บทที่ ๒ หาอาหารหน้าแล้ง

หมาสองตัวนี้พ่อของคุณรักมันมาก นอกจากจะไล่กัดพังพอนเก่งแล้ว กลางคืนเดือนหงายมันยังไปไล่อีเห็นบ่อย ๆ อย่างน้อยได้ ๑ ตัวกลับมาทุกที แม่แล่เนื้อแบ่งกันกับชาวบ้านที่ไปด้วยกัน พอแกงอ่อมได้หม้อใหญ่

คูนเคยขอหมาสีดำและหมาสีดำปนขาวมาให้พ่อดูแต่พ่อไม่เอา พ่อบอกว่า หมาดำกับหมาด่างใจไม่สู้  แพ้หมาสีน้ำตาลกับสีหม่น  เวลาหมาสีดำและหมาสีขาวดำไปล่าอีเห็นกลางคืน จะทำให้อีเห็นมองเห็นแต่ไกล

พ่อสอนเอาใบกระโดนอ่อน ๆ ห่อจักจั่นแล้วจิ้มกับแจ่วส่งเข้าปาก ... หัวจักจั่นมีรสมัน ใบกระโดนมีรสฝาด และแจ่วทั้งเผ็ดทั้งเค็มเข้ากันพอเหมาะ

ไอ้แดงหลอกล่องูเห่าอยู่ข้างหน้า ส่วนไอ้มอมรี่เข้าคาบหางงูฟาดกับสะโกของมันซ้ายขวาเสียงปั๊วะ ๆ พ่อบอกว่า ไปหายิงนกดีกว่างูตัวนี้กินไม่ได้ หากเป็นงูสิงก็จะเอาไปต้มส้ม

แทนที่พ่อจะยิงนก กลับไปยิงบ่างตัวขนาดกำปั้น เวลาบินเหมือนนกพิราบ หน้าตาคล้ายนกเค้าแมว แต่หัวเล้ก ปากและจมูกสั้น มีปากเหมือนค้างคาว มีขนปุกปุยสีน้ำตาล  พ่อชี้ให้ดูบนยอดยาง

เมื่อถึงทุ่งนาพ่อบอกว่า งูสิงชอบลงมาจากเฟือยไม้ต้นข่อยข้างจอมปลวก  มาตากแดดตอนเช้าตรู่และตอนเย็นแสงแดดอ่อน ๆ ... เห็นท้องงูเป็นแสงสีขาวปนแดงเปล่งรัศมีออกมา.... ถ้าเป็นงูเห่าหมาจะไม่กระโจนเข้าคาบหางงูทันที

นกขุ้มมันอยู่นาเฉพาะตอนข้าวออกรวง แต่หน้าแล้งมันขึ้นไปอยู่ป่าละเมาะ.. เวลาลาบนกขุ้มต้องใส่ก้านกล้วยเข้าไปด้วย เพื่อให้อร่อยและมีลาบมาก ๆ

การล่าพังพอนจะต้องใช้หมาหลายตัวรวมกับของคนอื่น บางทีจะมีงูเห่าหรืองูจงอางวิ่งเพ่นพ่าน...บางทีมันจะคาบหางพังพอนแล้วลากออกมาให้อีกตัวขบหัวอีกทีหนึ่ง

โตขึ้นคูนได้ไปกับพ่อแน่ ๆ แต่ต้องเรียนหนังสือเก่ง ๆ

บทที่ ๓ ลาบปลาร้า

ให้พ่อมีเกวียนเทียมวัวเสียก่อน ผมอยากขี่เกวียนของพ่อ

กล้วยดิบน่ะพ่อผู้ใหญ่ให้ไปทำไม....มันจะสุกตามทางไปเรื่อย ๆ

ลุงคนนี้แหละที่เคยเป่าโรคตาแดงให้ลูกตอนเล็ก ๆ

แม่เอื้อมมือไปจับฝาเปิดปากไหปลาร้าที่ทำด้วยเศษผ้าห่อขี้เถ้า ... แมลงวันมันเกลียดและกลัวขี้เถ้า

พอปลาร้าละเอียดแม่จึงหยิบตะไคร้กับหัวข่าอ่อนที่ฝานไว้ใส่ลงไปให้คูนสับต่อ หยิบหัวหอมและพริกสดโรยลงไป...แล้วตักข้าวคั่วโรยลงไปอีก...พ่อของลูกชอบเอามดแดงมาจิ้มลาบปลาร้าเวลากิน...แจ่วบ้องก็ทำแบบนี้แหละแต่ใส่พริกแห้งปิ้งและหัวหอมเผาไฟ...เขาใส่ในบ้องไม้ไผ่เวลาเดินทางไกล จึงเรียกแจ่วบ้อง

บทที่ ๔ ญวนเข้ามาบุกจีนในถิ่นเรา

ผู้หญิงญวนหรืออิสานเขาต้องกินหมากให้ฟันดำหมดจึงจะสวย

หญิงญวนส่งธนบัตรใบละ ๑ บาทให้แม่..."ฉันไม่มีทอน" แม่หดมือ

นั่นมันบ่วงอะไรนะแม่..."บ่วงสังกะสี" นั่นแหละ

ทำไมแม่ไม่ซื้อไปใช้บ้างที่เรือนเราใช้แต่เปลือกหอยกาบทำบ่วง..."เออมีสะตางค์แล้วจะซื้อไปใช้"

ทิดฮาดอุ้มนางแมวเดินโซเซว่ากลอนเซิ้งนางแมวขอฝนมาคนเดียว  พอมาถึงบันไดเรือนก็มาขอเหล้าพ่อกินเสียอีก

ญวนพวกนี้เก่งมากนะพ่อ มันจะปลูกผักหลังบ้าน... เมียลุงญวนบอกว่าอยากกินงูสิงและพังพอน ...ในร้านของมันมีของหลายอย่างและกางเกงไหมสีดำเป็นมันเยิบ ๆ

      ทั้งสองบทแทบจะไม่น่าตัดตอนแม้แต่ตัวอักษรเดียวหรือคำเดียว  แต่ได้เลือกเฉพาะส่วนที่มีถ้อยคำที่คาดว่าจะสูญหาย เด็กรุ่นหลังอาจไม่รู้จัก ไม่เข้าใจ และไม่เคยเห็น แม้แต่ยายคิมจะอ่านมาหลายเที่ยว ยังมีสิ่งที่ไม่ทราบและไม่เคยเห็นก็มีมาก  และสำหรับความสำคัญของตัวสีแดง

       ทำให้นึกถึง  ครอบครัวหนึ่งที่รู้จักคุ้นเคย  ที่สอนและฝึกให้ลูกพูดภาษากลางกับพ่อแม่และคนรอบข้าง  ทำให้ลูกไม่เข้าใจภาษาอิสานพื้นถิ่น  และไม่ทานอาหารอิสาน