สัมมาทิฏฐินั้น แบ่งเป็นสองลักษณะคือ ที่เป็นโลกิยะ และ ที่เป็นโลกุตตระ ดังคำตรัสนี้

สัมมาทิฏฐิ เป็นอย่างไร

คือ เรากล่าวสัมมาทิฏฐิว่า มี ๒ ได้แก่

๑.สัมมาทิฏฐิที่ยังมีอาสวะ เป็นส่วนแห่งบุญ ให้ผลคืออุปธิ

๒.สัมมาทิฏฐิอันเป็นอริยะ ที่ไม่มีอาสวะ เป็นโลกุตตระ เป็นองค์แห่งมรรค

สัมมาทิฏฐิที่ยังมีอาสวะ เป็นส่วนแห่งบุญ ให้ผลคืออุปธิ เป็นอย่างไร

คือ ความเห็นว่า ทานที่ให้แล้วมีผล ยัญที่บูชาแล้วมีผล การเซ่นสรวงที่เซ่นสรวงแล้วมีผล ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมี โลกนี้มี โลกหน้ามี มารดามีคุณ บิดามีคุณ สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะมี สมณพราหมณ์ผู้ประพฤติปฏิบัติชอบ ทำให้แจ้งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วสอนผู้อื่นให้รู้แจ้งก็มีอยู่ในโลก นี้เป็นสัมมาทิฏฐิที่ยังมีอาสวะ เป็นส่วนแห่งบุญ ให้ผลคืออุปธิ

สัมมาทิฏฐิอันเป็นอริยะ ที่ไม่มีอาสวะ เป็นโลกุตตระเป็นองค์แห่งมรรค เป็นอย่างไร

คือ ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สัมมาทิฏฐิองค์แห่งมรรคของภิกษุผู้มีจิตไกลจากข้าศึก มีจิตหาอาสวะมิได้ เพียบพร้อมด้วยอริยมรรค เจริญอริยมรรคอยู่ นี้เป็นสัมมาทิฏฐิอันเป็นอริยะ ที่ไม่มีอาสวะ เป็นโลกุตตระ เป็นองค์แห่งมรรค ภิกษุนั้นย่อมพยายามเพื่อละมิจฉาทิฏฐิ ยังสัมมาทิฏฐิให้ถึงพร้อม ความพยายามของภิกษุนั้น เป็นสัมมาวายามะ ภิกษุนั้นมีสติ ละมิจฉาทิฏฐิ มีสติเข้าถึงสัมมาทิฏฐิอยู่ สติของภิกษุนั้นเป็นสัมมาสติ ธรรม ๓ นี้ คือ (๑) สัมมาทิฏฐิ (๒) สัมมาวายามะ (๓) สัมมาสติ ย่อมห้อมล้อมคล้อยตามสัมมาทิฏฐิของภิกษุนั้นไป ด้วยประการฉะนี้

ม.อุ.(แปล) ๑๔/๑๓๖/๑๗๕ ๑๗๖

Tiny_img_2134-1

ในบางครั้งก็อาจมีข้อสงสัยได้ว่า เรามีความรู้อย่างไร หรือ ปฏิบัติอย่างไร จึงได้ชื่อว่า เรามีสัมมาทิฏฐิ

พระเทพดิลก (ระแบบ ฐิตญาโณ) ได้แยกลักษณะของปัญญาที่เรียกสัมมาทิฏฐิให้เห็นอย่างชัดเจนไว้ว่า

คนที่นับถือพระพุทธศาสนาต้องเริ่มด้วย สัมมาทิฏฐิ คือปัญญาอันเห็นชอบในความจริง เช่น

-กมฺมสฺสกตาสมฺมาทิฏฐิ ปัญญาเห็นชอบในการที่สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีกรรมเป็นของๆตน จะต้องเป็นผู้รับผลของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย ใครทำกรรมอันใดไว้ จะดีจะชั่วก็ตาม เขาจะต้องเป็นผู้รับผลกรรมนั้น

-วิปสฺสนาสมฺมาทิฏฐิ ปัญญาเห็นชอบในเหตุที่ก่อให้เกิดผลต่างๆจนถึงเห็นชอบในองค์อริยมรรค ๘ ประการ

-ผลสมฺมาทิฏฐิ ปัญญาเห็นชอบในผลที่เกิดขึ้นแก่ตนและคนอื่นว่า จะต้องมาจากเหตุที่ตนและคนนั้นๆได้กระทำลงไป จนถึงผลที่เกิดจากการปฏิบัติตามอริยมรรคมีองค์ ๘

-ปจฺจเวกฺขณสมฺมาทิฏฐิ ปัญญาอันเห็นชอบด้วยการพิจารณาเรื่องนั้นๆโดยเฉพาะ จนเกิดความรู้แจ้งเห็นจริง จนถึงการพิจารณาจิตตนและผลที่เกิดขึ้นแก่จิต เพราะการกระทำของตน โดยมีจุดมุ่งหมายปลายทางอยุ่ที่การรู้อริยสัจ ๔ ตามญาณ ๓ ที่เกิดขึ้นโดยอาศัยการปฏิบัติที่ผ่านขั้นตอนมาโดยลำดับ

พระเทพดิลก (ระแบบ ฐิตญาโณ) นักศึกษาสงสัย หน้า ๑๗๖ ๑๗๗

Tiny_img_2134-1

ในพระสูตร มีคำอธิบายลักษณะของสัมมาทิฏฐิ ทั้งที่พระพุทธองค์ตรัสเอง และ ที่พระสารีบุตรได้อธิบายเพิ่มเติมคือ

ที่พระพุทธองค์ตรัสเอง

ตรัสว่า

ความเห็นว่าอายตนะภายใน (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) และภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์) ทั้งหมดนั้นว่าไม่เที่ยง นั้นเรียกว่าสัมมาทิฏฐิ เมื่อรู้เห็นอย่างนั้น ก็ย่อมเบื่อหน่าย ความความเพลิน จนจิตหลุดพ้น

อัชฌัตตนันทิกขยสูตร - สํ.สฬา.(แปล) ๑๘/๑๕๖/๑๙๓

ความเห็นในการไม่เข้าหาในเครื่องผูกพันทั้งสองคือ อุปาย (ตัณหาเป็นเครื่องนำไป) อุปาทาน (เครื่องยึดมั่น) อันเป็นเหตุให้มีอนุสัยในจิตว่า อัตตาของเรา เพราะไม่ยึดมั่นในตัวตนเที่ยงแท้ถาวร จึงเห็นว่า ทุกข์เท่านั้นที่เกิดและดับ ทุกข์ทั้งมวลล้วนเกิดจากเหตุปัจจัยตามสายปฏิจจสมุปบาท (ไม่มีสัตว์ บุคคล ตัวตน แต่อย่างใด - ผู้บันทึก)

กัจจานโคตรสูตร- สํ.นิ.(แปล) ๑๖/๑๕/๒๔ ๒๕

บัณฑิตมีปัญญามาก ไม่คิดไปในทางที่ทำให้ตนเองลำบาก ไม่คิดไปในทางที่ทำให้ผู้อื่นลำบาก ไม่คิดไปในทางที่ทำให้ทั้งสองฝ่ายลำบาก คิดไปในทางเกิดประโยชน์ประโยชน์เกื้อกูล ทั้งแก่ตนเอง หรือ แก่ผู้อื่น หรือ แก่ทั้งสองฝ่าย ซึ่งก็คือเป็นประโยชน์แก่โลกทั้งปวง (นิพเพธิกปัญญา เป็นคำแทนชื่อของสัมมาทิฏฐิ)

พุทธทาสภิกขุ อริยสัจจากพระโอษฐ์ภาคปลาย หน้า ๙๐๘

ที่พระสารีบุตรบรรยายถึงสัมมาทิฏฐิที่เป็นโลกุตตระ

คือ

การรู้ชัดในกุศล อกุศล กุศลมูล และ อกุศลมูล

รู้ชัดใน ธรรม เหตุที่เกิดของธรรม ความดับของธรรม และ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับ ของธรรมเหล่านี้คือ อาหาร ๔, อริยสัจ ๔, องค์ธรรมต่างๆตามสายปฏิจจสมุปบาท (เช่น รู้ชัดในชรา เหตุให้เกิดชรา ความดับของชรา ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับของชรา เป็นต้น)และ อาสวะ

สัมมาทิฏฐิสูตร -ม.มู. (แปล) ๑๒/๘๙/๘๑ - ๑๐๐

เหล่านี้เป็นต้น

จากคำอธิบายของพระพุทธองค์และพระสารีบุตรนี้ ช่วยให้เราเข้าใจได้ว่า รู้เห็น หรือ ปฏิบัติอยู่อย่างไร จึงได้ชื่อว่ามี สัมมาทิฏฐิ

....................................

อ้างอิง

พระไตรปิฎกแปล ฉบับ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

พระเทพดิลก (ระแบบ ฐิตญาโณ) นักศึกษาสงสัย มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย

พุทธทาสภิกขุ อริยสัจจากพระโอษฐ์ภาคปลาย ธรรมสภา