แต่จาวเหนือจะฮ้องจื้อกั๋นว่า ปี๋ใหม่เมืองเฮาเน้อ
สวัสดีครับชาวG๒K ทุกฯท่าน คงมีความสุขกาย สบายใจกันทั่วหน้า ที่ช่วยกันอนุรักษ์ประเพณีแห่งวันสงกรานต์หรือที่เรียกว่าปีใหม่ไทยเอาไว้ให้ลูกหลานสืบสานต่อประเพณีอันดีงามของไทยเราระหว่างวันที่ ๑๓-๑๖ เมษายน ๒๕๕๕ แต่ผมจะขอเล่าถึงมุมหนึ่งของวันสงกรานต์ปี๒๕๕๕ที่บ้านเกิด ณ.ลำพูน
แต่จาวเหนือจะฮ้องจื้อกั๋นว่า ปี๋ใหม่เมืองเฮาเน้อ โดยทั่วไปพี่น้องชาวไทยทุกคนทุกภาคจะต้องช่วยกันรักษาประเพณีรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ โดยเฉพาะปู่ ย่า ตา ยาย และพ่อแม่ อาจจะรวมไปถึงท่านที่เราเคารพและนับถือ ซึ่งเป็นแบบอย่างที่ดี เพื่อไปเยี่ยมท่าน หากจะพูดง่ายๆที่เข้าใจกันก็คือไปขอพรจากท่าน โดยเฉพาะผู้สูงอายุหากมีลูกหลานมาขอพร พร้อมรดน้ำดำหัวท่าน ท่านจะดีใจมากและมีกำลังใจที่ดีต่อไป
ผมคนหนึ่งที่จะต้องปฏิบัติในกิจกรรมนี้ ที่ต้องถ่ายทอดประสบการณ์ให้กับสมาชิกในครอบครัว ได้เข้าใจ ถึงความดีงามในประเพณีแห่งวันสงกรานต์ พร้อมถือโอกาสไปเยี่ยม แสดงความเคารพนับถือ คุณแม่ของผมและญาติผู้ใหญ่ที่เราเคารพนับถือ ในชุมชนบ้านเกิดและชุมชนข้างเคียง
ผมจะขอเล่าถึงวิธีการที่ชาวเหนือยึดถือกันปฏิบัติมา หากนับตั้งแต่พอจำความได้ตั้งแต่ผมยังเด็ก จนถึงปัจจุบัน ในชุมชนที่เขามีการถือปฏิบัติที่ต่อเนื่องกันมาหลายสิบปีแล้วครับ ขณะนี้คุณแม่ของผม ท่านมีอายุ ๙๑ ปีแล้ว สุขภาพของท่านยังพอแข็งแรงอยู่ แต่อยู่วัยชราหรือที่เรียกกันติดปากว่าผู้สูงอายุนั่นเองครับ พี่ๆน้องๆต้องคอยดูแลอย่างใกล้ชิดเลยทีเดียว ในช่วงที่ผมอยู่ใกล้ท่านผมมีความสุขและผมจะคอยปฏิบัติและดูแลคุณแม่ แทนพี่ๆและน้องที่อยู่ดูแลท่านเป็นประจำ หากพอมีวันหยุดที่ติดต่อกันหลายวันก็จะต้องรีบไปเยี่ยมท่านทันที
ประเพณีรดน้ำดำหัว ผู้ใหญ่ของชาวเหนือ ส่วนใหญ่ก็จะปฏิบัติติดต่อกันมานานแล้ว แต่ก็จะการประยุกต์ไปจากเดิมค่อนข้างมาก แต่ผมจะขอเล่าวิธีการรดน้ำดำหัว ณ.ปัจจุบันนี้ก็แล้วกัน เพราะว่าสถานการณ์มันเปลี่ยนแปลงค่อนข้างเร็วของคนในสังคมไทยปัจจุบันแต่ก็ยังมีบางครอบครัว บางชุมชน ยังมีการถือปฏิบัติแบบเดิมก็ยังพอมีให้เห็นครับ
ขั้นที่๑ ลูกหลานที่จะไปรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่(ผู้สูงอายุ) จะเตรียมน้ำส้มป่อย ที่ผสมดอกคำฝอย ใส่ขัน พร้อมประเคนหรือมอบสิ่งของที่ผู้สูงอายุรับประทานได้ และบางท่านก็จะมีทั้งเสื้อผ้า ทั้งนี้ทั้งนั้นก็แล้วแต่ลูกหลานที่จะเป็นมอบบางท่านอาจจะเป็นเงินก็มี
ขั้นที่๒ ลูกหลานนำสิ่งที่เตรียมมามอบให้ผู้สูงอายุตามข้อ๑มอบให้กับมือท่าน พร้อมกับกล่าวจุดประสงค์ที่มาขอพรพร้อมกล่าวคำขอโทษ(ขอขะมา)ที่ลูกหลานบางคนได้ประพฤติปฏิบัติที่ไม่ถูกต้องต่อผู้ใหญ่พร้อมขออภัย จากนั้นผู้ใหญ่ท่านจะใช้มือจุ่มลงไปในขันน้ำส้มป่อยฯแล้วลูบที่ผมและใบหน้าของท่าน
ขั้นที่๓ จากนั้นท่านผู้ใหญ่จะเริ่มให้พรแก่ลูกหลาน พร้อมลูกหลานก็ยกมือไหว้รับพรจากท่านผู้ใหญ่ ท่านยังให้พรที่ยาวและมีความหมาย พร้อมเป็นคำที่สอนลูกสอนหลานให้ทำความดีควบคู่กันไปพร้อมกันด้วย
ขั้นที่๔ ลูกหลาน เหลน ที่มาขอพรและรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่(คุณแม่) ในวันนี้ เราก็ถือเป็นวันรวมญาติที่เราได้นัดหมายกัน พร้อมถ่ายรูปร่วมกับคุณแม่เอาไว้ จากนั้นก็รับประทานอาหารร่วมกัน พร้อมพบปะพูดคุยและเปลี่ยนความคิดเห็นกัน
ขั้นตอนที่๕ จากนั้นแต่ละครอบครัวของพี่น้องเราต่างก็ต้องขอตัวแยกย้ายกันไปรดน้ำดำหัวญาติผู้ใหญ่ที่อยู่ทั้งในและนอกชุมชน ขณะเดียวกันก็ต้องพาครอบครัวพร้อมลูกหลาน ไปแนะนำตัวให้ญาติผู้ใหญ่ได้รู้จักต่อไป เพื่อปลูกฝังความดีของวัฒนธรรม ประเพณีที่ดีงามสืบสานต่อไปจนถึงรุ่นลูกรุ่นหลานให้ยาวนานต่อไป
ขั้นตอนที่๖ ในวันที่ ๑๕ เมษายน ๒๕๕๕ เป็นวันทำบุญใหญ่ที่วัดในชุมชนหรือหมู่บ้านต่างๆในช่วงเช้า หลังจากที่ทุกๆคนได้ไปทำบุญที่วัดได้เสร็จสิ้นลงแล้ว จากนั้นจะมีลูกหลานเหลน(ญาติๆของคุณแม่ที่อยู่ต่างชุมชน)จะทยอยมาขอรดน้ำดำหัวพร้อมขอพรจากคุณแม่ เป็นร้อยๆครอบครัว ทำเอาคุณแม่ต้องเหนื่อยกับการให้พรเพราะว่าให้พรทั้งวัน บางช่วงต้องขอพักกันหน่อยครับ
ความจริงแล้วคนที่อยู่กันในชุมชน พร้อมกับบางท่านที่มีเวลาพอที่จะอยู่ร่วม งานประเพณีที่ผู้นำชุมชน และทางหมู่บ้านเขากำหนดกิจกรรมที่จัดมีหลากหลายกิจกรรม รวมทั้งกิจกรรมทางพุธศาสนาด้วย แต่บางท่านก็มีเวลาที่ไม่มากพอจะอยู่ร่วมงานกับคณะกรรมการชุมชนบ้านเกิดได้ ก็ต้องขอกลับก่อน เพราะว่ายังภารกิจที่จะต้องรีบกลับไปปฏิบัติต่อทั้งที่บ้าน ชุมชนที่อาศัย รวมทั้งหน่วยงาน องค์กร ที่ปฏิบัติงานอยู่กันณ.ปัจจุบันครับ….
เขียวมรกต
๑๖ เมย๕๕
ดีใจด้วยจริงๆนะคะกับสิ่งดีๆที่ได้ทำไป