อันที่จริง การจดทะเบียนการเกิด กับเรื่องสัญชาติ ไม่ได้เป็นเรื่องเดียวกัน แต่พอเข้าใจว่าเป็นเรื่องเดียวกัน ปัญหาในการรับแจ้งเกิดจึงมักถูกปฏิเสธ และในที่สุด เด็กที่เกิดมา จึงไม่ได้รับการบันทึกความมีสภาพบุคคลและตัวตนในที่แห่งใดในโลก

               จดทะเบียนการเกิด ไม่ได้หมายถึงสัญชาติ

              เมื่อสัปดาห์ที่แล้ว ได้รับจดหมายเชิญไปร่วมงานห้องปฏิบัติการเกี่ยวกับการจดทะเบียนการเกิด สงสัยเป็นอย่างยิ่งว่า "การจดทะเบียนการเกิด (Birth Registration)" หมายถึงอะไรและเพื่อค้นหาคำตอบให้แก่ตัวเอง การเดินทางเพื่อค้นหาความรู้จึงได้เริ่มต้นขึ้น

            ระหว่างการเดินทางไปจังหวัดเชียงรายตามคำเชื้อเชิญขององค์การแพลน  ประเทศไทย อีกหนึ่งองค์กรระหว่างประเทศ ที่เข้ามาทำงานด้านเด็กไร้รัฐและไร้สัญชาติ แต่ที่น่าสนใจสำหรับองค์กรนี้ก็คือ ความพยายามในการจัดการปัญหาที่จุดเริ่มต้นของชีวิตของเจ้าของปัญหา เพราะคนเหล่านี้ ไม่ได้พูดถึง ประเด็น สัญชาติ แต่กำลังพูดถึง การแจ้งให้สังคมได้รับรู้ถึงสภาพบุคคลของเด็ก ที่กำลังเกิดมาในฐานะเจ้าของสิทธิ ตามกฎหมายสิทธิมนุษยชน

                ผมสงสัยเหลือกำลังเลยว่า เด็กหนึ่งคนเกิดมาบนโลกใบนี้ จำเป็นที่จะต้องมีเอกสารอะไรบ้างที่แสดงสถานภาพของความเป็นตัวตน (ความเป็นบุคคล) ของตน และ เอกสารที่ว่านี้ มันมีความยุ่งยาก ขนาดที่ต้องพาพวกเรามานั่งคุยกันเลยเหรอ และที่แปลกใจเป็นหนักหนาก็คือ แล้วทำไมคนที่ลุกขึ้นมาเจ้ากี้เจ้าการในเรื่องนี้ ถึงเป็นองค์การระหว่างประเทศ อย่างเช่น แพลน ประเทศไทย

            ในที่สุดเมื่อมาถึงงานซึ่งใช้ชื่อว่า โครงการสัมมนาการรณรงค์เรื่องการจดทะเบียนเด็กแรกเกิดในจังหวัดเชียงราย ได้คำตอบเบื้องต้นสำหรับคำถามที่ผมสงสัยในใจ ก็คือ เมื่อเด็กเกิดมาจะต้องมีเอกสารชิ้นแรกที่เรียกว่าหนังสือรับรองการเกิด ซึ่งเข้าใจง่ายๆว่า ก็เป็นเอกสารที่บอกว่า มีการเกิดขึ้นแล้ว หรือที่ทางราชการเรียกว่า ทร.๑/๑ ซึ่งออกโดยผู้ทำคลอด หรือ สถานพยาบาล ตามพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ.๒๕๓๔ แต่หากเด็กเกิดโดยหมอตำแย จะทำอย่างไร หมอตำแย จะเป็นคนออกหนังสือรับรองการเกิดได้หรือไม่

                ถ้าหากเป็นเช่นนั้น จำเป็นที่จะต้องมีกระบวนการในการแจ้งการเกิดต่อบุคคลที่ได้รับการยอมรับตามกฎหมาย ก็คือ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน หรือ เดินทางไปยังอำเภอ ซึ่งก็จะได้รับ เอกสารอีกชิ้นหนึ่งก็คือ ใบรับแจ้งการเกิด  หรือที่เรียกว่า ทร๑ ตอนหน้า ซึ่งก็คือเอกสารที่บอกให้รู้ว่า ทางราชการได้รับแจ้งการเกิดแล้ว

                และในขั้นต่อมานี้เอง ทางราชการก็จะคัดกรองการให้ใบเกิด หรือ สูติบัตร ซึ่งเป็นเอกสารที่ระบุถึงการมีสัญชาติอยู่ในเอกสารชิ้นนี้ แต่เอกสารชิ้นนี้ ไม่ได้เป็นเอกสารที่ทำให้ได้สัญชาติ เพราะสัญชาติต้องเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติ

                สิ่งที่เป็นประเด็นหลักของการปะชุมครั้งนี้ก็คือ การให้มีเอกสารชื้นที่หนึ่ง ในชีวิตก็คือ การรับแจ้งการเกิด ซึ่งหมายถึง การยอมรับความมีตัวตนของเด็กที่เกิดมาในฐานะ “มนุษย์”

                และที่เข้าใจอย่างแจ่มชัดก็คือ  เอกสารชิ้นนี้ ยังมีหลายคนเข้าใจว่า เป็นปัจจัยที่จะทำให้ได้สัญชาติ

                ความจริง ไม่ได้เป็นเช่นนั้น

                แต่ความไม่เข้าใจนี้เอง ทำให้ การปฏิเสธการรับจดทะเบียนการเกิด เพื่อรองรับความเป็นมนุษย์ เกิดขึ้น

                ถึงเวลาที่เราต้องเปลี่ยนแปลงความเข้าใจนี้เสียใหม่