ภาษามคธเป็นนิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ
เป็นภาษาที่เกิดขึ้นตามความเป็นอริยบุคคล
ภาษามคธหรือที่เรียกกันว่าภาษาบาลีนั้น นอกจากจะได้ชื่อว่าสภาวนิรุตติแล้ว ยังชื่อว่าเป็นเหตุแห่งนิรุตติปฏิสัมภิทาญาณอีกด้วย ผู้ทีได้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ แล้ว จะสามารถรู้ภาษามคธได้เอง๑ เช่นเดียวกัน ความแตกฉานในภาษามคธก็เป็นปัจจัยส่วน หนึ่งแห่งการได้บรรลุปฏิสัมภิทาญาณ๒
------------------------------------------
๑. ปุพฺพโยโค พาหุสจฺจํ เทสภาสา จ อาคโม...ปฏิสมฺภิทปฺปจฺจยา...เทสภาสา นาม เอกสตโวหารกุสลตา วิเสเสน ปน มาคธิเก โกสลฺลํ. (ปฏิสํ.อฏฺ. ๑/๗) นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาญาณลาภี ปุคฺคโล อสิกฺขนฺโต มาคธภาสํ ชานาติ. อญฺญํ ภาสํ สิกฺขนฺโต ว ชานาติ นาสิกฺขนฺโต. (คาถาที่ ๕ แห่งอัฏฐกถาในเภทจินตาเก่า) ดู อภิ.อฏฺ. ๒/๓๗๑ ด้วย
๒. สาสนสฺสุปการตฺตา มาคโธวิธ คยฺหเต
โส หานุสาวนํ ปฏิ- สมฺภิทาย จ ปจฺจโย
(เภทจินฺตา คาถา ๕)
โส หิ มาคโธ สทฺโท กมฺมวาจานุสาวนญฺจ โหติ ปฏิสมฺภิทาย ปจฺจโย จ. (เภทจินฺตาทีปนี)
----------------------------------------------------------------
เว็บไซต์เพื่อการเรียนรู้ภาษาบาลีและพระพุทธศาสนา
www.palisikkha.org
----------------------------------------------------------------
