- ธาตุหมวด 4 (ต่อ)

- สนธิ น

 

1. ธาตุหมวด 4

ธาตุหมวด 4 ยังไม่จบ หมวดนี้ปกติ ลง ปัจจัย ย (ya) ซึ่งไม่มีเสียงเน้น เสียงเน้นจึงไปตกที่สระต้นธาตุ หรือสระตัวแรกของธาตุ) และยังมีกรณีแจกรูปพิเศษ ต้องจำเป็นตัวๆ ไป  ดังกล่าวมาบ้างแล้ว ต่อไปมีกรณีพิเศษเพิ่ม

 

1) ธาตุหมวด 4 ที่ลงท้ายเสียง อมฺ หรือ อทฺ จะยืดเสียงอะเป็นอา ก่อนลงปัจจัยประจำหมวดธาตุ (ย) เช่น

√ตมฺ       ตามฺ => ตามฺ+ย => ตามฺย + ติ = ตามฺยติ

√ภฺรมฺ     ภฺรามฺยติ (ธาตุตัวนี้อาจแจกตามหมวด 1 เป็น ภฺรมติ ก็ได้)

√มทฺ       มาทฺยติ

√กฺรมฺ      กฺรามฺยติ, ธาตุตัวนี้ นักไวยากรณ์อินเดียว่าอยู่หมวด 4 แต่ส่วนมากจะแจกในหมวด 1 เป็น กฺรามติ

√จมฺ        จามฺติ, ธาตุตัวนี้ เป็นหมวด 1 แต่ยืดเสียง จมฺ เป็น จามฺ เหมือนหมวด 4, และใช้กับอุปสรรค อา เท่านั้น ได้เป็น อาจามติ

 

2) ธาตุบางตัวในหมวด 4 นักไวยากรณ์ตะวันตกว่า ลงท้ายสระอา แต่นักไวยากรณ์อินเดียว่า ลงท้ายสระโอ แจกรูปพิเศษ คือ หดเสียงสระออกให้หมด จึงลงปัจจัย ยะ แต่เป็นตัวที่มีเสียงเน้น (yá) เสียงเน้นจึงอยู่ที่ ยะ (บางตำราอธิบายไปอย่างอื่นก็มี) เช่น  ทา (da)/ โท (do)  > ทฺ  (d)  >ทฺย   > ทฺยติ     (เขาให้)

 

3) √วฺยธฺ ก่อนลงปัจจัยประจำหมวดธาตุ ให้หดเสียง เป็น วิธฺ ก่อน, วิธฺ+ย = วิธฺย > วิธฺยติ

 

2 สนธิ น

            1) นฺ (n) เปลี่ยนเป็น ญฺ (ñ), เมื่ออยู่หน้า ชฺ และ ศฺ (ดูให้ละเอียด เพราะพบบ่อย)

               ตานฺ ชนานฺ > ตาญฺชนานฺ 

               ตานฺ ศตฺรูนฺ > ตาญฺศตฺรูนฺ   (แต่เมื่อ ศฺ อยู่ข้างหลัง ญ, เปลี่ยน ศ เป็น ฉ)

               ตานฺ ศตฺรูนฺ > ตาญฺศตฺรูนฺ > ตาญฺฉตฺรูนฺ

            2) นฺ เปลี่ยนเป็น ลฺ เมื่ออยู่หน้า ลฺ และลงเสียงนาสิกที่ ล ด้วย (เขียนเครื่องหมายจันทรพินทุบนตัวลนั้น ) เช่น

               ตานฺ โลกานฺ > ตาลฺโลกานฺ  (तान् लोकान् >  तालँ लोकान्)

               หรือเปลี่ยน นฺ นั้นเป็นอนุสวารก็ได้ เช่น

               ตานฺ โลกานฺ > ตำ โลกานฺ   (तान् लोकान् >  तां लोकान्)

            3) นฺ (n) ตามด้วย พยัญชนะเสียงไม่ก้องและพยัญชนะนาสิก ในวรรค จ, ฏ, ต, ให้เปลี่ยน นฺ เป็นอนุสวาร แล้วแทรกเสียง ศฺ, ษฺ, ส ตามวรรค ดังนี้ (ที่พบบ่อยคือ นฺ เมื่ออยู่หน้า จฺ และ ตฺ)

              

 

ตามด้วย

เสียงที่แทรก

นฺ

จ ฉ ญ 

ศฺ

 

ฏ ฐ ณ

ษฺ

 

ต ถ น

สฺ

ตัวอย่างเช่น                    

ตานฺ จ (จ อยู่ในวรรค จ, เสียงที่แทรก คือ ศฺ) > ตำศฺจ

ตานฺ ตถา (ต อยู่ในวรรค ต, เสียงที่แทรกคือ สฺ) > ตำสฺตถา

*โปรดสังเกตว่าเงื่อนไขคือ  นฺ (n) ไม่ใช่ น (na)

 

ศัพท์

ธาตุ (ให้สังเกตหมวดธาตุตามกริยารูปสำเร็จ

√ฤ*             ฤจฺฉติ       ṛccháti ไปหา, ถึง

√กฺรมฺ + อา  อากฺรามติ  ākrắmati เข้าไปหา, โจมตี

√จมฺ + อา    อาจามติ    ācắmati ดื่ม

√ตมฺ            ตามยติ      tắmyati เศร้า

√ตุษฺ            ตุษฺยติ       túṣyati  พอใจ (การณการก)

√ทีวฺ             ทีวฺยติ       dḯvyati เล่น

√ภฺรมฺ      ภฺรามฺยติ  bhrắmyati  เตร่

√มทฺ        มาทฺยติ    mắdyati     เมา

√วฺยธฺ      วิธฺยติ       vídyati      แทง, ตี

√ศมฺ        ศามฺยติ    śắmyati      เงียบ, ดับ

√ศฺรมฺ      ศฺรามฺยติ  śrắmyati     เหนื่อย, ล้า

√หฺฤ        หรติ        hárati    นำไป, ขโมย ปล้น

*ธาตุแจกรูปพิเศษ

# ธาตุหมวด 4 แจกแบบหมวด 1 ลักษณะพิเศษ คือ ยืดเสียงอะเป็นอา และไม่ลงปัจจัย ย แต่ลง อะ

ắ และ ḯ คือเครื่องหมายเน้นเสียง ที่สระอา และอี ตามลำดับ (ปกติจะเขียนขีดเอียงบนตัว ā หรือ ī)

* การลำดับศัพท์ภาษาสันสกฤต เรียงจากสระ อะ อา อิ อี จบสระแล้วจึงขึ้น ก ข ค ง..

 

แบบฝึก

1. ให้สังเกตเสียงเน้นในกริยาจากธาตุแต่ละตัว แล้วบอกหมวดธาตุ พร้อมกับปัจจัยประจำหมวด

 

2. แปลสันสกฤตเป็นไทย

ऋक्षा मधुने लुभ्यन्ति.  1.                 

ऋषिरधुना पाणिना जलमाचामति.  2.        

नृपा अक्षैस्तत्र दीव्यन्ति. 3.             

अलिर्मधुना माद्यति. 4.               

नरा विषेणासीं लिम्पन्ति. 5.                     

रामः क्षत्रियान्परशुनाक्रामति. 6.               

गुरूञ्छिष्यांश्च शंसामः.  7. (ดูสนธิ น เพิ่มเติม)

अरयो जनानां वसूनि हरन्ति. 8. 

नरौ मृत्युमृच्छतः . 9.                

बालस्य नेत्राभ्यामश्रूणि पतन्ति.  10.      

जलेनाग्निः शाम्यति.  11.                

ऋषेरश्वौ श्राम्यतः.  12.                 

गुरुः शिष्यस्य पापात्ताम्यति .  13.         

गजा नगरे भ्राम्यन्ति.  14.               

मधुना क्षीरेण च तुष्यन्ति बालाः.  15.     

 

(คำไหนอ่านไม่ออก ลองแปลงเป็นไทย หรือโรมัน ได้ที่ http://bond.in.th/octrabond/text-tools/25-devanagari-transcriptor)

 

3. แปลไทย เป็นสันสกฤต

16. นักรบ 1 เล่น3 เพื่อทรัพย์2 (instr.)

17.  ม้าทั้งหลาย3 ของพระราชา2 อ่อนล้า5 บนถนน 4 วันนี้1

18. นักรบ 1 แทง4 ศัตรู3 ด้วยหอก 2

19. ผึ้ง1 ยินดี 3 (तुष्) ซึ่งน้ำผึ้ง2

20. น้ำ2 แห่งตา1 ทำให้เปียก4 (सिच्) เท้า3

21. ที่นั่น2 ผึ้งทั้งหลาย1 ว่อนไปมา 3 (भ्रम्)

22. ชายสองคน1 กำลังปรุง 5 น้ำผึ้ง2 และ4 ผลไม้ทั้งหลาย3

23. เมื่อใด1 ความโกรธ3 ของครู2 หมดลง4, เมื่อนั้น5 นักศึกษาทั้งหลาย7 ย่อมพอใจ6

24. น้ำตาทั้งหลาย1 อยู่4 (สฺถา) ในตา3 ของนักรบทั้งหลาย2

25. ศัตรูทั้งหลาย 1 สาด4 (वृष्) พระราชา 2 ด้วยลูกศร3

26. ส่วนหนึ่ง 2(ปาท) ของอธรรม1 ตกไป4 (ऋ) ยังพระราชา3 (acc.)