การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้
ตาม พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ. ศ. 2542 มาตรา 25 กำหนดว่ารัฐต้องส่งเสริมการดำเนินงานและการจัดตั้งแหล่งการเรียนรู้ตลอดชีวิตทุกรูปแบบ ได้แก่ ห้องสมุดประชาชน พิพิธภัณฑ์หอศิลป์ สวนสัตว์ สวนสาธารณะ สวนพฤกษศาสตร์ อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ศูนย์การกีฬาและนันทนาการ แหล่งข้อมูลและแหล่งการเรียนรู้อื่น อย่างเพียงพอและมีประสิทธิภาพ ดังนั้นรัฐบาลได้พยายามส่งเสริมสนับสนุนให้บุคคลเรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต โดยการจัดสภาพแวดล้อมและปัจจัยเกื้อหนุนด้านต่างๆ ซึ่งแหล่งการเรียนรู้ก็เป็นแหล่งสำคัญอย่างหนึ่งที่จะช่วยส่งเสริมสนับสนุนให้บุคคลเกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต
ชุมชน เป็นสถานที่หนึ่งที่ตระหนักถึงความสำคัญของแหล่งการเรียนรู้ จึงได้กำหนดเป็นนโยบายสำคัญในการส่งเสริมและพัฒนาแหล่งการเรียนรู้ที่มีอยู่ให้เป็นแหล่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต และตามอัธยาศัย แนวทางในการพัฒนาแหล่งการเรียนรู้ที่มีอยู่ให้เป็นแหล่งการเรียนรู้ตลอดชีวิตและตามอัธยาศัย นอกจากทำได้โดยการจัดสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการเรียนรู้ที่เรียกว่า "การจัดบรรยากาศการเรียนรู้" ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ตามอัธยาศัยแล้ว การนำข้อมูล ความรู้ ที่มีอยู่ ในแหล่งการเรียนรู้นั้นๆมาจัดกระทำให้เป็นระบบ เรียกว่า " การจัดกิจกรรมการเรียนรู้" ก็จะช่วยกระตุ้นส่งเสริมให้ผู้เข้าไปใช้บริการแหล่งการเรียนรู้ ได้รับความรู้ มีเจตคติ และอาจจะสามารถนำความรู้ในแหล่งการเรียนรู้นั้นๆไปใช้ประโยชน์ได้ ถ้าลองนึกถึงแหล่งการเรียนรู้รอบๆตัวเราสักแห่งหนึ่ง ตัวอย่าง เช่น ห้องสมุดประชาชน บรรยากาศที่จะส่งเสริมการเรียนรู้ ได้แก่ ความสงบเงียบ สะอาดสะอ้าน มีสื่อรูปแบบต่างๆ ทั้งสื่อ สิ่งพิมพ์ สื่อโสต สื่ออิเล็กทรอนิคส์ ที่จัดอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย ค้นหาสื่อที่ต้องการได้ง่าย เจ้าหน้าที่มีน้ำใจ ยินดีบริการให้ความช่วยเหลือแนะนำข้อมูลต่างๆ ด้วยความเต็มใจ ซึ่งบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้ดังกล่าว จะช่วยส่งเสริมให้ผู้ใช้บริการเกิดการเรียนรู้ได้ดี ยิ่งถ้าห้องสมุดใดมีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เช่น การจัดแสดงนิทรรศการเฉพาะเรื่อง การจัดเสวนาแนะนำหนังสือใหม่ การเชิญวิทยากร ผู้รู้ มาให้ความรู้เรื่องที่อยู่ในความสนใจ ก็ยิ่งจะช่วยให้แหล่งการเรียนรู้นี้ น่าเข้าไปศึกษาเรียนรู้มากขึ้น
วิทยากรภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้แก่ บุคคลผู้มีความรู้ความสามารถมีประสบการณ์ในการทำงานนั้นๆมาอย่างมากมาย ความรู้ดังกล่าวเป็นความรู้ที่นำมาปฏิบัติ มีผลผลิตเป็นรูปธรรม เป็นความรู้ที่มีความสำคัญในการดำรงชีวิตของคนในท้องถิ่น ความรู้ ความสามารถเป็นสิ่งที่สะสมมานานเป็นโครงสร้างความรู้ที่มีหลักการ มีเหตุผลในตัวเองที่น่าศึกษา ควรอนุรักษ์และ สืบทอดไว้ สถานศึกษานำมาประยุกต์ใช้ในการเรียนการสอนเพื่อให้ผู้เรียนสนุกสนาน มีความสุขกับการเรียนรู้ของนักเรียน
อย่างไรก็ตาม การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้ ให้น่าสนใจ สนุกสนานเพลิดเพลิน โดยผู้ที่มีส่วนร่วมและมีปฏิสัมพันธ์กับกิจกรรมที่จัดให้ เป็นสิ่งที่ท้าทายความสามารถของผู้ที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาแหล่งการเรียนรู้มากพอสมควร เนื่องจากการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้ต้องสอดคล้องกับบริบทหรือสภาพแวดล้อมของแหล่งการเรียนรู้นั้นๆ และต้องคำนึงว่าต้องการให้ผู้เข้าไปใช้บริการในแหล่งเรียนรู้เกิดพฤติกรรมการเรียนรู้ประเภทใดบ้าง แค่ ความรู้ ความเข้าใจ และทักษะในการคิด (พุทธิพิสัย) หรือต้องการให้เกิดพฤติกรรมด้านเจตคติ (เจตพิสัย) หรือต้องการมากกว่านั้นคือต้องการให้เกิดพฤติกรรมการนำไปใช้ได้ ทำได้ ปฏิบัติได้(ทักษะพิสัย) ซึ่งวิธีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้บุคคลเกิดการเปลี่ยนแปลงด้านความรู้ เจตคติ และทักษะ จะใช้วิธีการไม่เหมือนกัน
ตัวอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ที่จะนำเสนอต่อไปนี้ เกิดจากการที่ผู้เขียนเข้าไปใช้บริการในแหล่งการเรียนรู้แห่งหนึ่งเป็นประจำทุกอาทิตย์ จึงเกิดจินตนาการว่า ถ้าเป็นผู้รับผิดชอบจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้แห่งนี้ จะออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้อย่างไร จึงจะเหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายผู้เข้าไปใช้บริการ ซึ่งแหล่งการเรียนรู้ดังกล่าวนี้คือ "สวนสาธารณะ"ทุกคนคงมีภาพสวนสาธารณะอยู่ในใจแล้ว สวนสาธารณะเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของคนทุกเพศ ทุกวัย มีบรรยากาศร่มรื่นไปด้วยต้นไม้นานาพรรณ ทั้งไม้ดอก ไม้ใบ บางแห่งมีบึง คลองคู สะพานข้าม คนส่วนใหญ่จะเข้าไปเดินเล่น ออกกำลังกาย สูดอากาศบริสุทธิ์ ฯลฯ
การส่งเสริมให้เกิดการเรียนรู้ตามอัธยาศัยที่น่าจะทำได้ง่ายที่สุดคือ การมีป้ายบอกชื่อไม้ดอกไม้ใบ ทำให้ผู้อ่านรู้จักพืชพรรณที่มีอยู่ในสวนสาธารณะนั้นๆไปโดยไม่รู้ตัว ซึ่งสวนสาธารณะหลายแห่งก็ทำอยู่แล้ว แต่เท่าที่พบเป็นเพียงป้ายบอกชื่อพรรณไม้และชื่อวิทยาศาสตร์เท่านั้น ควรมีข้อมูลอื่นๆ เพิ่มเติม เช่นสรรพคุณ ประโยชน์ และอาจจัดทำสื่อรูปแบบต่างๆที่ให้ความรู้เกี่ยวกับต้นไม้ ใบหญ้าในสวนสาธารณะ เผยแพร่ให้ผู้ที่สนใจได้อีกทางหนึ่ง พฤติกรรมการเรียนรู้ที่คาดว่าจะเกิดจากกิจกรรมนี้คือความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับต้นไม้ใบหญ้า ในสวนสาธารณะแห่งนี้ และอาจจะก่อให้เกิดความรู้สึกตระหนัก เห็นคุณค่าประโยชน์และความสำคัญของต้นไม้และธรรมชาติตามมาด้วย
สำหรับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้อื่นๆที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมในสวนสาธารณะ เช่น กิจกรรมการออกกำลังกาย และกิจกรรมนันทนาการต่างๆ ซึ่งอาจจะเจาะกลุ่มเป้าหมายเฉพาะกลุ่ม สำหรับกลุ่มวัยรุ่นอาจจะเป็น กิจกรรมการเต้นแอโรบิค กลุ่มเป้าหมายผู้สูงอายุ อาจจะเป็น การรำมวยจีน ไท้เก้ก การนั่งสมาธิ การจัดตั้งชมรมผู้สูงอายุในสวนสาธารณะ เป็นต้น กิจกรรมเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ ทำให้บุคคลมีเจตคติที่ดีต่อการออกกำลังกาย และสามารถนำไปปฏิบัติได้ในชีวิตประจำวันการจัดให้มีมุมหนังสือตามใต้ต้นไม้ หรือห้องสมุดเล็กๆ ในสวนสาธารณะ เพื่อให้ผู้เข้าไปในสถานที่แห่งนี้ได้ศึกษาเรียนรู้ตามความสนใจ หรือจัดให้มีกิจกรรมร่วมกันระหว่างเด็กๆ และผู้สูงอายุ เช่นจัดอาสาสมัครผู้สูงอายุเล่านิทานให้เด็กๆฟัง หรือการแข่งขันตอบปัญหาของเด็ก กิจกรรมการประกวดความสามารถด้านต่างๆ กิจกรรมการวาดรูป ระบายสี ดนตรี ฯลฯ เหล่านี้น่าจะเป็นกิจกรรมการเรียนรู้ที่จัดได้ในสวนสาธารณะ
สำหรับกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้อื่นๆ เช่น ในแหล่งการเรียนรู้ที่เกี่ยวกับสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ ประวัติความเป็นมาของบุคคล การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ก็จะมีความแตกต่างจากการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในสวนสาธารณะดังกล่าว เพราะบริบทและสิ่งที่ต้องการให้เกิดการเรียนรู้แตกต่างกัน การที่จะออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้อย่างไรนั้น ขึ้นอยู่วัตถุประสงค์ว่าต้องการให้ผู้เข้าไปนั้นได้เรียนรู้อะไร และต้องการให้เกิดพฤติกรรมการเรียนรู้ประเภทใด แล้วจึงออกแบบให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์นั้น รวมทั้งออกแบบกิจกรรมให้เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายที่เข้าไปใช้บริการแหล่งการเรียนรู้นั้นๆด้วย
สรุปว่า การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งเรียนรู้ ครูผู้สอนควรยึดหลัก ผู้เรียนเป็นสำคัญ เชื่อว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ ยึดประโยชน์ที่เกิดกับนักเรียน กระบวนการในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งการเรียนรู้ต่างๆต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มศักยภาพ คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคลและพัฒนาการทางสมอง ให้ผู้เรียนเป็นมนุษย์ที่สมดุลทั้งด้านร่างกาย ความรู้ คุณธรรม มีจิตสำนึกในความเป็นพลเมืองที่ดีในสังคม
