-ธาตุหมวด 10

 

เราเรียนเรื่องธาตุกลุ่มที่ 1 มาแล้ว 3 หมวด คือ หมวด 1, 4, 6 และกำลังจะเรียนหมวดที่ 10 ซึ่งมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

 

ธาตุหมวด 10 และปัจจัย อย (áya)

ธาตุหมวด 10 นี้เรียกตามนักไวยากรณ์อินเดีย บอกว่า จุราทิคณะ (คณะที่มีธาตุ จุรฺ เป็นอาทิ) แต่นักไวยากรณ์ตะวันตกมักไม่ถือว่าเป็นหมวดหนึ่งต่างหาก แต่เป็นลักษณะอย่างหนึ่งของรูปกริยา ที่เรียกว่า กริยาบอกเหตุ (แปลว่า ส่งผลให้ทำกริยานั้นๆ)  รายละเอียดไว้ค่อยเรียนรู้ในโอกาสหน้า เพราะต้องการพื้นฐานอีกสักหน่อย

 

อธิบายง่ายๆ ก็คือ เรากำลังพูดถึง ปัจจัย อย (áya) มีเสียงเน้นที่สระอะตัวแรก กริยาที่เติม อย มีด้วยกัน 3 แบบ คือ

1) ธาตุหมวด 10 ตามนักไวยากรณ์อินเดีย เช่น จุรฺ  โจรยติ

2) นาม ที่นำมาใช้เสมือนธาตุ เรียกว่า นามธาตุ เช่น ศิถิล ศิถิลยติ

3) ธาตุหมวดใดก็ตาม ที่นำมาใช้เป็นกริยาบอกเหตุ เช่น ภู (หมวด 1) ภาวยติ

 

ในที่นี้ขออธิบายตามแบบไวยากรณ์อินเดีย ซึ่งจัดธาตุหมวด 10 ไว้ ดังนี้

1. ทำคุณ (หากทำได้) สระ อิ อุ และ ฤ เมื่ออยู่ต้นธาตุ หรือกลางธาตุ เช่น

               จุรฺ > โจรฺ > โจรฺ + อย + ติ > โจรยติ

               วิทฺ > เวทฺ > เวทฺ + อย + ติ > เวทยติ

               ปีฑฺ > ปีฑฺ (ทำคุณไม่ได้ เพราะสระเสียงยาวแล้ว) > ปีฑฺ + อย + ติ > ปีฑยติ

2. สระท้ายธาตุ ให้ทำพฤทธิ  เช่น

               ธฺฤ > ธารฺ > ธารฺ + อย + ติ > ธารยติ

               หากทำพฤทธิแล้วได้สระ ไอ (āi) และ เอา (āu) ให้เปลี่ยนเป็น อายฺ (āy) และ อาวฺ (āv) ก่อนเติม อย

            ภี > ไภ > ภายฺ + อย + ติ > ภายยติ

               ภู > เภา > ภาวฺ + อย + ติ > ภาวยติ

3. สระอะ เมื่ออยู่ต้น หรือกลางธาตุ ในพยางค์เบา (ลฆุ) บ้างก็ยืดเสียงเป็นอา บ้างก็คงอะ เช่น

               กฺษลฺ > กฺษาลยติ

               ชนฺ > ชนยติ

 

ธาตุ

√กถา*       (เรื่อง) บอก, เล่า กถยติ कथयति katháyati

√กฺษลฺ        ล้าง. กฺษาลยติ क्षालयति kṣāláyati

√คณ*       (จำนวน) นับ คณยติ गणयति gaṇáyati

√จุรฺ           ลัก. โจรยติ चोरयति coráyati

√ตฑฺ          ตี. ตฑยติ तडयति taḍáyati

√ตุลฺ           ชั่ง. โตลยติ तोलयति tuláyati

√ทณฺฑ*     ทำโทษ. ทณฺฑยติ दण्डयति daṇḍáyati

√นี + อา     นำมา. อานยติ आनयति ānáyati

√ปีฑฺ           บีบ, ตี. ปีฑยติ पीडयति pīḍáyati

√ปูชฺ           บูชา. ปูชยติ पूजयति pūjáyati

√ปฺฤ           กำจัด, คุ้มครอง. ปารยติ पारयति pāráyati

* เป็นนามธาตุ คือ ใช้นามไปสร้างกริยา ในรูปแบบเดียวกับการสร้างจากธาตุ ในที่นี้ไม่ขออธิบายขั้นตอน ให้ลบสระอะหรืออาท้ายคำ แล้วเติม อยะ เช่นจุราทิคณะทั้งหลาย

 

แบบฝึก

สร้างประโยคโดยใช้ธาตุข้างต้นให้ครบ สลับพจน์ บุรุษบ้าง