การทำงานวิจัยในโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างการบริหารจัดการที่ดีของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง ผมและทีมงานได้มีโอกาสร่วมทำงานกับชุมชนหมู่ 6 บ้านไร่ห้วยพี้ ต.ป่าคาย อ.ทองแสนขัน จ.อุตรดิตถ์ ซึ่งในส่วนแรกของการทำงาน ทีมงานของเราได้ร่วมกันสำรวจบริบทชุมชนในอำเภอทองแสนขัน และสิ่งที่น่าสนใจอย่างหนึ่งก็คือ "ลูกประคำ"

ธุรกิจการผลิตลูกประคำของชาวทองแสนขันดำเนินมาตั้งแต่อดีตกาล โดยอาศัยทุนทรัพยากรและทุนมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดต่อกันมายาวนาน นั่นก็คือ "เหล็กน้ำพี้"

นับตั้งแต่ในขั้นตอนของการปั้นลูกประคำ การย้อมสี การร้อยเส้น และการตกแต่งจนสามารถเสร็จออกมาเป็นสร้อยประคำหนึ่งเส้น ภูมิปัญญาของชุมชน เป็นสิ่งที่น่าเรียนรู้และศึกษามาก ๆ ครับ

ดินในบริเวณบ้านน้ำพี้ อำเภอทองแสนขัน เป็นแหล่งแร่ดินที่มีส่วนผสมของเหล็กน้ำพี้ ซึ่งเป็นโลหะที่ใช้ทำอาวุธในสมัยอดีต และเป็นอาวุธคู่มือของพระยาพิชัยดาบหัก ที่ใช้ทำศึกษาปกป้องและรักษาประเทศของเราเอาไว้

การทำงานในช่วงนั้นเต็มไปด้วยความตื่นเต้นและสนุกสนานผสมกับความทึ่งในภูมิปัญญาของชุมชนที่สามารถดำรงรักษาและอนุรักษ์ภูมิปัญญาในการผลิตสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ไว้ให้ชนรุ่นหลังได้รู้และได้เห็นเป็นทีประจักษ์สืบทอดต่อกันไปชั่วกาลนาน