ภาษามคธเป็นสภาวนิรุตติ
ภาษาธรรมชาติมีกฎเกณฑ์ตายตัว
ท่านแสดงไว้ในสัมโมหวิโนทนีว่า ภาษามคธเป็นสภาวนิรุตติ หมายความว่าเป็น ภาษาธรรมชาติ อธิบายว่า แม้ผู้ที่ไม่เคยได้ยินได้ฟังภาษาอื่นมาก่อน หากมีความสามารถ ในการคิดและพูดได้เอง เขาคงจักพูดภาษามคธอันเป็นภาษาที่เขาสนใจเท่านั้น๑ หมาย ความว่า ในหนทางอันยืดยาวแห่งสังสารวัฏอันกำหนดนับไม่ได้นั้น มีการกำหนดเมล็ดพืชของภาษามคธอยู่ ผู้ที่เดินทางไกลในสังสารวัฏ ล้วนเคยพูด เคยท่องบ่นภาษามคธมาแล้ว โดยนับไม่ถ้วน ฉะนั้น เมื่อถึงเวลาพูดจริง แม้จะไม่เคยพูดภาษามคธมาก่อน ก็สามารถพูดภาษามคธได้เอง ทั้งนี้ปรากฏขึ้นมาเพราะพืชพันธ์แห่งสภาวนิรุตตินั่งเอง แต่ท่านอาจารย์ อภยารามกล่าวว่า ถึงจะพูดได้จริง แต่ยังไม่ใช่ภาษามคธที่สมบูรณ์ มีความผิดเพี้ยนไปบ้าง เล็กน้อย เพราะผู้ที่เรียนภาษามคธจนแตกฉาน หาได้ยากยิ่งอยู่แล้ว ไฉนเลยจะสามารถ รู้ได้เอง๒
----------------------------------------
๑. โยปิ อคามเก มหารญฺเญ นิพฺพตฺติ ตตฺถ อญฺโญ กเถนฺโต นาม นตฺถิ. โสปิ อตฺตโน ธมฺมตาย วจนํ สมุฏฺฐาเปนฺโต มาคธภาสเมว ภาสิสฺสติ (อภิ.อฏฺ. ๒/๓๗๑) (ข้อควรระวังในที่ นี้คือ การไม่กล่าวให้แน่นอนลงไปว่า "ภาสติ" แต่กล่าวด้วยอนาคต กาลวิภัตติอันหย่อนกำลังว่า "ภาสิสฺสติ"
๒. คำนำ หน้า ฉ ของโมคคัลลานนิสสยะ
----------------------------------------------------------------
เว็บไซต์เพื่อการเรียนรู้ภาษาบาลีและพระพุทธศาสนา
www.palisikkha.org
----------------------------------------------------------------
