ระเบียบวิธีวิจัยขั้นสูง

ประชากร (Population) คือ ทุกหน่วยของสิ่งที่ต้องการศึกษา สมาชิกทั้งหมดในกรอบที่เกี่ยวข้องกับปัญหาวิจัย อาจเป็น บุคคล สัตว์ พืช หรือสิ่งของต่างๆ ก็ได้  ประชากรมี 2 แบบ คือ

(1) ประชากรที่นับได้ (Finite population)  คือ สามารถนับเป็นตัวเลขได้ (มีศูนย์แท้) เช่น จำนวนนิสิตในมหาวิทยาลัยนเรศวร ปีการศึกษา 2553 เป็นต้น

(2) ประชากรที่นับไม่ได้ (Infinite population) คือ ไม่สามารถนับเป็นจำนวนได้ เช่น อากาศ น้ำ แสงแดด แร่ธาตุ เป็นต้น

ประชากรมี 2 ลักษณะ ดังนี้

1. แบบเอกพันธ์ (Homogeneity) :  มีความเหมือนกัน ไม่ต้องใช้ตัวอย่างมากนัก

2. แบบวิวิธพันธ์ (Heterogeneity) :  มีความแตกต่างกัน ต้องใช้ตัวอย่างจำนวนมาก

กลุ่มตัวอย่าง (Sample) คือ บางส่วนของประชากร ที่ได้มาจากการสุ่ม (Sampling) หรือ การเลือกอย่างเจาะจง เพื่อนำมาเป็นตัวแทนของประชากรในการศึกษา ดังนั้นกลุ่มตัวอย่างจะมีขนาดเล็กกว่าประชากรเสมอ

หน่วยตัวอย่าง (Sample unit) คือ หน่วยย่อยๆ แต่ละหน่วยในประชากรที่ผู้วิจัยจะเลือกมาเป็นกลุ่มตัวอย่างในการศึกษาวิจัย

ตัวอย่าง ประชากร กลุ่มตัวอย่าง และหน่วยตัวอย่าง ในงานวิจัย เรื่อง "ความคิดเห็นของนิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวรต่อการให้บริการของห้องสมุด"

ประชากร        :   นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร ทุกคน

กลุ่มตัวอย่าง   :   นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร จำนวนหนึ่ง เช่น อาจเลือกมา 300 คน (ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่าง)

หน่วยตัวอย่าง :   นิสิตมหาวิทยาลัยนเรศวร แต่ละคน

การสุ่มกลุ่มตัวอย่าง (Sampling) คือ การเลือกบางส่วนของประชากรมาเพื่อทำการศึกษา                           

ลักษณะของกลุ่มตัวอย่าง

        กลุ่มตัวอย่างที่ดี  จะต้องเป็นตัวแทนของประชากร คือ มีลักษณะเหมือน/ใกล้เคียงกับประชากรมากที่สุด  เนื่องจากค่าสถิติที่ได้จากการศึกษาจากกลุ่มตัวอย่างจะถูกนำไปใช้สรุปอ้างอิง (Generalization) ถึงประชากรได้อย่างถูกต้อง การใช้กลุ่มตัวอย่างที่ดีและมีจำนวนมากพอหรือพอเหมาะ

การสุ่มกลุ่มตัวอย่าง  มีข้อดี  คือ

1) ช่วยประหยัดแรงงาน เวลา และ ค่าใช้จ่าย : เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างเป็นตัวแทนที่ดีของประชากร มีขนาดเล็ก ในการศึกษาจึงลดบุคลากร ลดเวลา และลดค่าใช้จ่ายลง

2) สามารถสรุปผลได้อย่างรวดเร็ว : เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างมีขนาดเล็ก การจัดเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ผล และการสรุปผลจึงสามารถทำได้อย่างรวดเร็ว

3) ลดความผิดพลาดในการเก็บข้อมูล

4) ขยายขอบเขตในการวิจัยให้กว้างขวางยิ่งขึ้น

การกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่าง สามารถทำได้ 3 วิธี ดังนี้

1) การกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างโดยใช้เกณฑ์

2) การกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างโดยใช้สูตรคำนวน

3) การกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างโดยใช้ตารางสำเร็จรูป

การกำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างโดยใช้เกณฑ์ (ร้อยละ)

:  จำนวนประชากร หลักร้อย     ใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  15 - 30

:  จำนวนประชากร หลักพัน      ใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  10 - 15

:  จำนวนประชากร หลักหมื่น    ใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ   5 - 10

:  จำนวนประชากร หลักแสน    ใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ   1 - 5

ตัวอย่าง 

ตัวอย่างที่ 1. ประชากรทั้งหมด 300 คน  จะใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวนเท่าใด ? ตอบ 45 - 90 คน

        วิธีทำ   เนื่องจากจำนวนประชากร หลักร้อย ต้องใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  15 - 30

                  ขนาดของกลุ่มตัวอย่าง 

ตัวอย่างที่ 2. ประชากรทั้งหมด 1,500 คน  จะใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวนเท่าใด ?ตอบ 150 - 225 คน

        วิธีทำ   เนื่องจากจำนวนประชากร หลักพัน ต้องใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  10 - 15

                   ขนาดของกลุ่มตัวอย่าง 

ตัวอย่างที่ 3. ประชากรทั้งหมด 70,000 คน  จะใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวนเท่าใด ? ตอบ 3,500 - 7,000 คน

        วิธีทำ   เนื่องจากจำนวนประชากร หลักหมื่น  ต้องใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  5 - 10

                  ขนาดของกลุ่มตัวอย่าง 

ตัวอย่างที่ 4. ประชากรทั้งหมด 250,000 คน  จะใช้กลุ่มตัวอย่างจำนวนเท่าใด ? ตอบ 2,500 - 12,500 คน

        วิธีทำ   เนื่องจากจำนวนประชากร หลักแสน ต้องใช้กลุ่มตัวอย่างร้อยละ  1 - 5

                    ขนาดของกลุ่มตัวอย่าง