ในบรรดานกทั้งหลายนกกระจาบคงได้ชื่อว่าเป็นสถาปนิกฝีปากดีมากที่สุดชนิดหนึ่ง ความประณีตในการใช้จงอยปากถักทอรังรักจนเป็นรูปร่างนั้นน่าชื่นชมยิ่งนัก

๑.
สัปดาห์ก่อนเราไปถ่ายรูปนกกันที่ Admiralty Park สวนสาธารณะใกล้บ้าน นายแบบนางแบบที่เราตั้งใจไปหาก็คือนกกระจาบ (Baya weaver, Ploceus philippinus) ที่กำลังสร้างรังกันอยู่ที่มุมด้านในสุดของสวนที่ไม่ค่อยมีผู้คนเดินผ่าน ปีนี้เป็นปีที่สองที่เราเห็นนก เหล่านี้มาสร้างรังกันที่นี่ แต่ปีก่อนเราไม่ได้บันทึกภาพไว้เพราะไม่ได้เอากล้องถ่ายรูปติดตัวไป พอกลับไปอีกทีหนึ่งสัปดาห์จากนั้นปรากฎว่าไม่มีร่องรอยของรังนกใดเหลืออยู่เลย ปีนี้ฉันจึงหวังเอาไว้ว่าคงจะไม่มีใครมาเก็บรังของพวกเขาไปอีก เพราะกว่าจะได้สำเร็จเป็นรังที่เห็นกันนี้ นกตัวเล็กๆ ที่มีวงจรชีวิตประมาณ 5 ปีเป็นอย่างมากเหล่านี้ต้องบินประมาณ 500 เที่ยวเพื่อไปเด็ดเอาใบหญ้ามาสานเป็นรัง กว่าจะเสร็จแต่ละรังใช้เวลาร่วมเดือน คนเรากว่าจะได้บ้านแต่ละหลังในชีวิตนั้นลำบากเพียงใด นกเขาก็คงไม่แตกต่างเท่าไหร่

ในบรรดานกทั้งหลายนกกระจาบคงได้ชื่อว่าเป็นสถาปนิกฝีปากดีมากที่สุดชนิดหนึ่ง ความประณีตในการใช้จงอยปากถักทอรังรักจนเป็นรูปร่างนั้นน่าชื่นชมยิ่งนัก การสร้างรังเป็นหน้าที่ของกระจาบหนุ่มผู้รักในศักดิ์ศรีที่เขาจะเพียรสานรังขึ้นมาเพื่อแสดงถึงความจริงใจในการก่อร่างสร้างตัวและพร้อมที่จะมีบ้านเพื่อเป็นที่พักพิงของแม่บ้านและลูกที่จะเกิดมา เมื่อสร้างรังเสร็จประมาณ 70% เขาจะไปเชิญกระจาบสาวมาดู หากกระจาบสาวพอใจและเต็มใจก็จะเริ่มใช้ชีวิตคู่กันโดยแม่บ้านจะทำหน้าที่ช่วยในการต่อเติมปรับปรุงห้องฟักไข่ และสานทางเข้าออก บางครั้งอาจใช้โคลนช่วยในการเสริมความแข็งแกร่งให้บ้านอีกด้วย

หากกระจาบสาวไม่พอใจกับรังที่สร้างก็จะผ่านไปเลือกรังต่อไป กระจาบชายก็จะไปหาสาวตัวใหม่มาดูจนกว่าจะมีกระจาบสาวตัวใดตัวหนึ่งตกลงปลงใจด้วย

แม่บ้านจะทำหน้าที่ฟักไข่และเลี้ยงลูก พ่อบ้านอาจช่วยเลี้ยงลูก แต่บางตัวอาจไปสร้างรังใหม่เพื่อเป็นบ้านที่สองหรือที่สามในบริเวณใกล้เคียงกันก็ได้ เพื่อความสะดวกในการดูแลและความปลอดภัย เพราะนกกระจาบจะสร้างรังอยู่เป็นกลุ่มๆ ในละแวกเดียวกัน เรียกว่าจะมีบ้านใหม่ทั้งทีก็ยังมีมาเย้ยกันให้เห็นกันอย่างเปิดเผยอยู่แถบนั้นนั่นเอง (ให้เป็นเฉพาะนกกระจาบก็แล้วกันนะคะ)

ฉันชื่นชมในความรับผิดชอบ ความขยันหมั่นเพียรของนกกระจาบตัวพ่อบ้านที่ตั้งใจถักทอบ้านเพื่อสร้างครอบครัว ให้ที่อยู่อันมั่นคงกับแม่บ้านและลูกๆ ถึงแม้ฉันจะไม่ค่อยปลื้มการมีบ้านหลังที่สองของพวกเขาก็ตาม แต่ทุกสิ่งมีชีวิตย่อมมีสองด้าน ด้านที่ดี ด้านที่ไม่ค่อยดีนัก* มีอดีต มีอนาคต ซึ่งเราจะต้องยอมรับและนับถือสิ่งเหล่านั้นในบุคคลที่เรารัก และฉันก็กำลังพยายามทำอยู่

(* ด้านที่ไม่ค่อยดีนัก ในมุมมองเรื่องการใช้ชีวิตเมื่อเทียบกับคน แต่อาจดีมากในมุมมองของคนรักนกเพราะนั่นคือการเพิ่มจำนวนประชากรที่ดียิ่ง)
...

นกกระจาบสร้างรังอยู่เป็นหมู่ในละแวกเดียวกัน...

 

...

นกกระจาบตัวผู้กำลังต่อเติมเสริมสร้างรังให้เข้มแข็งเพื่อรอรับสมาชิกใหม่ของครอบครัว

...

...

นกกระจาบตัวเมียก็ช่วยสานรังรัก..คนละไม้คนละมือ

...

ครอบครัวสุขสันต์...

...

๒.
นกกระจาบก็คล้ายๆ กับนกกระจอกโดยทั่วไปที่กินเมล็ดพันธุ์พืชเป็นอาหาร ในบางครั้งชาวนาอาจจะไม่ค่อยปลื้มพวกเขาเท่าใดนักที่เขาไปจิกกินเมล็ดข้าวที่ปลูกไว้ บ่อยครั้งที่นกกระจาบก็จะถูกกับดักไปพร้อมๆ กับนกกระติ๊ดขี้หมู เพื่อนำไปขายให้คนนำไปปล่อยตามวัดวาอาราม และในช่วงเทศกาลสำคัญ เช่นสงกรานต์ เป็นต้น

เมื่อก่อนตอนเป็นเด็กวัยรุ่นและตอนที่เริ่มทำงานใหม่ๆ ฉันเองก็เป็นหนึ่งในบรรดาคนที่สนับสนุนการจับนกไปขายเช่นกัน ด้วยความเห็นแก่ตัวที่รู้สึกดีทุกครั้งที่เห็นนกบินออกจากกรงด้วยความเป็นอิสระ และความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ที่อยากเห็นนกไม่กี่ตัวมีอิสระ แต่ทำให้นกอีกมากต้องถูกจับมาขายอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ฉันเป็นลูกค้าประจำของแม่ค้าขายนกจนถึงขั้นที่ว่าหากวันใดฉันหายไป แม่ค้าจะถามคนที่ไปด้วยกันว่าฉันหายไปไหน

พอเป็นผู้ใหญ่ขึ้นฉันเริ่มหักห้ามความเห็นแก่ตัวนั้นด้วยความยากเย็น เมื่อได้เรียนรู้ถึงกฎ demand และ supply ทุกวันนี้ฉันต้องเดินหลีกหนีแม่ค้าขายนกให้ไกล เพราะกลัวใจอ่อนไปสนับสนุนให้เขาทำในสิ่งที่จะทำให้ประชากรนกลดจำนวนลงเรื่อยๆ แทนที่จะช่วยนกให้มีอิสระกลับกลายเป็นการทำร้ายทำลายเขาอย่างเลือดเย็น ฉันเรียนรู้ที่จะรักให้ถูกทาง และเมตตาด้วยเหตุผลขึ้นมาบ้าง

คนใกล้ตัวถามว่าทำไมฉันจึงชอบไปดูนกนัก ฉันตอบเขาไปว่าคงเพราะรู้สึกผิดในสิ่งที่ทำมาและต้องการไถ่บาปให้ตัวเองมั้ง...

..

อีกครอบครัวหนึ่ง...พ่อบ้านกำลังดูแลความเรียบร้อย

...

นกกระจาบตัวผู้มีสีสันสดใสกว่าตัวเมีย (แต่สำหรับคนเราคุณผู้หญิงมีสีสันกว่าคุณผู้ชายนิดหนึ่ง)

 

...

เข้าบ้าน...

...

นกกระจาบตัวผู้สองตัวกำลังทะเลาะกันเสียงดังเชียว...

 ...

๓.

ขณะที่ดูนกกระจาบสร้างรังอย่างเพลิดเพลินวันนั้น ด้วยความที่อยู่กันหลายตัวเป็นกลุ่มใหญ่ ฉันสังเกตุว่านกตัวผู้ในกลุ่มจะวิวาทกันเป็นพักๆ ไป ทำให้ฉันนึกถึงนิทานชาดกเรื่องนกกระจาบขึ้นมา เรื่องมีประมาณว่า...

ในช่วงหนึ่งแห่งกาลเวลานานแสนนานผ่านมา ณ ป่าไผ่แห่งหนึ่งมีนกกระจาบอยู่ฝูงหนึ่งอาศัยหากินอยู่เป็นประจำ ต่อมามีพรานป่าผู้หนึ่งเที่ยวเสาะแสวงหาสัตว์ต่าง ๆ ผ่านมา เห็นฝูงนกจำนวนมาก ก็นึกพอใจในฝูงนกเหล่านั้นจึงได้แอบซุ่มอยู่ ณ ที่ไม่ไกลจากที่ฝูงนกหากิน จัดแจงเตรียมตาข่ายและเชือกอยู่ เมื่อพร้อมแล้วจึงเหวี่ยงตาข่ายเข้าคลุมฝูงนกทั้งหลาย ได้นกไปเป็นจำนวนมาก

เหล่านกกระจาบที่หลุดรอดจากการจับกุมจึงพากันไปปรึกษากับนกกระจาบผู้เป็นหัวหน้า

"นี่พวกเราจักทำอย่างไรดีเล่า นายพรานนั่นจับพวกเราไปมากมายแล้วนะท่านหัวหน้า" นกตัวหนึ่งเอ่ยขึ้น

"เอาอย่างนี้ดีไหม" หัวหน้านกกระจาบเอ่ยขึ้นหลังจากไตร่ตรองอยู่สักพักใหญ่

"พวกเราทั้งหลายต่อไปนี้ถ้านายพรานมาอีก ขอให้ฟังสัญญาณจากเราให้ดี เมื่อเรากล่าวว่า "นายพรานเหวี่ยงตาข่ายแล้วนั่น ขอให้พวกเราร่วมใจกัน เร็วพลันบินขึ้นไปในทันที" ขอพวกเราจงบินขึ้นไปยังยอดไผ่เพื่อเอาตาข่ายไปแขวนไว้ แล้วเธอจงมุดลงมาทางด้านล่างของตาข่าย เพียงแค่นี้นายพรานก็มิอาจจะทำอะไรพวกเธอได้อีกต่อไป"

วันต่อมานายพรานมาซุ่มรอเหล่านกกระจาบอีก เขาซุ่มจ้องคลุมตาข่ายอยู่หลังพุ่มไม้ เมื่อฝูงนกระจาบบินมาจิกกินอาหาร เขาจึงปล่อยสายป่านตาข่ายคลุมตัว ฝ่ายหัวหน้านกกระจาบเห็นดังนั้นจึงกล่าวคำสัญญาณ

"นายพรานเหวี่ยงตาข่ายแล้วนั่น ขอให้พวกเราร่วมใจกันเร็วพลันบินขึ้นไปในทันที"

เหล่านกกระจาบเมื่อได้ยินสัญญาณนั้น ก็บินขึ้นไปยังยอดไผ่พร้อมกันยกเอาตาข่ายขึ้นไปแขวนไว้ได้ ทำให้นายพรานไม่ได้นกกลับไปสักตัวหนึ่งและยังต้องเสียเวลาแก้ตาข่ายออกจากยอดไผ่อีกด้วย

วันต่อมานายพรานมาซุ่มรอเหล่านกกระจาบอีก เขาซุ่มจ้องคลุมตาข่ายอยู่หลังพุ่มไม้ เมื่อฝูงนกกระจาบบินมาจิกกินอาหาร เขาจึงปล่อยสายป่านตาข่ายคลุมตัว ฝ่ายหัวหน้านกกระจาบเห็นดังนั้น จึงกล่าวคำสัญญาณ

"นายพรานเหวี่ยงตาข่ายแล้วนั่น ขอให้พวกเราร่วมใจกันเร็วพลันบินขึ้นไปทันที"

เหล่านกกระจาบเมื่อได้ยินสัญญาณนั้น ก็บินขึ้นไปยังยอดไผ่พร้อมกัน ยกเอาตาข่ายขึ้นไปแขวนไว้ได้อีก

ข้างฝ่ายนายพรานไม่ย่อท้อ ยังคงจ้องจับนกกระจาบอย่างนี้ ทุกวัน ทุกวัน ด้วยหวังว่าสักวันเมื่อนกกระจาบขาดความสามัคคี เมื่อนั้นเขาจะได้นกกระจาบทั้งฝูงกลับไปฝากภรรยาเป็นแน่ และแล้ววันของนายพรานก็มาถึง นกกระจาบตัวหนึ่งถลาร่อนหมายจะลงมายังพื้นดินหากแต่พลาดไปเหยียบเอาหัวของเพื่อนนกอีกตัวเข้า ทำให้นกตัวนั้นพอใจเป็นอย่างมาก ไม่ว่านกตัวแรกจะขอโทษอย่างไรก็ไม่ยอมเกิดการทะเลาะกันใหญ่โต หัวหน้านกกระจาบเห็นดังนั้น ก็นึกรู้ว่าวันนี้หากนายพรานมา พวกนกทั้งหลายจะไม่ยอมสามัคคีกันอีกเป็นแน่ จึงรวบรวมพรรคพวกที่เชื่อฟังหนีไปยังที่ปลอดภัย แล้วกลับมาเฝ้าสังเกตฝูงนกที่เหลืออยู่

ไม่นานนักนายพรานก็มาซุ่มรอดูเหล่านกกระจาบอีก เขาซุ่มจ้องคลุมตาข่ายอยู่หลังพุ่มไม้ เมื่อฝูงนกระจาบบินมาจิกกินอาหาร เขาจึงปล่อยสายป่านตาข่ายคลุมตัว ฝ่ายหัวหน้านกกระจาบเห็นดังนั้น จึงกล่าวคำสัญญาณ

"นายพรานเหวี่ยงตาข่ายแล้วนั่น ขอให้พวกเราร่วมใจกันเร็วพลันบินขึ้นไปในทันที"

เหล่านกกระจาบเมื่อได้ยินสัญญาณนั้น ต่างก็เกี่ยงงอนกันไม่มีใครยอมยกตาข่ายขึ้นเมื่อนายพรานเห็นดังนั้น จึงรีบวิ่งเข้ามาคว้าเอานกที่ขาดความสามัคคีนั้นไปได้ทั้งหมด

ฝ่ายหัวหน้าฝูงนกกระจาบ เมื่อเห็นว่าตนช่วยเหลือเพื่อนผู้ไม่เชื่อฟังเหล่านั้นไม่ได้แล้วจึงบินกลับไปยังที่ที่ปลอดภัย และใช้ชีวิตอยู่กับเหล่านกกระจาบที่เหลืออย่างมีความสุขตลอดจนสิ้นอายุขัย


ที่มาของนิทานชาดกเรื่องนกกระจาบ http://www.baanjomyut.com/library_2/ricebird/index.html

 

๔.
ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับนกกระจาบธรรมดา

ชื่อท้องถิ่น นกจอกฟ้า

ชื่อสามัญ นกกระจาบธรรมดา Baya weaver

ชื่ออื่น ๆ นกจาบ

ชื่อวิทยาศาสตร์ Ploceus philippinus

นกกระจาบเป็นนกที่อาศัยอยู่ตามทุ่ง เป็นนกทุ่งเพราะตามท้องทุ่งมีแมลงมากมายหลายชนิดให้เลือกกิน อยู่อาศัยกันเป็นกลุ่มใหญ่ มักจะทำรังรวมกันเป็นเป็นกลุ่มใหญ่รวมกัน ในต้นไม้เดียวกันส่วนต้นไม้ที่ใช้ทำรังก็แล้วแต่ว่าตามแหล่งท้องทุ่งนั้นมีต้นไม้อะไรอยู่ เช่น ต้นตาล ต้นกระถินณรงค์ ต้นฉำฉา ปัจจุบันนกกระจาบธรรมดามีจำนวนที่มีแนวโน้มว่าจะลดลงเรื่อยๆเพราะถิ่นที่อาศัย แหล่งอาหารที่ลดลง

ลักษณะโดยทั่วไป เป็นนกขนาดเล็กลักษณะคล้ายพวกนกกระจอกบ้านปากอ้วนสั้นเป็นปากกรวย คอสั้น ปีกสั้น ปลายปีกมน หางค่อนข้างสั้น ขาสั้น ลำตัวด้านบนสีเหลืองสลับกันน้ำตาลเข้มลำตัวด้านล่างสีจางกว่าหรือเป็นสีขาวแกมเหลืองอ่อน หน้าอกไม่มีลาย ชนิดนี้มีชุมมากกว่าชนิดอื่นๆ ตัวผู้ช่วงฤดูผสมพันธุ์ กระหม่อมสีเหลืองใบหน้ามีลายขีดสีดำ ลำตัวด้านล่างไม่มีลายขีด

ตัวเมียและตัวผู้นอกฤดูผสมพันธุ์ อกมีลายขีด แต่ไม่เด่นชัดนัก ถิ่นที่อยู่อาศัย มีแหล่งกระจายมากที่สุด คือ ทุกภาคของ ประเทศไทย และเป็นนกที่คนไทยชอบเก็บรังมาขายเพื่อ ประดับตกแต่งบ้านมากที่สุด ซึ่งเป็นการกระทำที่ผิดความคิดที่ผิดอย่างมาก เพราะการเอารังนกมาประดับตกแต่ง เท่ากับเป็นการไปรบกวนถิ่นที่อยู่อาศัย ทำให้นกรู้สึกไม่ปลอดภัย ทำให้นกอพยพย้ายถิ่นอาศัยไปอยู่แหล่งอื่น นกกระจาบมักอยู่รวมกันเป็นกลุ่มใหญ่ ทำรังรวมกัน หลายๆรังบนต้นไม้ต้นเดียวกัน เวลาจะอพยพ หรือ ออกหาอาหารก็จะออกไปเป็นกลุ่มใหญ่

 

ที่มาของข้อมูลเกี่ยวกับนกกระจาบ http://bangphra.srirachaoutlook.com/bangpharlake/bayaweaver/bayaweaver-history-01.php

 ...

นกกระจาบหนุ่มตัวนี้กำลังสร้างรัง หญ้ายังเขียวอยู่เลย เพื่อรอกระจาบสาวมาพิจารณา...

..

..

 ...

รอ...เธอจะชอบไหมน๊า....

 

ขอบคุณที่เหนื่อยด้วยกัน....โบวี่