บุคคล ต้องช่วยตนด้วยตนเอง ต้องไม่ทำให้ตนเองตกต่ำ

เพราะว่า ตนนั่นแหละเป็นมิตรของตน ตนนั่นแหละเป็นศัตรูของตน.

ภควัทคีตา 6.5

(ผศ.ดร. จิรพัฒน์ ประพันธ์วิทยา แปล)

 

(สำหรับผู้ที่สนใจภาษาสันสกฤต เชิญข้างล่างต่อครับ)

 

อุทฺธเรทาตฺมนาตฺมานํ  นาตฺมานมวสาทเยตฺ ฯ

อาตฺไมว  หฺยาตฺมโน  พนฺธุราตฺไมว  ริปุราตฺมนะ ฯ ภควัทคีตา 6.5

 

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् ।

आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥६- ५॥

 

แยกสนธิ

อุทฺธเรตฺ  อาตฺมนา  อาตฺมานมฺ  น อาตฺมานมฺ อวสาทเยตฺ

อาตฺมา เอว หิ อาตฺมนสฺ พนฺธุสฺ อาตฺมา  เอว  ริปุสฺ  อาตฺมนสฺ

 

ไวยากรณ์

อุทฺธเรตฺ  กริยา

              อุตฺ √ธฺฤ  (พึงช่วย)  

              อุตฺ เป็นอุปสรรค มีความหมายว่า ขึ้น,

              √ธฺฤ (ถือไว้ ทรงไว้) เป็นธาตุ หมวด 1, ลงปัจจัย อะ (ทำคุณก่อน) เป็น ธร

              เติมปัจจัย อีตฺ ในวิธิมาลา (รำพึง, แนะนำ) (ประธานเป็นบุรุษที่ 3 เอกพจน์)

               อุตฺ+ธร+อีต = อุทฺธเรตฺ (พึงสร้าง พึงช่วย)

อวสาทเยตฺ กริยา

               อว √สทฺ (พึงทำให้จมลง)

               อว เป็นอุปสรรค มีความหมายว่า ลง

               √สทฺ (นั่ง, จม) เป็นธาตุหมวด 1. รูปพิเศษ เปลี่ยน สทฺ เป็น สาทฺ เติมปัจจัย อะ เป็น สาท

               เติมปัจจัย อีตฺ ในวิธิมาลา (optative) (ประธานเป็นบุรุษที่ 3 เอกพจน์) แต่ใช้อาตมเนบท (ใช้กับตนเอง)

               อว+สารท+อีตฺ = อวสารทเยตฺ (พึงทำให้จมลง)

น            ไม่ (ไม่แจกรูป)

เอว          นั่นแหละ (ไม่แจกรูป)

หิ            เพราะ (ไม่แจกรูป)

พนฺธุสฺ     ญาติ, มิตร (พนฺธุ, เอกพจน์ ประธาน) (คำนี้เฉพาะในมหาภารตะ นิยมแปลว่า มิตร, ตรงข้ามกับ ริปุ ที่แปลว่าศัตรู)

ริปุสฺ        ศัตรู (ริปุ, เอกพจน์ ประธาน)

อาตฺมา     ตัวเอง (เอกพจน์ ประธาน)

อาตฺมนา  ด้วยตนเอง (เอกพจน์ เครื่องมือ)

อาตฺมานํ  ซึ่งตนเอง (เอกพจน์ กรรม)    

อาตฺมนสฺ ของตน (เอกพจน์ ความเป็นเจ้าของ)

              อาตฺมนฺ เป็นนามเพศชาย นการานฺต (แจกรูปเอกพจน์ตามลำดับการกดังนี้ อาตฺมา, อาตฺมานมฺ, อาตฺมนา, อาตฺมเน, อาตฺมนสฺ, อาตฺมนสฺ, อาตฺมนิ, อาตฺมนฺ) ในที่นี้ใช้ศัพท์อาตฺมนฺ หลายรูป ตรงกับศัพท์บาลีว่า อตฺตา

 

เรียงลำดับใหม่

               เข้าใจศัพท์และไวยากรณ์แล้ว มาเรียงลำดับคำใหม่ (ภาษาสันสกฤต เรียงศัพท์ได้อิสระ ไม่ค่อยกำหนดตำแหน่งตายตัว ที่กำหนดก็มีบ้าง แต่น้อยมาก) ในแบบที่สอดคล้องกับประโยคภาษาไทย  ดังต่อไปนี้ (ไม่ทำสนธิ)

 

อุทฺธเรตฺ อาตฺมานมฺ อาตฺมนา,  (บุคคล)พึงยกระดับตน ด้วยตนเอง

น อวสาทเยตฺ อาตฺมานมฺ, ไม่พึงลดระดับตน

หิ อาตฺมา เอว พนฺธุสฺ อาตฺมนสฺ, เพราะ ตนเอง นั่นแหละ (เป็น) มิตร ของตน

อาตฺมา เอว  ริปุสฺ อาตฺมนสฺ, ตนเอง นั่นแหละ (เป็น) ศัตรู ของตน.

 

หวังว่าคงจะเข้าใจบ้างไม่มากก็น้อยนะครับ