บทความ คน ค้น คิด วิจัยเพื่อท้องถิ่น ในฐานะวิธีคิดและเครื่องมือในการพัฒนาเขียนโดย ผศ. บัญชร แก้วส่อง ผอ. ฝ่ายวิจัยเพื่อท้องถิ่น สกว. ซึ่งอ่านได้ที่นี่ กระตุ้นให้ผมเขียนบันทึกนี้
บทความนี้บอกว่า การวิจัยเพื่อท้องถิ่นได้กลายเป็น talk of the town ในวงการของนักพัฒนา ผมขอแนะนำให้นักจัดการความรู้เพื่อท้องถิ่น นักวิชาการสายรับใช้สังคมไทย และนักวิจัยเพื่อท้องถิ่น อ่านข้อเขียนที่มีค่ายิ่งนี้
อ่านแล้วท่านจะมีจินตนาการได้อีกกว้างไกล ดังที่ผมกำลังเป็นอยู่นี้ โดยผมชอบที่ ผศ. บัญชร เน้นที่ คุณค่า ที่เกิดขึ้นจากการวิจัยเพื่อท้องถิ่น
ผู้ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นสามารถเพิ่มคุณค่าของงานวิจัยในขั้นตอนของการสรุปบทเรียน โดยใช้เครื่องมือ KM เน้นที่เครื่องมือ AAR เพื่อสร้างความรู้จากการปฏิบัติ (tacit Knowledge) ให้เป็นความรู้แจ้งชัด (explicit knowledge) เกี่ยวกับการพัฒนาท้องถิ่น
อาจถึงกับสร้างทฤษฎี (เล็กๆ) ขึ้นใหม่ หากมีการเอาทฤษฎีที่มีอยู่แล้วมาตีความ ในกระบวนการ R2R
การวิจัยเพื่อท้องถิ่น ต้องทำ AAR หลายๆ รอบ เมื่อมีคนมาร่วมกระบวนการทีไรก็ให้ปิดท้ายด้วย AAR ทุกครั้ง โดยตั้งคำถามมาตรฐาน ๕ ข้อ ให้พูดตามสบาย (ไม่มถูก-ผิด) พูดออกมาจากใจ
๑. ที่ตนมาร่วมโครงการนี้ มีเป้าหมายของตนเองอย่างไรบ้าง
๒. เป้าหมายใดที่บรรลุมากกว่าที่คิด เพราะอะไร
๓. เป้าหมายใดที่บรรลุน้อยกว่าที่หวัง หรือไม่ได้เลย เพราะอะไร
๔. หากมีกิจกรรมเช่นนี้อีก มีคำแนะนำให้ปรับปรุงเปลี่ยนแปลงส่วนใดบ้าง เพราะอะไร
๕. ตนเองจะเอาความรู้ส่วนใดบ้างไปใช้ประโยชน์ ใช้อย่างไร
เพื่อให้ AAR มีส่วนสนับสนุนการสร้างทฤษฎีใหม่ อาจตั้งคำถามเพิ่มเติมดังนี้
• ข้อค้นพบ ในกิจกรรมที่ร่วมกันทำ และผลที่เกิดขึ้นนี้ สนับสนุนทฤษฎีอะไร ในส่วนใด
• และค้ดค้านหรือไม่สอดคล้องกับทฤษฎีใด อย่างไร
ผู้ประสานงานวิจัย อาจหยิบยกประเด็นจาก AAR มาพูดคุยเสวนากันต่อ เพื่อให้ได้ประเด็นคำถาม หรือได้ข้อยุติที่ชัดเจนขึ้น โดยอาจตั้งประเด็นเสวนาในเชิงคุณค่า หรือประเด็นอื่นๆ ตามที่ ผศ. บัญชร ระบุไว้ หรือประเด็นอื่นๆ ก็ได้ จะเป็นการทำความชัดเจนข้อเรียนรู้จากการปฏิบัติ ยกระดับความรู้ความเข้าใจร่วมกัน
วิจารณ์ พานิช
๓๐ ธ.ค. ๕๔
ขอบคุณมากครับ อาจารย์หมอ ;)...