ครูเพื่อศิษย์ส่งเสริมให้ศิษย์สนุกกับการเรียน : 28. เทคนิคดึงความสนใจ นศ. (8) จัดกลุ่ม
บันทึกชุดนี้ ได้จากการถอดความ ตีความ และสะท้อนความคิด จากการอ่านหนังสือ Student Engagement Techniques : A Handbook for College Faculty เขียนโดย ศาสตราจารย์ Elizabeth F. Barkley ในตอนที่ ๒๘ นี้ ได้จาก Chapter 13 ชื่อ Analysis and Critical Thinking และเป็นเรื่องของ SET 8 : Classify
บทที่ ๑๒ ว่าด้วยเรื่องเทคนิคการเรียนเพื่อให้ได้ ความรู้ ทักษะ ความจำ และความเข้าใจ ประกอบด้วย ๗ เทคนิค ดังได้ลงบันทึกไปแล้ว ตอนที่ ๒๑ - ๒๗
บทที่ ๑๓ ว่าด้วยเรื่องการวิเคราะห์และการคิดอย่างมีวิจารณญาณ ประกอบด้วย ๘ เทคนิค คือ SET 8 – 15 จะนำมาบันทึก ลรร. ตอนละ ๑ เทคนิค
เมื่อ นศ. ได้เรียนรู้ ความรู้ ทักษะ ความจำและความเข้าใจแล้ว ต้องได้ฝึกใช้สาระเหล่านี้ในทางใดทางหนึ่ง นศ. จะเรียนรู้คุณค่าของสาระเหล่านี้ ก็ต่อเมื่อได้นำสาระมาใช้ เพื่อเข้าใจความหมายของมัน เกิดเป็นแนวคิด (concepts) หลักการ (principles) และความสัมพันธ์ (relationships)
เทคนิคดึงความสนใจเพื่อเรียนรู้การวิเคราะห์ และการคิดอย่างมีวิจารณญาณนี้ ช่วยแนะนำให้ครูออกแบบโครงสร้างกิจกรรมให้ นศ. ฝึกแยกแยะโครงสร้างที่ซับซ้อนออกเป็นส่วนย่อย ทำความเข้าใจความสัมพันธ์ของส่วนย่อย และทำความเข้าใจว่าแต่ละส่วนย่อยมีความหมายต่อส่วนย่อยอื่น และต่อส่วนรวม อย่างไร เพื่อนำไปสู่ความเชื่อ และการกระทำ
SET 8 จัดกลุ่ม
จุดเน้น : ความร่วมมือ
กิจกรรมหลัก : การอภิปราย
ระยะเวลา : ๑ คาบ
โอกาสเรียน online : ปานกลาง
การจัดกลุ่มคือเครื่องมือช่วยให้ นศ. บรรลุเป้าหมายสำคัญ ๒ ประการ คือ (๑) ทำความเข้าใจว่าสาระของวิชาหนึ่งๆ มีการจัดระเบียบ (organize) อย่างไร โดยที่เป็นการทำความเข้าใจด้วยการลงมือเรียนด้วยตนเอง ไม่ใช่จดจำจากคำบอกเล่าของผู้อื่น (๒) ช่วยให้ นศ. แยกแยะองค์ประกอบ และทำความเข้าใจว่า แต่ละองค์ประกอบสัมพันธ์กับภาพรวมอย่างไร
ครูแบ่ง นศ. ออกเป็นกลุ่ม มอบสิ่งของจำนวนหนึ่ง (หนึ่งชุด) แก่ นศ. แต่ละกลุ่ม ให้ทีม นศ. จัดกลุ่มสิ่งของนั้นออกเป็นประเภทตามลักษณะร่วมของสิ่งเหล่านั้น แล้วผู้ได้รับมอบหมายของแต่ละทีมนำเสนอระบบจำแนกของกลุ่มตน รวมทั้งกติกาที่กลุ่มใช้ในการจัดระเบียบนั้น ต่อเพื่อนร่วมชั้น แล้วครูใช้ผลการนำเสนอของแต่ละกลุ่มเข้าสู่การเรียนรู้ระบบจำแนกชนิด (classification system) ตามที่มีอยู่
ขั้นตอนดำเนินการ
- ครูเลือกเรื่องสำคัญที่ นศ. ต้องเข้าใจ และเขียนหลักการจำแนกชนิดของสิ่งนั้น ทำเป็น PowerPoint เก็บไว้ใช้ตอนจัดให้ นศ. ทั้งชั้นอภิปรายทำความเข้าใจ
- กำหนดว่าจะให้ นศ. รายงานอย่างไร เช่น เขียนรายงานในเอกสารใบงาน นำเสนอ presentation ต่อชั้น หรือรายงานเป็นการอภิปรายกลุ่มในชั้น
- รวบรวมวัสดุ หรือเขียนข้อความที่เหมาะสมลงบนกระดาษ หรือ index card จัดใส่ภาชนะเช่นกล่องเป็นชุด ให้มีจำนวนชุดเท่ากับจำนวนกลุ่มของ นศ. (กลุ่มละ ๔ - ๕ คน) และมีที่สำหรับ นศ. แต่ละกลุ่มจัดเรียง และจัดกลุ่มสิ่งของนั้น
- เขียนคำสั่ง ให้แนวทางทำงานของ นศ. ทำเป็นเอกสารแจก หรือฉายขึ้นจอ ดังตัวอย่าง
- จงสำรวจ (รูปภาพ ชิ้นส่วนพืช ข้อความบนแต่ละ index card) เหล่านี้ และทำความเข้าใจว่าอันไหนคล้ายกัน อันไหนแตกต่างกัน
- ปรึกษาหารือกัน ว่าใช้กฎเกณฑ์กติกาอะไร ในการบอกความเหมือน หรือความต่าง
- จัดสิ่งของแยกเป็นกองๆ พร้อมกับกำหนดกติกาในการแยกกอง
- จัด นศ. เป็นกลุ่ม กำหนดให้แต่ละกลุ่มมี “คุณอำนวย” (group facilitator) และ “คุณลิขิต” (recorder) แล้วแจกกล่องสิ่งของ
- ให้ นศ. ร่วมกันทำงานกลุ่ม ตามคำสั่งในข้อ ๔
- ให้ นศ. เขียนรายงาน หรือนำเสนอระบบจำแนกชนิดสิ่งของ ของกลุ่มตน
ตัวอย่าง
วิชาศิลปะวิจักขณ์ (Art Appreciation)
แทนที่ครูจะสอนโดยบรรยายเท่านั้น ครูลองใช้เครื่องมือ “ จัดกลุ่ม” เพื่อดึงดูดความสนใจของ นศ. โดยไปซื้อโพสต์การ์ด ภาพวาดจากร้านในพิพิธภัณฑ์ และใช้หมึกดำขีดซ่อนตัวหนังสืออธิบายภาพเสีย นำมาจัดเรียงเป็นกลุ่ม แต่ละกลุ่มมี ๒ - ๓ ภาพที่อยู่ในยุคเดียวกัน แล้วจัด นศ. ออกเป็นกลุ่ม ๔ - ๖ คน มอบภาพโพสต์การ์ดที่สับจนไม่เป็นระเบียบแล้ว ๑ ชุด (นศ. แต่ละกลุ่มได้โพสต์การ์ดชุดเหมือนกัน) ให้ แต่ละทีมร่วมกันวิเคราะห์และจัดกลุ่มภาพ หลังจากนั้นจึงอภิปรายร่วมกันในชั้น โดยครูเขียนแนวคิดของ นศ. ลงบนกระดาน เพื่อขยายความเข้าใจ และจัดระบบความคิดเกี่ยวกับศิลปะ (เช่นด้านประวัติศาสตร์ เรื่องราว วัสดุที่ใช้วาดภาพ เป็นต้น)
วิชาสรีรวิทยาของสัตว์เปรียบเทียบ (Comparative Animal Physiology)
ศาสตราจารย์วิชาสัตววิทยา สอนเรื่องสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ๒ สัปดาห์ ก็ตัดสินใจใช้ “การจัดกลุ่ม” ช่วยดึงดูดความสนใจของ นศ. โดยจัดให้ นศ. จำแนกกลุ่มสัตว์ด้วยตาเปล่า โดยจัด นศ. เป็นคู่ แจกกระดาษตาราง ๑ แผ่นให้ นศ. แต่ละคู่ กระดาษนี้ตีตารางแบ่งออกเป็น ๓ ช่อง คือช่อง subclass Prototheria, Metatheria, และ Eutheria (สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแบ่งออกเป็น 3 subclass) แล้วครูฉายสไลด์ภาพสัตว์ที่กำกับหมายเลขไว้ ให้ นศ. แต่ละคู่ปรึกษากันและกรอกหมายเลขลงในช่อง subclass ที่ตนคิดว่าถูกต้อง เมื่อจบ ครูฉายภาพใหม่ พร้อมเฉลย เพื่อให้ นศ. ตรวจสอบว่าตนเข้าใจถูกต้องหรือไม่
ในการสอนวิชานี้คาบถัดไป โดยให้ นศ. แต่ละคน ตอบลงบนกระดาษตารางว่า สัตว์ใน subclass Eutheria ที่ฉายขึ้นจอ (และมีหมายเลขกำกับ) อยู่ใน order ใดใน 7 order เมื่อจบให้จับคู่กับเพื่อน และเปรียบเทียบคำตอบกัน ก่อนจะฉายข้อเฉลย
การปรับใช้กับการเรียน online
วิธีการนี้ใช้ใน online discussion forum ได้ โดยเอาภาพจำนวนหนึ่งไปไว้บนเว็บไซต์ กำหนดให้มี team discussion forum (ทีมละ ๔ - ๖ คน) แล้วหลังจากนั้นเป็น discussion forum ของทั้งชั้น
การขยายวิธีการ หรือประโยชน์
o ให้ นศ. วิเคราะห์ และจัดกลุ่มเองนอกชั้นเรียน แล้วใช้เวลาในชั้นเรียนเปรียบเทียบผล และอภิปรายหลักการร่วมกัน
o นอกจากจัด นศ. เป็นทีมทำงานจำแนกและจัดกลุ่มแล้ว อาจใช้เทคนิค “fish bowl” คือให้ นศ. อีกจำนวนหนึ่งทำหน้าที่ผู้สังเกตการณ์แต่ละกลุ่มเงียบๆ เมื่องานจบ ให้ทีมผู้สังเกตการณ์เป็นผู้นำเสนอผลงานจำแนกและจัดกลุ่ม พร้อมข้อเสนอแนะว่าทีม ฯ มีข้อเสนอให้ปรับเปลี่ยนการจัดกลุ่มอย่างไรบ้าง
o บอกระบบจำแนก แล้วมอบให้ นศ. ดำเนินการจัดกลุ่มตามเกณฑ์ที่ให้
o ให้การบ้าน โดยบอกระบบจำแนก แล้วให้ นศ. ไปหาตัวอย่างของแต่ละกลุ่มจำแนกจากในพื้นที่ที่ตนอาศัยอยู่
o เมื่อจบหน่วยการเรียน มอบกล่องใส่ตัวอย่าง ให้ นศ. นำไปทบทวนสิ่งที่ตนได้เรียนรู้
คำแนะนำ
เทคนิคนี้ต้องการระบบจำแนกกลุ่มที่ซับซ้อนพอเหมาะ หากง่ายเกินไป ก็จะไม่ช่วยดึงดูดความน่าสนใจ หากยากเกินไป ก็จะทำให้ นศ. เบื่อ
ครูควรแนะนำ นศ. ให้เน้นการแจกแจงจัดกลุ่มภาพใหญ่ก่อน แล้วจึงค่อยลงรายละเอียดทีหลัง
ส่งเสริมให้ นศ. อภิปรายความคิดเชิงเหตุผลที่ใช้ในระบบจำแนก
หาก นศ. สร้างระบบจำแนกที่แตกต่างจากระบบในตำราอย่างสิ้นเชิง อย่าบอก นศ. ว่าผิด ให้ใช้เป็นโอกาสอภิปรายเรียนรู้วิธีคิด
เอกสารค้นคว้าเพิ่มเติม
Angelo TA, Cross KP. (1993) Classroom assessmet techniques : A handbook for college teachers, 2nd Ed. San Francisco : Jossey-Bass.
วิจารณ์ พานิช
๑๕ ต.ค. ๕๕
ปกติก็ใช้วิธี "จัดกลุ่ม" อยู่ค่อนข้างบ่อยค่ะ ชอบมากค่ะ "คุณอำนวย" กับ "คุณลิขิต" ขออนุญาตนำไปใช้นะคะ^