ท่านอธิการบดี ศ. นพ. ปิยะสกล สกลสัตยาทร สนใจเรื่องนี้ด้วยตนเอง กำหนดนโยบายขับเคลื่อนงานวิจัยชุมชนของมหาวิทยาลัย ใช้มาตรการจัดตั้งกลุ่มภารกิจวิจัยชุมชน แต่งตั้งคณะกรรมการจำนวน ๒๙ คน มี รศ. ดวงพร คำนูณวัฒน์ ผอ. สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย เป็นประธาน ผมเป็นที่ปรึกษาคนหนึ่ง จากการร้องขอของ ดร. ดวงพร
เป็นการ organize งานวิจัยชุมชน เพื่อรองรับภารกิจ “อุดมศึกษาแนบชิดสังคม” ทำงานวิชาการรับใช้สังคม ที่น่าชื่นชมมาก เป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางไกล นำสถาบันอุดมศึกษาเข้าไปทำงานกับสังคม เพื่อใช้ความรู้ที่มีอยู่มากมายในสถาบันอุดมศึกษา ในการพัฒนาสังคม/ชุมชน
คณะกรรมการชุดนี้ทำงานจริงจังมาก เพิ่งได้รับการแต่งตั้งเมื่อวันที่ ๓ พ.ย. ๕๓ แต่ประชุมกันไปแล้ว ๖ ครั้ง คือประชุมกันก่อนได้รับคำสั่งแต่งตั้งอย่างเป็นทางการด้วยซ้ำไป หน้าที่ของคณะกรรมการตามคำสั่งมี ๓ ข้อ ตามการตีความของคณะกรรมการมี ๔ ข้อ สรุปว่าไม่ใช่ทำเอง แต่เป็นกรรมการวางระบบสนับสนุน
ที่จริงคณะกรรมการชุดนี้ไม่ได้เริ่มจากศูนย์ เพราะมีประสบการณ์ งานวิจัยพัฒนาลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลองมาแล้ว และเสี้ยวหนึ่งของงานวิจัยชุดนั้นเพิ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการนานาชาติ คือเรื่อง Siriporn Yamnil and Gary N. McLean. Knowledge management in a community setting using action research : a case study of Lumpaya community, Nakorn Pathom Province, Thailand. Human Resource Development International 2010; 13 (5), 541-556.
ผมตีความว่า คณะกรรมการชุดนี้มีหน้าที่วางโครงสร้างพื้นฐานของสิ่งที่เรียกว่า “งานวิจัยชุมชน” ให้เป็นกิจกรรมที่ชุมชนได้รับประโยชน์อย่างยั่งยืน เกิดความสัมพันธ์แบบใหม่ระหว่างชุมชนกับสถาบันอุดมศึกษา เกิดวิถีชีวิตใหม่ของการทำหน้าที่สถาบันอุดมศึกษา เพื่อรวมเอาหน้าที่รับใช้สังคม (social engagement) เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของมหาวิทยาลัย มีการผลิตผลงานวิชาการแนวใหม่ ที่ผมเรียกว่า วิชาการสายรับใช้สังคมไทย
คณะกรรมการชุดนี้น่าจะมองการทำหน้าที่ให้ครบทั้งระบบของงานวิชาการรับใช้สังคมไทย คือไม่จำกัดอยู่เฉพาะการทำงาน แต่มองระบบให้ครอบคลุมไปถึงส่วนของการสร้างความรู้ (วิจัย) จากการทำงานนี้ และครอบคลุมไปถึงระบบแรงจูงใจและรางวัลหรือการยกย่องผลงานที่มีคุณค่าสูง ทั้งคุณค่าเชิงประโยชน์ต่อสังคม/ชุมชน และประโยชน์ต่อการสร้างสรรค์วิชาการ
แนวคิดเชิงระบบเช่นนี้ ผมได้เสนอไว้ในบันทึกชุด วิชาการสายรับใช้สังคมไทย
สกอ. และ สวทช. (NECTEC) กำลังหารือกันเพื่อร่วมมือจัดทำ PLOT ทีมคณะทำงานเพื่อคิดเรื่องนี้ น่าจะมี รศ. ดร. ดวงพร คำนูณวัฒน์แห่งมหาวิทยาลัยมหิดล รวมอยู่ด้วย
วิจารณ์ พานิช
๘ ม.ค. ๕๔
