การประเมินหลักสูตรสถานศึกษาผ่านไปแล้วทั้งที่เขตมาประเมินและโรงเรียนประเมินเองเมื่อสิ้นสุดปีการศึกษา  ผลรายงานของครูผู้รับผิดชอบและครูในโรงเรียนทุกคนที่เป็นผู้ร่วมใช้หลักสูตร   แต่ผู้อำนวยการโรงเรียนดูเหมือนจะยังไม่ปิ้งกับการรายงานผล  โดยเฉพาะหลักสูตรท้องถิ่น

 

           ฉันรู้สึกเห็นใจและสงสารคุณครูผู้รับผิดชอบมาก  เพราะเป็นครูที่ย้ายมาใหม่ไม่ถึง ๒ ปี  และยังไม่ถนัดหรือคุ้นเคยกับชุมชนมากนัก  ฉันจึงรับปากว่า  "ถ้าต้องการความช่วยเหลือก็ยินดี" และนัดกรรมการสถานศึกษา ภูมิปัญญาและตัวแทนคนในชุมชน  ให้มาประชุมในวันนี้จำนวน  ๔๐  คน รวมทั้งครูอีก ๕ คน

 

         การประชุมได้เริ่มขึ้นเมื่อ ๙.๐๐ น.  ปูเสื่อใต้ถุนอาคาร  และแจกหมอนให้คนละ ๑ ใบ  สำหรับพิงและเอนหลังได้  เนื่องจากเราใช้เวลาตลอดทั้งภาคเช้าและบ่าย   และคนในชุมชนบางคนมีธุระเช้า บางคนมีธุระบ่าย  จึงผลัดกันมาร่วมประชุม

 

          การประชุมเพื่อประเมินผลการใช้หลักสูตรท้องถิ่น  มีความเห็นและข้อตกลงร่วมกันอย่างแข็งขันมาก  โดยบางอย่างให้ตัดออกถือว่าสำคัญน้อย  และบางอย่างแม้ว่ามีความสำคัญมาก  แต่ไม่เหมาะกับการนำมาสอนเด็ก  ก็ถูกตัดออกเช่นเดียวกัน 

 

          แรก ๆ ชาวบ้านจะแย่งกันพูด  ต่างแสดงความคิดเห็นเสียงดังฟังไม่ชัดขึ้นทุกที   ฉันจึงย้าย mp4  จากใกล้ตัวไปวางไว้ตรงกลางบ้าง   เมื่อแต่ละคนเห็นเข้า   ทำให้เสียงที่แย่งกันพูดลดลง  และเป็นพูดกันทีละคน  เพราะทำให้เข้าใจด้วยตนเองว่าหากแย่งกันพูด  อาจจะทำให้ฟังไม่รู้เรื่อง  

 

          สรุปแล้วหลักสูตรท้องถิ่นจึงถูกบรรจุไว้ ๓ เรื่องคือหลักสูตร "การจักสาน" เป็นการสานข้อง  สวิง  และไซ  ขนาดเล็กสำหรับเป็นของที่ระลึก  เนื่องจากในชุมชนมีไม้ไผ่ถึง  ๑๒  ชนิด  ได้แก่ไม้ไผ่บง ไผ่หวาน ไผ่รวก ไผ่คาย ไผ่เฮี้ย  ไผ่เพ็ก  ไผ่สีสุก ไผ่ซาง ไผ่ป่า และมีภูมิปัญญาที่ชำนาญเกี่ยวกับเรื่องนี้จำนวนมาก 

 

           หลักสูตร "อาหารตามฤดูกาล"  เป็นวิถีชีวิตของคนพื้นบ้านที่นี่  จะสามารถหาอาหารได้ตามฤดูกาล  ตั้งแต่เดือนปลายฤดูหนาวย่างเข้าสู่ฤดูร้อนคือ  ผักหวาน ไข่มดแดง หน่อไม้ไฟ  ผักอิรอก  ย่างเข้าสู่ฤดูฝนจะมีอึ่งอ่าง  เห็ดโคน  เห็นเครื่อง เห็นไค  เห็นเปาะ  หน่อไม้  กบ เขียด  เห็ดไผ่ ปลายฤดูฝนต้นฤดูหนาว  เห็ดโคนจะขึ้นมาอีกรอบหนึ่ง  เห็ดบด เห็ดขอน 

         นอกจากนี้ยังมีผักพื้นบ้านที่ขึ้นตลอดปีได้แก่ผักกูด ผักหนาม  ผักจีจ้อ ผักขี้นาก  ผักคันชง  ผักหวานบ้าน  ผักสลิด  ผักใบพาย  ผักแว่น  ผักขม  ผักตำลึง ผักบุ้งนา  ผักปัง  ฯลฯ

 

          หลักสูตร "กินแบบบ้านบ้าน"  คือหลักสูตรการทำขนมกงและขนมอิตุย และหลักสูตรการทำน้ำปลาใบไม้  เนื่องจากมีภูมิปัญญาการทำขนมที่นับว่าเป็นขนมท้องถิ่นพื้นบ้านจริง ๆ มาแต่โบราณ 

 

          ส่วนน้ำปลาใบไม้  ทำมาจากใบกระทอน ซึ่งเป็นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่ง  หลังจากผลัดใบแล้ว  จะแตกใบอ่อนมาให้นำมาหมักและเคี่ยวใส่เกลือ  จะทำให้มีรสเหมือนน้ำปลา  นำมาทำน้ำปลาหวานมะม่วงหรือใส่น้ำพริกและเก็บใส่ขวดไว้ทานตลอดปี   มีภูมิปัญญาที่เสนอตัวเป็นวิทยากรจำนวนมาก 

 

           ปัญหาที่ต้องเก็บมาเป็นโจทย์ก็คือ  ชาวบ้านมีความตระหนักว่าการปลูกพืชเชิงเดี่ยวทำให้ขาดสมดุล    ส่งผลให้อาหารตามธรรมชาติแต่ละฤดูกาลลดลง  เนื่องจาก "ชาวบ้านนิยมขายที่ดินให้กับนายทุนเพื่อใช้เป็นที่ปลูกยางพารา"  หรือที่มีอยู่ก็ไม่งอกงามเหมือนเคย เพราะได้รับผลกระทบจากการฉีดยาฆ่าหญ้าหรือปุ๋ยเคมี

 

           บรรยากาศการประชุมเป็นไปอย่างเรียบง่าย  สนุกสนาน  มีความสุข  ไม่เครียดและไม่เบื่อหน่าย  เพราะฉันมีความสนิทสนมคุ้นเคยกับชาวบ้านที่มาร่วมประชุมทุกคน  สุดท้ายมีการเสนอชื่อภูมิปัญญาเพิ่มเติม 

 

         "พี่คิมคะ  หากน้องจะทำวิจัยเกี่ยวกับชุมชนสักเรื่อง  พี่คิมจะช่วยให้คำปรึกษาน้องไหมคะ"  น้องครูตุ้มมีความสนใจหลังจากการประชุมเสร็จสิ้นลง  ฉันตอบไปทันทีว่า "ได้เลยค่ะน้อง  เราช่วยกันทำดีไหม  พี่คิมทำด้วยค่ะ"  แล้วทั้ง ๕ คนที่ร่วมประชุมก็ตกลงร่วมกันว่า "พวกเราจะช่วยกันทำวิจัยเพื่อท้องถิ่นกันทุกคน"  เพราะพวกเราเป็นคนบ้านบ้าน

 

           การที่จะทำให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา  นับเป็นกลยุทธ์ในการบริหารจัดการที่ดีและเหมาะสมกับสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน  และสามารถจัดทำได้ตามบริบทท้องถิ่นนั้น ๆ

 

          สำหรับท้องถิ่นชนบทบ้านนอก  ครูเป็นคนสำคัญที่สุดในการสร้างสัมพันธภาพ  และการให้ความรู้ ความเข้าใจกับชุมชนเกี่ยวกับบทบาทและหน้าที่ของผู้มีส่วนร่วม  ตามพระราชบัญญัติการจัดการศึกษา  และครูต้องมีความสามารถในการพัฒนาวิถีการเรียนรู้ของคนในชุมชน  จะทำให้ชุมชนมีความภาคภูมิใจในการเป็นเจ้าของและร่วมรับผิดชอบมากขึ้น

      

ผู้รอถ่ายภาพจำนวนหนึ่ง  นอกนั้นรีบกลับบ้านไปก่อน