์ข่าวการเรียกประชุมคณะกรรมการปฏิรูปหลักสูตรและตำรา รอบที่ 2 จากห้อง facebook ชื่อ ครูเพื่อศิษย์อีสาน ซึ่งจะจัดขึ้นในวันที่ 20-21 เมษายน 2556 นี้

สาระของข่าวที่สำคัญคือจะคุยกันเกี่ยวกับ กลุ่มสาระการเรียนรู้ในหลักสูตรใหม่ ที่ปรับจาก 8 กลุ่มสาระมาเป็น 6 กลุ่มสาระ ได้แก่

1.ภาษาและวัฒนธรรม (Language and Culture)
2.วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ (STEM)
3.การดำรงชีวิตและโลกของงาน (Work Life)
4.ทักษะสื่อและการสื่อสาร (Media Skill and Communication)
5.สังคมและมนุษยศาสตร์ (Society and Humanity) และ
6.อาเซียน ภูมิภาคและโลก (Asean Region and World)
 

ซึ่งขอบเขตการประชุมดังกล่าว ได้แก่ การออกแบบภาพกว้างการเรียนตลอดระยะเวลา 12 ปี ที่จะแบ่งเป็น 6 กลุ่มสาระ จะมีรายละเอียดอะไรบ้าง ทั้งกำหนดน้ำหนักกลุ่มต้องมีสัดส่วนเท่าไหร่ แล้วกำหนดเป็นรายชั่วโมงเรียน เป็นต้น ทั้งนี้ จะ มีบางกลุ่มสาระเมื่อถึงระดับชั้น ม.ปลาย ก็ต้องแตกเป็นรายวิชา อย่างกลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ ช่วงประถมศึกษากับ ม.ต้น หรือ 9 ปีแรกอาจเรียกอย่างนี้ แต่เมื่อถึง ม.ปลาย หรือ 3 ปีหลังก็ต้องแตกเป็นรายวิชา เช่น วิชาฟิสิกส์ วิชาเคมี เป็นต้น

ผมตั้งคำถามกับตนเองว่า  3 คำถามดังนี้ครับว่า
  • อะไรเปลี่ยนไป หรือ เปลี่ยนอย่างไร
  • ทำไมต้องเปลี่ยนไปเป็นอย่างนั้น
  • เมื่อเปลี่ยนแบบนี้จะแก้ปัญหาได้ครอบคลุมและยั่งยืนหรือไม่
เพื่อวิพากษ์แนวความคิดนี้อย่างตรงไปตรงมา ผมลองนำมาเปรียบเทียบกันดู ได้ดังตารางครับ

กลุ่มสาระใหม่
กลุ่มสาระเก่า



ภาษาและวัฒนธรรม
ภาษาไทย ภาษาต่างประเทศ วัฒนธรรม ศิลปะ



STEM
คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์



การดำรงชีวิตและโลกของงาน
การงานอาชีพและเทคโนโลยี สุขศึกษาและพลศึกษา



ทักษะสื่อและการสื่อสาร
เทคโนโลยี



สังคมและมนุษยศาสตร์
สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒธรรม ศิลปะ



ภูมิภาคอาเซียนและโลก
สังคมศึกษา









ตีความก่อนวิพากษ์ 
  1. ผมเห็นความเป็น "องค์รวม" มากขึ้น เช่น
    • การนำภาษาและวัฒนธรรมมาไว้ด้วยกัน หมายถึง ภาษาคือส่วนหนึ่งของวัฒธรรม วัฒนธรรมอย่างหนึ่งคือภาษา ภาษาสื่อสารสืบทอดวัฒนธรรม วัฒนธรรมเปลี่ยนภาษาเปลี่ยน......สุดแล้วแต่จะเขียน.... แยกยังไงก็แยกไม่ออก เหมือน สมถะกับวิปัสนา หลวงปู่ชาท่านว่า เหมือนมะม่วงใบเดียวกันที่ดิบกลับเป็นสุก
    • การนำ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ มาไว้ด้วยกัน เพราะ
      • วิทยาศาสตร์คือ องค์ความรู้ ความจริง คือธรรมชาติ
      • เทคโนโลยี คือ การนำเอาวิทยาศาสตร์มาใช้ให้เกิดประโยชน์
      • วิศวกรรมศาสตร์ คือ การออกแบบและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ ให้ปัญหาต่างๆ ถูกแก้และเป้าหมายเป็นจริง โดยใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
      • คณิตศาสตร์คือภาษาของวิทยาศาสตร์ คือสิ่งที่รอยรัดเชื่อมโยง เป็นเครื่องมือ ในการเรียนรู้และพัฒนาวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ ให้ดีขึ้น
    • การดำรงชีวิตและโลกของงาน แสดงว่า คณะกรรมการร่างฯ ได้พิจารณาเห็นว่า
      • เราเรียนรู้ชีวิต เรียนเพื่อนำไปใช้ในชีวิต เรียนเพื่อดำรงชีวิตให้มีความสุข  คือเชื่อมโยง โรงเรียนกับชีวิตนั่นเอง
      • การดำรงชีวิตที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและประเทศนั้น ต้องรู้เรื่องงาน สามารถทำงานได้ และต้องทำงาน
      • การทำงานคือการดำเนินชีวิต ...... ผมนึกถึงคำที่่ท่านพุทธทาสภิกขุ ที่ว่า การทำงานคือการปฏิบัติธรรม แต่ก็ไม่แน่ใจว่า เราจะไปถึงจุดนั้นหรือไม่
      • หากวิเคราะห์รวมหลักสูตรเก่า ข้อนี้หมายถึง การนำกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี กลุ่มสาระฯสุขศึกษาและพลศึกษา มารวมไว้
  2. ผมเห็นการเปลี่ยนแปลงตามโลกาภิวัฒน์สู่ศตวรรษใหม่ ศตวรรษที่ 21
    • เพิ่มกลุ่มสาระสื่อและการสื่อสาร แสดงให้เห็นว่า ให้ความสำคัญกับการสื่อสาร  ผมจึงนำเอาเทคโนโลยีการสื่อสารสนเทศ หรือ ICT มาเทียบไว้
    • เพิ่มการศึกษาเรื่องโลกและภูมิภาคอาเซียนเข้ามา แสดงว่า กำลังจะเตรียมตัวอยู่ในอาเซียน และดำรงอยู่ในโลกไร้พรมแดนให้ได้
  3. ผมไม่เห็น มิติของการศึกษาเรียนรู้ตนเอง  เรียนรู้บริบทของตนเอง ผมคาดว่า คกก. คงจะคิดถึงหลักสูตรสถานศึกษา หรือหลักสูตรท้องถิ่น หรือ การนำสาระวิชาเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ชาติไทย ไปไว้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาสังคมศึกษา และที่สำคัญ หลักสูตรนี้ดูเหมือนจะไม่ให้ความสำคัญกับ "ศาสนา"  ...... นาเสียดายมาก ถ้าคณะกรรมการไม่เห็นจุดแข็งและประโยชน์จากหลักคำสอนทางศาสนา โดยเฉพาะศาสนาที่คนไทยรู้จักอยู่ถึง 62 ล้านคน...
  4. เช่นเดียวกับข้อ 3. น่าเสียดายหาก คกก. ปฏิรูปหลักสูตรฯ ไม่เห็น ความสำคัญและจุดเด่นของไทย ที่มี หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยเฉพาะปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการศึกษา.....
  5. แม้ผมจะเห็น "องค์รวม" ตามข้อ 1. แต่ผมก็ยังเห็นความ "แยกส่วน" เช่น
    • แยกวัฒนธรรมออกจากสังคมและมนุษยศาสตร์ 
    • แยกสื่อและเทคโนโลยีออกจาก STEM ในความเห็นผมนั้น สื่อและเทคโนโลยีหลายอย่าง ไม่ต้องสอนในห้องเรียน เรียนได้เองจากการลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง
    • แยกภูมิภาคอาเซียน และโลก ออกมาจาก สังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ และแยกออกจาก ภาษาและวัฒนธรรม..... หากมองในมุมแยกมาเรียนภูมิศาสตร์หรือเรียนทางกายภาพต่างหาก ยิ่งต้องบอกว่ายิ่งแยกส่วนมากขึ้น
    • แยกศิลปะออกจากวัฒนธรรม......และดูเหมือนจะไม่ให้ความสำคัญกับ "วิชาศิลปะ"
    • แยกการเรียนรู้ตนเอง หรือเรียนรู้บริบทของตนเอง ออกจากการเรียนรู้ผู้อื่นและสิ่งอื่น
  6. ผมคิดว่าหลักสูตรถอยห่างจากการ "เน้นเนื้อหา" หรือ "เน้นวิชาน้อยลง" แต่หันกลับไป "เน้นทักษะ"  ซึ่งความจริงทักษะส่วนใหญ่จัดหมวดหมู่ได้ยากมาก และเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว และขึ้นอยู่กับศักยภาพความถนัดรายบุคคลของนักเรียน ลองพิจารณาแต่ละกลุ่มสาระฯ
    • ภาษาและวัฒนธรรม คือ "ทักษะ" แต่ที่ผ่านมา เน้นเนื้อหา เน้นวิชา
    • STEM เน้นทั้ง เนื้อหาและทักษะ แต่ที่ผ่านมา เน้นวิชา และแยกส่วน
    • การดำรงชีวิตและโลกของงาน ต้องบูรณาการเชื่อมโยงเพื่อนำ เนื้อหาและทักษะ ไปใช้
    • ทักษะสื่อและการสื่อสาร คือเน้น "ทักษะ"
    • สังคมและมนุษยศาสตร์ เป็นทักษะความเข้าใจ
    • ภูมิภาคอาเซียนและโลก ดูเหมือนจะเน้น "เนื้อหา" 
  7. ฯลฯ

ข้อความสะท้อนความกังวล

  • กังวลว่า คกก.ปฏิรูปหลักสูตร จะลืม พิจารณา "บริบท" ของเราในปัจจุบัน เช่น เราแยกส่วนมานาน เรามีครูที่ประจำรายวิชาเป็นเวลานาน เรามีแนวทางของชีวิตแบบนี้มานาน การปรับเปลี่ยนจากข้างบน แบบ top-down ไม่ได้ผล....... การระเบิดจากภายในครู ภายในโรงเรียน คือวิธีที่ดีที่สุดตอนนี้  ........... หากท่านยังทำแบบเดิมคือ "สั่งลงมา" เหมือนเดิม "ผล" ก็คงเป็นเหมือนเดิม
  • กังวลว่า คกก. ปฏิรูปหลักสูตร จะลืม จุดเด่น และสัมมาทิฏฐิ ของเราที่มีอยู่ คือ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการศึกษา
  • กังวลว่าครูจะกังวล 
  • ฯลฯ

เขียนไปเขียนมา ผมเปลี่ยนใจ ไม่ตอบคำถามของตนเองดีกว่าครับ....

ท่านผู้อ่านอาจรองตอบดูก็ได้ครับ

อ.ต๋อย มหาสารคาม