ภาพทิวทัศน์จะมีโครงสร้างความเป็นจริงต่างๆของความเป็นแผ่นดิน ทะเล แม่น้ำ และท้องฟ้า เป็นตัวกำหนดให้องค์ประกอบในรายละเอียดของภาพมีความแตกต่างกัน ความเป็นทิวทัศน์แผ่นดิน (Land Scape) ก็จะมีรายละเอียดแบบหนึ่ง และเรื่องราวที่ประกอบกันขึ้นเป็นทิวทัศน์ทะเล (Sea Scape) กับท้องฟ้า (Sky) ก็จะมีรายละเอียดที่ต่างกันออกไปอีก หากจัดให้เรื่องราวที่อยู่บนแผ่นดิน ทะเล และท้องฟ้า อยู่ด้วยกันและในสัดส่วนเท่าๆกัน ก็จะทำให้ต่างมีองค์ประกอบซึ่งทำหน้าถ่ายทอดเรื่องราวของตนเองไปคนละเรื่องซึ่งต่างก็จะน่าสนใจไม่น้อยไปกว่ากัน ดังภาพ 

จากแผนภาพข้างบนนี้ จะเห็นว่า หากปล่อยให้แผ่นดิน ทะเล และท้องฟ้า มีสัดส่วนเท่ากันแบบ ๕๐ : ๕๐  องค์ประกอบของเรื่องราวที่บันทึกและถ่ายทอดไว้ในภาพ ก็จะแสดงรายละเอียดเป็น ๒ เรื่องราว อีกทั้งเป็นเรื่องราวที่แตกต่างกันคนละชุดอีกด้วย กล่าวคือ

  • บนแผ่นดินก็จะเป็นเรื่องราวของอาคารบ้านเรือน ต้นไม้ ป่า ภูเขา ผู้คน สัตว์บก ชุมชน สังคมเมือง ชนบท ผืนนา วิถีชีวิต
  • ส่วนในทะเลและแม่น้ำก็จะมีเรือ แพ ผืนน้ำ และเรื่องราวที่มีลีลาชีวิตแตกต่างออกไปจากทิวทัศน์บนบกหรือแผ่นดิน
  • ขณะเดียวกันทิวทัศน์ที่เน้นท้องฟ้าก็จะแสดงรายละเอียดของเมฆ และเรื่องราวความอลังการกว้างใหญ่ของฟ้ากว้าง

ดังนั้น หลักการแรกในการถ่ายภาพและเขียนรูปทิวทัศน์ก็คือ หลีกเลี่ยงการจัดวางเส้นขอบฟ้ากับแผ่นดิน และหลีกเลี่ยงการวางเส้นแบ่งแผ่นดินกับผืนน้ำด้วยสัดส่วน ๕๐ : ๕๐ ผ่ากลางแนวนอนของภาพ แยกส่วนเป็น ๒ ส่วนเท่ากันดังแผนภาพข้างบน เพราะจะมีผลทำให้ภาพถ่ายและภาพเขียนของเรา แสดงเรื่องราวที่มีความสำคัญพอกันพร้อมกันไปทีเดียวทั้ง ๒ เรื่อง หากเป็นเรื่องเล่าหรือเป็นงานเขียน ก็เรียกว่าเป็นการพรรณาเรื่องราวต่างๆที่แยกส่วน ขาดการมีประเด็นร่วม หรือไม่มี Theme ไม่มีความสมดุลและไม่ลงตัวในภาษาศิลปะ

เพื่อให้ภาพทิวทัศน์มีโครงสร้างการบันทึกพรรณาและถ่ายทอดเรื่องราว โดยแสดงให้เห็นได้อย่างชัดเจนว่าภาพและรูปเขียนนั้นๆ มีเรื่องราวโดยรวมเป็นชุดเรื่องราวเดียวกันของสิ่งที่อยู่บนผืนดิน, หรือทะเล, หรือท้องฟ้า เราสามารถนำเอาหลักเกณฑ์การจัดสัดส่วนที่จะทำให้มีความสวยงามทางศิลปะมาช่วยจัดวางสิ่งที่ต้องการเน้น มาเป็นหลักทำงานถ่ายภาพและเขียนรูปได้ดังนี้

       ๑. สัดส่วนทิวทัศน์เพื่อให้เรื่องราวของเมฆและท้องฟ้าเป็นเรื่องหลัก
       ๒. สัดส่วนทิวทัศน์เพื่อให้เรื่องราวของวัตุถุลอยตัว ต้นไม้ อาคารและสิ่งปลูกสร้างเป็นเรื่องหลัก
       ๓. สัดส่วนทิวทัศน์เพื่อให้เรื่องราวของผืนดินเป็นเรื่องหลัก
       ๔. สัดส่วนทิวทัศน์เพื่อให้เรื่องราวของชุมชน เมือง และสิ่งที่อยู่บนพื้น เป็นเรื่องหลัก
       ๕. สัดส่วนทิวทัศน์ทะเลเพื่อถ่ายทอดเรื่องราวของเมฆและท้องฟ้า หรือบันทึกทิวทัศน์ท้องฟ้าเป็นเรื่องหลัก
       ๖. สัดส่วนทิวทัศน์ทะเลเพื่อถ่ายทอดเรื่องราวบนผืนน้ำ เรือ คลื่น และสิ่งที่อยู่ในทะเล เป็นเรื่องหลัก

ดูภาพประกอบต่อไปนี้ก็จะสามารถเข้าใจและได้หลักคิดไปประยุกต์ใช้ให้มีความเป็นตัวของตัวเองได้โดยไม่ยาก

ทำงานความคิดในหัวหรือใช้เส้นซึ่งกล้องรุ่นใหม่จะสามารถมองเห็นในช่องมองภาพเพื่อแบ่งกรอบภาพในแนวนอนและแนวตั้งให้ได้เป็นกฏ ๓ ส่วนดังภาพ หลีกเลี่ยงการจัดวางเส้นแบ่งเรื่องราวบนแผ่นดิน ภูเขา ผืนป่า กับเรื่องราวของท้องฟ้าและสิ่งที่อยู่บนฟ้า ให้อยู่กลางภาพ โดยให้พื้นที่ส่วนที่เป็นท้องฟ้ามากกว่าส่วนที่เป็นแผ่นดินหรือทะเลและผืนน้ำ ๒ : ๑ เมื่อต้องการบันทึกและถ่ายทอดเรื่องราวของปรากฏการณ์เกี่ยวกับท้องฟ้า หรือต้องการมุมมองที่สื่อสะท้อนความเป็นทิวทัศน์ท้องฟ้าเป็นหลัก

เมื่อใช้สัดส่วนท้องฟ้าต่อแผ่นดินและภูเขา ๒: ๑ ส่วน ก็จะเห็นว่า สัดส่วนดังกล่าวมีผลทำให้ขนาดและความเป็นภูเขา ไม่แสดงเรื่องราวแข่งกับเรื่องราวที่เล่าเรื่องและแสดงปรากฏการณ์ด้วยเมฆและท้องฟ้า เมฆและท้องฟ้าแสดงความเป็นพระเอกนางเอกหรือเป็นแกนหลักของภาพ ในขณะที่ภูเขาและแผ่นดิน รวมทั้งเงาที่ทอดลงไปบนทิวเขา ต่างก็เชื่อมโยงกันเป็น Theme เดียวกัน และต่างส่งเสริมกันและกันให้อยู่ในกลุ่มเหตุการณ์เดียวกันที่สวยงามและได้ความลงตัว

ในบางกรณี เส้นแนวขอบฟ้า และการแบ่งระยะบนผืนดิน อาจใส่ลูกเล่นด้วยการทำให้เกิดแนวการมองได้ ๒-๓ ระดับ ดังภาพ โบราณสถานและโบราณวัตถุ รวมทั้งแมกไม้และเรื่องราวซึ่งกอปรกันเป็นชุดเหตุการณ์บนผืนดิน อยู่บนแนว ๑ ส่วน ถัดออกไปเป็นพื้นที่อากาศ ๒ ส่วน แต่ก็แบ่งออกได้อีกด้วยเส้นขอบฟ้าและแผ่นดินที่เห็นอยู่ไกลลิบ

จัดวางเรื่องราวบนพื้นที่ส่วนล่างของภาพ ๒ ส่วน เพื่อให้แสดงเรื่องราวเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นบนพื้นดินและทะเล ส่วนที่เป็นท้องฟ้าเหลือ ๑ ส่วน

 

ภาพทิวทัศน์และแสดงเรื่องราวบน ๒ ส่วนที่เป็นผืนดิน โครงสร้างที่มีสัดส่วน ๒ : ๑ ในแนวนอนของภาพ ทำให้มีความเป็นกลุ่มเหตุการณ์ที่กุมประเด็นหลักของเรื่องให้อยู่ในชุดเดียวกัน การออกแบบและจัดวางสัดส่วน จึงมีบทบาทในการสร้างประเด็นและกุมเนื้อหาในภาพรวมของภาพ มากกว่าสิ่งที่ปรากฏในภาพโดยตัวมันเองแต่โดยลำพัง

ภาพทิวทัศน์แสดงเรื่องราวบน ๒ ส่วนที่เป็นผืนดิน และ ๑ ส่วนเป็นท้องฟ้า  ทำให้มีความเป็นกลุ่มเหตุการณ์ที่กุมประเด็นหลักของเรื่องให้อยู่ในชุดเดียวกันเป็นเรื่องราวของ Land Scape การจัดวางสัดส่วนและการจัดวางจุดเด่นตรงตำแหน่งของจุดสนใจตามกฏ ๓ ส่วน จึงมีบทบาทในการสร้างประเด็นและกุมเนื้อหาในภาพรวมของภาพมากกว่าสีสันและองค์ประกอบย่อยที่ปรากฏในภาพโดยตัวมันเอง [ภาพห้างนาและทุ่งนาฤดูทำนา นอกตัวเมือง อำเภอหนองบัว จังหวัดนครสวรรค์ ถ่ายภาพ : วิรัตน์ คำศรีจันทร์,๒๕๕๔]

  Large_modernbangkok2 

ภาพทิวทัศน์เมือง หรือ City Scape แสดงเรื่องราวบน ๒ ส่วนที่เป็นผืนดิน และอีก ๑ ส่วนเป็นท้องฟ้า ทำให้ประเด็นหลักของเรื่องอยู่ในชุดเดียวกันใน Theme ของ City Scape การจัดวางสัดส่วนและการจัดวางจุดเด่นตรงตำแหน่งของจุดสนใจตามกฏ ๓ ส่วน จึงมีบทบาทในการสร้างประเด็นและกุมเนื้อหาในภาพรวมของภาพมากกว่าสีสันและองค์ประกอบย่อยที่ปรากฏในภาพโดยตัวมันเอง [ภาพทิวทัศน์เมืองย่านสาทร กรุงเทพมหานคร  ถ่ายภาพ : วิรัตน์ คำศรีจันทร์,๒๕๕๔]

สัดส่วนทะเลต่อท้องฟ้า ๒ : ๑ ส่วน จะเป็นสัดส่วนที่ทำให้ความเป็นทะเลเป็นแกนหลักเชื่อมโยงรายะเอียดต่างๆของภาพเพื่อเล่าเรื่องทั้งหมดให้กลมกลืนสอดคล้องเป็นเรื่องราวเดียวกัน ดังภาพเรือกับทะเลยามค่ำ

เรื่องราวของเรือและบรรยากาศความเป็นทะเล เป็นแกนหลักของเรื่องราวในภาพ เพราะใช้สัดส่วนทะเลกับท้องฟ้า ๒ : ๑ 
                                                          [ภาพทะล : ตบแต่งจากภาพในไฟล์ข้อมูลอินเทอร์เน็ต ในพี่ใหญ่ นงนาท สนธิสุวรรณ]

สัดส่วนท้องฟ้า ๒ ส่วน ต่อทะเล ๑ จะทำให้เรื่องราวเกี่ยวท้องฟ้าในทิวทัศน์ทะเล แสดงตนเองออกมาเป็นแกนหลัก เหมาะสมกับการบันทึกและถ่ายทอดบรรยากาศ ความกว้างใหญ่

ปรากฏการณ์ยามค่ำ ตะวันและท้องฟ้า รวมทั้งบรรยากาศยามตะวันคล้อยจากฟ้าและกำลังจะลับลงสู่ขอบทะเลกว้าง ดวงตะวันเป็นแกนหลัก เงาสะท้อนและรายละเอียดที่กระจายออกไปบนละเทและฟ้ากว้าง เป็นองค์ประกอบช่วยส่งเสริม มีความเชื่อมโยงเป็นเรื่องราวชุดเหตุการณ์เดียวกัน บันทึก บอกเล่า และถ่ายทอดบทสนทนาในห้วงเปลี่ยนผ่านวารเวลาด้วยกันอย่างงดงาม 
                                                     [ภาพทะเล : ตบแต่งจากภาพในไฟล์ข้อมูลอินเทอร์เน็ต ในพี่ใหญ่ นงนาท สนธิสุวรรณ]

เรื่องราวและรายละเอียดบนผืนดินมีมากกว่าบนท้องฟ้า แต่เมื่อนำเอาหลักเกณฑ์การจัดวางสัดส่วนให้เข้ามาเป็นองค์ประกอบการจัดวางภาพ ท้องฟ้า ๒ ส่วน : ทะเล ๑ ส่วน จึงกลายเป็นแกนหลัก ให้ความเป็นภาพทิวทัศน์ทะเลแต่แสดงความกว้างขวางของท้องฟ้าและความมีพลังชีวิตของท้องฟ้าออกมาเป็นแกนหลักของภาพ 

จากภาพตัวอย่างนี้ หากไม่ใช้สัดส่วน ๒ : ๑ ก็จะทำให้ไม่สามารถเห็นแกนหลักของเรื่องราวในภาพได้อย่างแน่ชัดนักว่าควรจะเป็นทิวทัศน์ Land Scape, หรือทิวทัศน์ทะเล Sea Scape, หรือภาพท้องฟ้า Sky เพราะเรื่องราว ๓ มิติในภาพต่างก็มีรายละเอียดและความน่าสนใจไม่น้อยไปกว่ากัน ทว่า เมื่อนำเอาสัดส่วน ๒ : ๑ มาเป็นโครงสร้างและเป็นแบบแผนจัดวางองค์ประกอบภาพ ซึ่งช่วยกันทำให้ทะเลและท้องฟ้า ได้ร่วมกันสร้างเรื่องราวบอกเล่าและถ่ายทอดความเป็นทะเล จากนั้น ก็เสริมด้วยชายหาดและผืนดิน ภาพดังกล่าวก็ให้มโนทัศน์ความเป็น ภาพทิวทัศน์ทะเล (Sea Scape) ได้อย่างชัดเจนทันที
                                                                                              [ภาพทะเล : ในคุณแสงแห่งความดี] 

วิธีออกแบบและจัดวางองค์ประกอบภาพ และเรื่องราวที่จะบันทึกและถ่ายทอดด้วยภาพและภาษาศิลปะด้วยหลักเกณฑ์การจัดวางสัดส่วน ๒: ๑ ดังที่กล่าวมาโดยลำดับนี้ จะทำให้เราสามารถจัดการความรู้ลงไปบนการถ่ายภาพและการเขียนรูป และก่อให้เกิดแบบแผนของเรื่องราวและความหมายขึ้นบนภาพถ่ายและภาพเขียน ที่สำคัญคือ....

  • สัดส่วน ๒ : ๑ ของภาพ จะทำให้เกิดโครงสร้างที่สัมผัสได้ทันทีว่าภาพดังกล่าวเป็นภาพทิวทัศน์ (Land Scape), หรือทิวทัศน์ทะเล (Sea Scape), หรือภาพบรรยากาศและปรากฏการณ์ท้องฟ้า (Sky)
  • เรื่องราวในภาพจะมีประเด็นหลักและแกนเนื้อหา เชื่อมโยงรายละเอียดอื่นๆให้เป็นเรื่องราวเดียวกัน
  • เกิดโครงสร้างและแบบแผนความงามทางศิลปะ

กล่าวโดยสรุปได้ว่า การบันทึกข้อมูลและถ่ายทอดเรื่องราวต่างๆด้วยภาพทิวทัศน์แผ่นดิน ทะเล และท้องฟ้านั้น ให้หลีกเลี่ยงการบันทึกเรื่องราวเป็นสองส่วนเท่ากันในแนวกลางภาพบนและล่าง ขณะเดียวกันก็ให้ใช้กฏ ๓ ส่วนแบ่งระดับเส้นขอบฟ้าและแนวสายตาออกเป็น ๓ ส่วน เพื่อเลือกจัดวางองค์ประกอบให้ส่วนใดส่วนหนึ่งโดดเด่นออกเป็นแกนหลัก ๒ : ๑ ส่วน โดยอาจจะเป็น ๒ ส่วนอยู่ด้านบน หรือ ๒ ส่วนอยู่ด้านล่าง ตามความเหมาะสม

จากนั้น จึงผสมผสานการวางตำแหน่งจุดสนใจเข้ามาในภาพ ก็จะทำให้เกิดโครงสร้างความงามทางศิลปะควบคู่ไปกับเกิดความเชื่อมโยงองค์ประกอบย่อยทั้งหมดของภาพให้เป็นเรื่องราวเดียวกัน.