"สวัสดีครับคุณครูคิม" เสียงเด็กชายตัวเล็กคนหนึ่งทักทายมาแต่ไกล  เมื่อเห็นฉันกำลังลงจากรถ  และเด็กชายได้วิ่งมาหาเพราะอยากจะช่วยถือของ  การแสดงออกของเด็กคือความน่ารักที่ผู้ใหญ่ทุกคนชอบ

            ผอ.ณัฏฐ์ น้องอ้อม และฉันมุ่งตรงไปที่กุฏิของหลวงตาเพื่อถวายอาหารและปฏิทิน ซึ่งหลวงตาบอกว่า "อยากได้อยู่พอดี"  พวกเราสนทนาธรรมกึ่งทางโลกกับหลวงตาอีกเช่นเคย  เกี่ยวกับการเป็นผู้ให้  การช่วยเหลือชุมชนและสังคม  ความเป็นอยู่วิถีชีวิตของคนในชุมชน  และการเรียนการสอนในโรงเรียน

               นักเรียนทั้งโรงเรียนมีเพียง ๒๘ คน  มีจำนวน  ๗ ชั้นเรียนคืออนุบาลและชั้นประถมศึกษาปีที่ ๑ ถึง ๖ ครูผู้สอนมี ๒ ท่านเป็นผู้ชายรวมทั้งผู้อำนวยการอีก ๑ ท่าน  นับว่าเป็นโรงเรียนที่ขาดแคลนเด็ก ขาดแคลนครู คือมีครูไม่ครบชั้นเรียน  ผลการพัฒนาการเรียนรู้ย่อมอ่อนด้อยไปด้วยตามความเป็นจริง  นับเป็นเรื่องที่โรงเรียนได้หาวิธีการแก้ไขตลอดมาตามความสามารถที่เอื้ออำนวย

               ปีการศึกษา ๒๕๕๒ ที่ผ่านมา  ผลการทดสอบนักเรียนประจำปี ONET  ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖  อยู่ในอันดับที่ ๓  ของโรงเรียนในศูนย์เครือข่าย ฯ  และอยู่ในอันดับที่ ๑๐  ของโรงเรียนในอำเภอนครไทย 

               นักเรียนทดลองเล่นเกม "นับเลขมหาโหด"  ตอนเริ่มเกมนักเรียนจะหัวเราะ  คิดว่าเป็นเรื่องง่าย  หัวเราะเยาะเพื่อนที่นับผิด  กระซิบบอกต่อ  เริ่มนิ่งขึ้น  และเครียดที่นับไม่จบสักที  แต่นักเรียนบอกว่าจะสู้ต่อจนกว่าจะนับได้ 

              จึงให้นักเรียนหยุดเล่นและแสดงความคิดเห็น  นักเรียนมีความเห็นว่า "ขาดสมาธิ ไม่ตั้งใจ และไม่นับในใจตามเพื่อน  เมื่ออีกคนไม่มีสมาธิก็ทำให้คนอื่นขาดสมาธิไปด้วย  และเพื่อนนับผิดบ่อย ๆ จึงทำให้เครียดและนับผิดไปด้วย"  ภายหลังให้นักเรียนฝึกเล่นกันเอง

              หลังจากโรงเรียนเลิก  ได้เข้าไปในหมู่บ้าน  และได้หยุดหาความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงไหม  ซึ่งได้ถ่ายภาพมาเมื่อวันก่อน  ทำให้ทราบว่ามีการเลี้ยงไหมในหมู่บ้านนี้เพียง ๒ ครอบครัวเท่านั้น

              การเลี้ยงไหมจะเริ่มขึ้นในเดือนพฤษภาคมและสิ้นสุดในเดือนธันวาคม  หลังจากนั้นตัวไหมจะไม่แข็งแรง  ใบหม่อนไม่สมบูรณ์  ชนิดไหมที่เลี้ยงเป็น "ไหมสีขาว"  เป็นพันธุ์ผสมด้วยกรรมวิธีทางวิทยาศาสตร์

             ขั้นตอนในการเลี้ยงไหม  นับตั้งแต่นำไข่ไหมมาบริบาล  กินใบหม่อนจนเติบโตใช้เวลาประมาณ ๓ สัปดาห์  ขั้นตอนที่สองนำตัวไหมออกมาปล่อยไว้ให้เกาะไต่ไปมาตามรังที่เป็นช่อง ๆ อีกประมาณ ๑ สัปดาห์  ขั้นที่สามตัวไหมจะเข้าไปอยู่ในรังสร้างไยไหมพันรอบตัวมันเองจนเต็มรังอีกประมาณ ๕ วัน  จึงนำรังสีขาวไปขายที่จังหวัดเพชรบูรณ์ในราคากิโลกรัมละ ๑๒๐  บาท

            ความตั้งใจที่จะไปชม "น้ำตกตัดหมอก"  จึงหยุดพักไว้ก่อน  เพราะใช้เวลา  นอกจากนี้ชาวบ้านได้เล่าว่า "มีธนาคารข้าว" สำหรับทุกคนในชุมชน  คนที่ปลูกข้าวหรือไม่ปลูกข้าวมีสิทธิในการมายืมข้าวเปลือกจากธนาคารไปสีเป็นข้าวสารและนำมาทานในครอบครัวครัว  จนกว่าปีหน้าทุกคนต้องมีข้าวมาส่งคืนธนาคาร  ทำให้ทราบปัญหาของชาวบ้านที่ถูกเอารัดเอาเปรียบในการไปสีข้าว  เพราะหมู่บ้านห้วยกอกไม่มีโรงสีข้าวเป็นของตนเอง 

           ยังมีสิ่งที่น่าสนใจเกี่ยวกับ "น้ำตกตัดหมอก ธนาคารข้าว ภูมิปัญญา  วิถีชีวิตและเหตุการณ์ประวัติศาสตร์" ที่ต้องเรียนรู้จากผู้รู้ในชุมชน  แต่เนื่องจากกลางวันทุกคนต้องไปทำนา ทำไร่  จึงลงความเห็นกันว่าหลังจากไปเดินป่าชมน้ำตกแล้ว  พวกเราจะ "ผิงไฟพาแลง" กันสักวันหนึ่งในวันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๕๓

           ตอนแรกคิดว่าจะนัดกินน้ำชา  นับเป็นเรื่องที่น่าสนใจ  แต่คำว่ากินน้ำชามันหรูและเป็นระดับที่สูงเกินไป  จึงเปลี่ยนมาใช้ภาษาพื้นบ้านของที่นี่  เพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนเรื่องราว เรื่องเล่า ความรู้และประสบการณ์ของคนในชุมชน

          กัลยาณมิตรท่านหนึ่งถามว่า "สนุกไหม"  คำตอบคือเรื่องเล่าของโรงเรียนและชุมชนในท้องถิ่นบ้านนอกเป็นเรื่องที่แยกกันไม่ออก  ชุมชนเข้มแข็งโอกาสการพัฒนาการจัดการศึกษาของโรงเรียนย่อมประสบความสำเร็จ