ผมฝันว่ามหาวิทยาลัยวิจัยต้องมีลมหายใจเข้าออกเป็นการวิจัย   เป้าหมายและยุทธศาสตร์ต่างๆ จะต้องหาทางบรรลุผลหลายแนวทาง ให้การดำเนินการตามแนวทางเหล่านั้นส่งเสริมซึ่งกันและกัน   และหนึ่งในแนวทางเหล่านั้นคือแนวทางดำเนินการผ่านการวิจัย (research-based)  


          น่าชื่นชมที่เวลานี้มหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศมีการปรับปรุงการบริหารงาน นำเอาวีธีการจัดการสมัยใหม่เข้ามาใช้อย่างแข็งขัน  โดยมีการกำหนดค่านิยมหลัก วิสัยทัศน์ร่วมและเป้าหมายหลัก   และแผนยุทธศาสตร์ในการบรรลุเป้าหมาย

          มหาวิทยาลัยมีธรรมชาติเป็นองค์กรที่มีหลายเป้าหมาย  มีความซับซ้อนของกิจการ   จนทำให้การกำหนดเป้าหมายค่อนข้างเป็นนามธรรม เด่นด้านอุดมการณ์ ไม่ชัดเจนด้านการบรรลุเป้าหมายเป็นรูปธรรม

          ยิ่งกว่านั้น มหาวิทยาลัยที่ประกาศตัวหรือได้รับการยกย่องเป็นมหาวิทยาลัยวิจัย   แต่บางคณะหรือหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัยนั้น ทำงานเพื่อบรรลุเป้าหมายหลักโดยยุทธศาสตร์ไม่มีลักษณะเป็นการทำงานผ่านการวิจัย (research-based development) 

 

          ทำให้ผมฝันว่า มหาวิทยาลัยวิจัยต้องหาทางเปลี่ยนวัตรปฏิบัติ ของส่วนงานต่างๆ ของตน   ให้ทำงานสร้างผลงานที่มีคุณภาพสูงขึ้นผ่านการวิจัย   ต้องมีวิธีตั้งคำถามว่าในขั้นตอนหรือกระบวนการทำงานไปสู่เป้าหมายหลักที่กำหนดไว้นั้น   มีโอกาสสร้างความรู้ใหม่อย่างไรหรือไม่   โดยที่คำตอบต้องตอบว่า “มี” เสมอ   และสมาชิกของส่วนงานหรือทีมงานต้องช่วยกันคิด ว่าจะสร้างความรู้อะไร อย่างไร   สภาพเช่นนี้ต้องเป็นวิถีชีวิตการทำงานในมหาวิทยาลัยวิจัย

 

          ผู้บริหารในระดับต่างๆ คือผู้นำในการสร้างบรรยากาศต่อการร่วมกันตั้งคำถามดังกล่าว   ให้เป็นคำถามที่มีความคม ชัด ลึก และท้าทาย   ผมมองว่าคุณภาพของมหาวิทยาลัยวิจัยขึ้นอยู่กับคุณภาพของการตั้งคำถาม   และการนำคำถามที่ถูกต้องลงสู่การปฏิบัติในบรรยากาศแห่งความท้าทาย และบรรยากาศของการร่วมกันต่อสู้เอาชนะอุปสรรค ไปสู่ความสำเร็จในการสร้างความรู้ใหม่

          ผมฝันว่า มหาวิทยาลัยวิจัยต้องมีลมหายใจแห่งการสร้างความรู้หรือนวัตกรรม   มากกว่าลมหายใจแห่งการประยุกต์ใช้ความรู้ตามรูปแบบที่มีอยู่แล้ว   มากกว่าลมหายใจแห่งการเอาความรู้ในตำรามาสอน   มากกว่าการเอาความรู้หรือเทคโนโลยีที่เรียนมาจากแหล่งอื่นเอามาถ่ายทอด

  

          มหาวิทยาลัยวิจัยต้องภาคภูมิใจต่อผลสำเร็จในการสร้างความรู้  มากกว่าภูมิใจต่อผลสำเร็จในการประยุกต์ใช้ความรู้แบบสำเร็จรูป

          หากยึดตามความฝันนี้ เราจะประเมินความเข้มแข็งด้านการบริหารส่วนงาน (คณะวิชา) ของมหาวิทยาลัยวิจัยอย่างไร

 

วิจารณ์ พานิช
๒๖ ส.ค. ๕๓