การสหกรณ์ กับ ประชาคมอาเซียน

ไป Dinner talk ให้กรรมการสหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธกส. (หรือ เรียกสั้น ๆ ว่า สกต.) เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2555 ณ โรงแรม รอยัลริเวอร์ ตามโครงการส่งเสริมพัฒนาขีดความสามารถในการบริหารจัดการระบบงาน สหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้าธกส. หลักสูตร “การพัฒนาศักยภาพการบริหารการจัดการของกรรมการ “ ให้บรรยายในหัวข้อ “สหกรณ์กับประชาคมอาเซียน” ก็ได้พูด ไปหลายเรื่อง เกี่ยวกับสหกรณ์กับประชาคมอาเซียน ดังนี้

1 ประชาคมอาเซียน ASEAN Community ซึ่งเท่ากับระดับ Common market (มีการเคลื่อนย้ายปัจจัยการผลิต) ตามแนวคิด ของการจัดตั้งกลุ่มเศรษฐกิจภูมิภาค แต่พยายามบอกผู้เข้าฟังบรรยายว่า ให้คิดไปถึงขั้น Economic Union เป็น สหภาพอาเซียน(ASEAN Union) ไปเลย เพื่อวางแผนระยะยาว

2.กล่าวถึง นิยามสหกรณ์ หลักการสหกรณ์ และ คุณค่านิยม สหกรณ์(cooperative values) เป็นสิ่งที่ขบวนการสหกรณ์ไทยต้องยึดมั่นอย่างถูกต้องครบถ้วนเพื่อที่จะเป็นระดับนำในขบวนการสหกรณ์อาเซียน เพื่อแบ่งปันแก่ช่าวอาเซียน

3.ประชาคมอาเซียนประกอบด้วย สามเสาหลัก (pillar) คือ APSC AEC ASCC สหกรณ์ตามนิยาม สหกรณ์สากล จะเข้าได้ดีกับ สองเสาหลักคือ ASCC และ AEC คิดได้จาก การฟังบรรยายเรื่อง ประชาคมอาเซียนจาก รองอธิบดี กรมเจรจาการค้า 2 ท่าน รองอธิบดีกรมอาเซียน 1 ท่าน อาจารย์จากกระทรวงการคลัง 1 ท่าน และจากคำบรรยายของท่านรองเลขาธิการสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร นำมาบูรณาการกับวิชาการสหกรณ์

4. แจ้งให้ทราบว่าวิธีการสหกรณ์ในประเทศไทยดูงานได้ที่วัด จากการอยู่รวมกันของพระเป็นคณะสงฆ์ใช้วิธีการสหกรณ์มานานตั้งแต่สมัยพุทธกาลแล้ว

5.ขอให้สหกรณ์เป็น best for the world เป็นเลิศเพื่อโลก เพื่อแบ่งปันแก่ชาวโลก ตามหลักการสหกรณ์สากลที่ 5 เรื่องการศึกษา อบรม ให้สอดคล้องกับการศึกษาของโลกที่เปลี่ยนจาก best in the world เป็นหนึ่งในโลก เป็น best for the world เป็นเลิศเพื่อโลก

6. สหกรณ์นั้น ทำคุณค่าให้กับสังคมตามหลักการสหกรณ์ที่ 7 โดยสมาชิกสหกรณ์ซึ่งเป็นคนในชุมขนเป็นเจ้าของ จึงก้าวข้าม CSR และสหกรณ์ก็เป็นโมเดลทางที่ดีกว่า โมเดลทางธุรกิจ CSV (Creating Shared Value) แล้ว

7.เมื่อรวมกันเป็น ประชาคมอาเซียน (ASEAN Community) แล้วต่อไปในอนาคต ก็จะเป็น ASEAN Union (สหภาพ อาเซียน) มีนโยบายทางสังคมเป็นหนึ่งเดียวกัน อาจใช้เงินสกุลเดียวกัน ขอบเขตของประเทศไม่มีชัดเจน การจะรู้ว่าตรงไหนคนไทยอยู่ก็ด้วย สังคมไทย และวัฒนธรรมไทย แบบ ย่านเยาวราชซึ่งเป็นย่านชาวจีนในประเทศไทย ย่านพาหุรัดเป็นย่านของชาวแขก การสหกรณ์ที่มุ่งไปถึงการรวมกันเพื่อตอบสนองความต้องการอันจำเป็น ทางสังคม และวัฒนธรรม ตามนิยามสหกรณ์สากล จะช่วยในเรื่องนี้แก่ประเทศไทยได้ดี

8. ราคาผลผลิตการเกษตรที่เป็นอาหารจะเพิ่มขึ้น เพราะคนในโลกนี้เกิดมากกว่า ปริมาณอาหารทุกวัน ไม่ว่าจะในจีน อินเดีย อินโดนีเซีย และยังเจอภัยพิบัติทำให้ผลิตได้ไม่เต็มที่ เข่นในหลาย ๆ ประเทศ ประชาคมอาเซียนผลิตอาหารได้ก็ยังไม่พอ จึงต้องแบ่งปันกันด้วยราคาอาหารที่สูงขึ้น และขอให้เก็บที่ดินไว้ให้ลูกหลานไทยเพื่อผลิตอาหารเลี้ยงคนไทยด้วย ถึงแม้ที่ดินจะแพงเพิ่มขึ้นเพียงใด ก็ตาม หากสหกรณ์ มีเงินเหลือให้ซื้อที่ดิน แล้วคัดเลือกลูกหลานสมาชิกที่ไม่มีที่ดินทำกิน แต่มีความตั้งใจรับเป็นสมาชิก ให้เข้าทำการเกษตรแล้ว แบบเช่าซื้อ ที่ดินก็ยังจะคงอยู่คู่คนไทย

9. การสหกรณ์นั้นเป็นไปตามทฤษฏีใหม่ขั้นที่สองที่ได้รับพระราชทาน คือ การรวมกันเป็นกลุ่มเกษตรกร หรือสหกรณ์ โมเดลการเกษตรที่เหมาะสมเมื่อรวมเป็นประชาคมอาเซียน หรือแม้กระทั่งเป็น สหภาพอาเซียนได้นั้นก็น่าจะเป็นดังนี้

- ด้านการผลิต Production จะเป็นการผลิตแบบ วน-เกษตรอินทรีย์ ทฤษฏีใหม่ขั้นที่ หนึ่ง

- ด้านการกระจายผลผลิต distribution จะเป็นการกระจายผลผลิตด้วย ทฤษฎีใหม่ขั้นที่สอง (รวมกันเป็นกลุ่มหรือสหกรณ์แล้วรวมกันขาย เป็น Mass production จากการรวมกัน) และเชือมต่อกับภาคเอกชนตามทฤษฏีใหม่ขั้นที่ สาม ซึงในอนาคตจะทำได้ง่าย ๆ เพราะโมเดล ธุรกิจ ปรับเปลี่ยนเป็น CSV (Creating shared value )

- ด้านการบริโภค จะบริโภค consumption จะเป็นการบริโภคตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง บริโภคอย่างมีเหตุผล พอประมาณ มีภูมิคุ้มกัน (อาจเป็นภูมิคุ้มกันทางสุขภาพในการบริโภคสินค้าเกษตรอินทรย์ก็เป็นได้) การบริโภคเป็นไปตามหลักวิชาการหลักโภชนาการ บนเงื่อนไขของคุณธรรม

10. สหกรณ์ทั้งในชุมชนแออัด และนอกชุมชนแออัด สามารถป้องกันปัญหายาเสพติด ที่จะขยายตัวสืบเนื่องจากเงินกู้นอกระบบได้ เพราะ ทั้งสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน สหกรณ์บริการแบบสหกรณ์บริการกองขยะหนองแขม สหกรณ์การเกษตร นั้น ทำให้ประชาชนผู้ด้อยโอกาสมีโอกาสเข้าถึงแหล่งเงินทุน ดอกเบี้ยตามกฎหมายได้ ลดการพึ่งพาเงินทุนนอกระบบ ซึ่งอาจทำให้ครอบครัวของพวกเค้าต้องไปพัวพันยาเสพติด หากต้องไปใช้บริการเงินกู้นอกระบบและส่งใช้ไม่ได้ตามกำหนด

11 ได้ยกตัวอย่าง Social banking ที่มี ม๊อตโต้ว่า เงินของประชาชน กลับสู่ความอยู่ดีกินดีของประชาชน ว่าในอนาคต ธกส. ก็จะไปเป็นธนาคารสังคม เมื่อรวมกันเป็นประชาคมอาเซียน ไปจนถึง สหภาพอาเซียน

12. สหกรณ์ นั้นหัวใจสำคัญ ไม่ใช่การแข่งขัน แย่งชิง ทำลายล้าง แต่เป็นการแบ่งปัน เกื้อกูล สร้างสรรค์ ดังนั้น การสหกรณ์จึงเป็นกลไกที่สำคัญ ต่อความสำเร็จ ของความร่วมมือเป็น ประชาคมอาเซียน ไปจนถึง สหภาพอาเซียน (ASEAN Union ) พร้อมยกตัวอย่าง การที่ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด ส่งข้าวไปประเทศภูฏาน ด้วยคิดถึงการส่งความสุขจากการบริโภคข้าวหอมมะลิไปยังชาวภูฏาน ผ่านเครือข่าย สหกรณ์ เนื่องเพราะ ภูฏาน คิดถึงดัชนีมวลรวมความสุข ไม่ได้คำนึงถึงดัชนีมวลรวมประชาชาติทางเศรษฐกิจ

เรื่องค่าแรง 300 บาท ก็ได้พูดเพิ่มเติมไปว่า หากแรงงานไทยได้ ค่าแรงถูก ๆ แรงงานก็ต้องไปทำ โอที เพื่อให้ได้เงินค่าจ้างอย่างพอเพียง ไม่มีเวลาดูแลบุตรหลาน ทำให้ครอบครัวขาดความอบอุ่น นานเข้าลูกหลานอาจหลงผิดไปติดเกมส์ ติดยาเสพติดได้ สังคมจะต้องสูญเสียต้นทุนในการรักษาเยียวยา ผลผลิตเหล่านี้ตลอดไปซึ่งเป็นต้นทุนทางสังคมที่สังคมต้องจ่าย ไปไม่คุ้มกับการขึ้นค่าแรง ที่จะให้ครอบครัวแรงงานได้มีความสุขอย่างพอเพียงตามอัตตภาพ เพื่อผลิต ลูกหลานที่มีความพร้อมในการพัฒนาประเทศในอนาคต สำหรับสังคมที่มีผู้สูงอายุในสัดส่วนที่สูงขึ้น ในอนาคต


พีระพงศ์ วาระเสน
กรมส่งเสริมสหกรณ์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์