การจัดการเรียนรู้คำศัพท์ให้มีชีวิตโดยใช้เกม
นิรุสลินดา ชายภักตร์
ในสังคมปัจจุบันการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศมีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งในชีวิตประจำวัน เนื่องจากเป็นเครื่องมือสำคัญในการติดต่อสื่อสาร การศึกษา การแสวงหาความรู้ การประกอบอาชีพ การสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับวัฒนธรรมและวิสัยทัศน์ของชุมชนโลก และตระหนักถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรมและมุมมองของสังคมโลก นำมาซึ่งมิตรไมตรีและความร่วมมือกับประเทศต่างๆ ช่วยพัฒนาผู้เรียนให้มีความเข้าใจตนเองและผู้อื่นดีขึ้น เรียนรู้และเข้าใจความแตกต่างของภาษาและวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี การคิด สังคม เศรษฐกิจ การเมือง การปกครอง มีเจตคติที่ดีต่อการใช้ภาษาต่างประเทศ และการใช้ภาษาต่างประเทศเพื่อการสื่อสารได้ รวมทั้งเข้าถึงองค์ความรู้ต่างๆ ได้ง่ายและกว้างขวางขึ้น และมีวิสัยทัศน์ในการดำเนินชีวิต
หลักสูตรกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ได้กำหนดคุณภาพผู้เรียนเมื่อจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ไว้ข้อหนึ่งว่า “มีทักษะการใช้ภาษาต่างประเทศ (เน้นการฟัง-พูด-อ่าน-เขียน) สื่อสารตามหัวเรื่องเกี่ยวกับตนเอง ครอบครัว โรงเรียน สิ่งแวดล้อม อาหาร เครื่องดื่ม เวลาว่างและนันทนาการ สุขภาพและสวัสดิการ การซื้อ-ขายและลมฟ้าอากาศ ภายในวงคำศัพท์ประมาณ 1,050-1,200 คำ (คำศัพท์ที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม)” (กระทรวงศึกษาธิการ, 2551)
คำศัพท์เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่สำคัญของภาษาทุกภาษา เพราะเป็นสิ่งที่มนุษย์ใช้เพื่อสื่อความหมายถึงความรู้สึกนึกคิด ความต้องการหรือความรู้ต่าง ๆ ในการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร การมีความรู้และความสามารถในการใช้คำศัพท์ของบุคคล ๆ หนึ่ง ถือเป็นปัจจัยหลักที่จะบ่งบอกว่าบุคคลผู้นั้นสามารถสื่อสารได้อย่างมีประสิทธิภาพเพียงใด คำศัพท์จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกคนต้องเรียนรู้และเพิ่มพูนอยู่เสมอ เพื่อให้ประสบความสำเร็จในการสื่อสารในสถานการณ์ต่างๆ และคำศัพท์ก็มีความสำคัญในลักษณะเดียวกันในการเรียนภาษาต่างประเทศ ซึ่งถ้าผู้เรียนมีความรู้เกี่ยวกับคำศัพท์ในภาษาใหม่ไม่เพียงพอ ผู้เรียนก็จะประสบปัญหาในการสื่อความหมายและความต้องการของตนเองในการใช้ภาษาต่างประเทศ และไม่สามารถเข้าใจสิ่งที่ได้ฟังได้อ่านที่นำเสนอเป็นภาษาต่างประเทศ ทำให้ไม่ประสบผลสำเร็จในการสื่อสาร คำศัพท์จึงเป็นสิ่งที่มิอาจจะละเลยได้ในกระบวนการเรียนการสอน
จากการที่ได้ตระหนักถึงความสำคัญของการเรียนรู้คำศัพท์ ได้มีผู้คิดค้นหาวิธีการ หรือแนวทางในการสอนศัพท์ เช่น การพัฒนาสื่อพัฒนาการเรียนรู้คำศัพท์ภาษาอังกฤษในชีวิตประจำวันแบบบูรณาการ โดยคณาภรณ์ นาคเสน การสอนภาษาอังกฤษโดยใช้เกมต่อคำศัพท์ โดยขจิต ฝอยทอง การใช้แบบฝึกการเขียนคำศัพท์ภาษาอังกฤษ โดยขวัญตา พรรณปัญญา การเรียนและความคงทนในการเรียนรู้คำศัพท์ระหว่างการเรียนแบบใช้เกมกับการเรียนปกติ โดยปรีชา สังข์ทอง และการเรียนรู้คำศัพท์ภาษาอังกฤษจากการสอนโดยใช้เกมและไม่ใช้เกมในการสรุปบทเรียน โดยบังอร โกศลปริญญานันท์ เป็นต้น
จะเห็นได้ว่ามีการวิจัยการสอนคำศัพท์ในหลากหลายรูปแบบ และหนึ่งในการวิจัยที่เป็นกิจกรรมเพื่อชักจูงให้นักเรียนเรียนอย่างสนุกสนานพร้อมๆ กับการเรียนรู้ นั่นคือ การใช้เกม ดังที่ สุมาลี ถีรพงษ์ (2535, หน้า 37) กล่าวว่า การเล่นเกมทำให้นักเรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรม เกิดความสนุกสนานและช่วยเสริมการเรียนรู้ในเรื่องของคำศัพท์ได้อย่างดี เกมเป็นกิจกรรมที่ท้าทายความสามารถของเด็กวัยประถมศึกษา เพราะเด็กวัยนี้ชอบเล่นชอบการแข่งขัน ชอบทำกิจกรรมที่เป็นการเคลื่อนไหว สอดคล้องกับ
ระวิวรรณ ศรีคร้ามครัน (2543, หน้า 182)ได้กล่าวถึงการนำเกมมาใช้ในการสอน(Games) กล่าวว่า การจัดให้ผู้เรียนเรียน โดยนำเกมมาร่วมใช้ในการสอนให้สอดคล้องกับเนื้อหาวิชา สามารถกระตุ้นความสนใจของผู้เรียน ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีทักษะในด้านการสื่อสาร รู้จักการทำงานร่วมกัน รวมทั้งเป็นการสนับสนุนให้ผู้เรียนได้รับการศึกษาในด้าน พุทธิพิสัย เจตพิสัย และทักษะพิสัยด้วย และสำนักงานทดสอบทางการศึกษา กรมวิชาการ ยังกล่าวถึงเกมว่า เป็นสิ่งที่มีคุณค่าในการสร้างความสนุกสนาน เพื่อผ่อนคลายอารมณ์ให้แก่นักเรียนได้เป็นอย่างดี เกมเป็นกิจกรรมพิเศษที่สำคัญ ซึ่งครูสอนภาษาจะนำเข้ามาสอนในชั่วโมงเรียนหรือนอกชั่วโมงได้ดีเช่นเดียวกับเพลง ครูควรเลือกหรือดัดแปลงเกมให้เหมาะสมกับวัยและระดับชั้นของนักเรียน โดยคำนึงถึงความยากง่ายของคำศัพท์ ไวยากรณ์ที่ใช้ และวิธีเล่น
การจัดการเรียนรู้คำศัพท์ให้มีชีวิตโดยใช้เกม เป็นวิธีการซึ่งครูต้องการจูงใจผู้เรียนให้เรียนรู้จากกิจกรรม เป็นกิจกรรมที่ทำให้เด็กคิดว่าเป็นการเล่น การเล่นย่อมจะทำให้เด็กสนุกสนานและอยากเรียนมากขึ้น ครูจะแทรกการสอนศัพท์ไว้ในการเล่นการทำกิจกรรม เป็นการส่งเสริมให้ผู้เรียนได้เรียนด้วยการกระทำ ด้วยการแสดง ด้วยการเล่น ภายใต้การควบคุมของครู เป็นการนำเอาความซุกซนของเด็กมาใช้ให้เป็นประโยชน์ในการเรียนการสอน ดังนั้นการเรียนรู้คำศัพท์ที่เกิดขึ้นผู้เรียนจะเป็นผู้สร้างคำศัพท์ให้มีชีวิต
หลักการเรียนรู้ของเอ็ดการ์ เดล (อรนุช ลิมตศิริ, 2552) ที่กล่าวว่า “มนุษย์จะเรียนรู้ได้ดีขึ้น หากการเรียนรู้นั้นเกิดจากประสบการณ์ รูปธรรม และการเรียนรู้ในรูปของกรวยประสบการณ์ (The Cone of Experiences) โดยเรียงลำดับจากประสบการณ์ที่เป็นรูปธรรม ที่ผู้เรียนสามารถรับรู้ได้ง่ายที่สุดไปสู่ประสบการณ์ที่เป็นนามธรรม ซึ่งเรียนรู้ได้ยาก และได้เสนอเปอร์เซ็นต์ในการจำควบคู่ไปด้วย ดังนี้
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 10 % ของสิ่งที่อ่าน นับเป็นการรับรู้ทางสายตาด้านเดียว
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 20 % ของสิ่งที่ได้ยิน
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 30 % ของสิ่งที่มองเห็น เช่น การดูรูปภาพอย่างเดียว
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 50 % ของสิ่งที่มองเห็นและได้ยิน
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 70 % เมื่อผู้เรียนมีโอกาสพูดคุย อภิปราย สนทนา นับเป็นการเรียนแบบกระตือรือร้น (active learning)
- ผู้เรียนจะจำได้เพียง 90 % เมื่อผู้เรียนได้พูดและลงมือปฏิบัติ โดยเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง เป็นการเรียนแบบกระตือรือร้น (active learning)
การส่งเสริมการเรียนรู้คำศัพท์โดยวิธีการเล่นเกมจึงเป็นการส่งเสริมให้ผู้เรียนจำคำศัพท์ได้มากกว่า 70 %
หลักในการเลือกเกม
ในการใช้เกมประกอบการสอน จะต้องคิดอย่างรอบคอบในการคิดล่วงหน้า เพื่อให้การสอนประสบความสำเร็จ ดังนี้
1. กำหนดถึงจุดประสงค์ของเกม ว่าสอดคล้องกับจุดประสงค์ของเนื้อหาที่ต้องการสอนหรือไม่
2. คำนึงถึงช่องว่างภายในห้องเรียนที่จะใช้เล่นเกม (สถานที่)
3. จำนวนของนักเรียนจะจำกัดตัวเลือกเกี่ยวกับเกม บางเกมจะเล่นได้ผลดีถ้ามีนักเรียนจำนวนมาก ในขณะที่บางเกมใช้คนเพียง 2 คน แต่บางเกมก็อาจนำมาปรับใช้ได้ ทั้งนี้ต้องมีการเตรียมตัวล่วงหน้า
4. ตัดสินว่าเกมไหนใช้กับทีมหรือรายบุคคล และบางเกมจะใช้ได้ทั้ง 2 แบบ
5. ควรคำนึงถึงวัยของผู้เล่นเกมด้วย เพราะตามปกติแล้วเราจะไม่อยากให้เด็กเล่นเกมของผู้ใหญ่ และไม่อยากให้ผู้ใหญ่เล่นเกมของเด็ก
6. คำนึงถึงระดับกิจกรรมที่ต้องการ ถ้าเป็นไปตามที่ต้องการออกกำลังหรือแสดงท่าทางอาจจะจัดให้เล่นท้ายชั่วโมง มิฉะนั้นจะเกิดความวุ่นวายจนเรียนไม่ได้ในชั่วโมงนั้น ถ้าหากต้องการหรือจำเป็นต้องเล่นก่อนหน้านั้น คือต้นชั่วโมงหรือกลางชั่วโมง ก็เลือกเกมที่เงียบๆ ไม่ใช้เสียงมากนัก
7. กำหนดเวลาในการเล่มเกมไว้ล่วงหน้า เพื่อความสะดวกและแผนการดำเนินการสอนเป็นไปอย่างราบรื่น
8. เตรียมวัสดุให้พร้อมล่วงหน้า หรือถ้ามีความจำเป็นต้องเปลี่ยนแปลง ก็เปลี่ยนวัสดุหรือคำศัพท์ตามความเหมาะสม
9. ตัดสินใจไว้ล่วงหน้าว่าจะมีการให้รางวัลหรือไม่ ตามปกติแล้ว ความพอใจจากเกมเพียงพอแล้วสำหรับการเล่มเกมหรือแข่งขันแบบธรรมดา ถ้าต้องการจะให้รางวัลก็ควรให้เป็นส่วนหนึ่งของเกม
10. ควรมีเอกสารหรือหนังสือประกอบการเล่นเกมคำศัพท์ เพราะหนังสือเกี่ยวกับเกมจะให้แนวความคิดใหม่ๆ ในการจัดการเรียนการสอนและสามารถดัดแปลงเกมต่างๆ ให้เหมาะสม และเป็นการตรวจสอบการใช้คำศัพท์ของครูและความก้าวหน้าของนักเรียน
บทบาทของครูในการสอนเกมคำศัพท์
ควรเดินดูนักเรียนแต่ละกลุ่ม ฟัง เสนอแนะ ชมเชย และถ้าหากจำเป็นต้องแก้ไข ถ้าครูยังไม่คุ้นเคยในการจัดกิจกรรมกลุ่ม ก็อาจจะเริ่มอย่างช้าๆ ประการแรกก็คือ ทำให้นักเรียนคุ้นเคยกับงานคู่ ชี้แจงว่าเป็นการแข่งขันระหว่างแถว หรือกลุ่ม หรือแข่งขันกับตัวเอง และประการสุดท้ายในช่วงหลายๆ อาทิตย์อาจจะให้นักเรียนแต่ละแถวจัดกลุ่ม แล้วเล่นเกมกัน
ข้อสำคัญนักเรียนจะต้องคุ้นเคยกับเกมที่เขาจะเล่นอย่างมาก เมื่อนักเรียนคุ้นเคยกับงานกลุ่มแล้ว การแนะนำเกมใหม่อาจจะใช้วิธีดังกล่าว ต่อไปนี้
1. ครูอธิบายวิธีเล่น กฎเกณฑ์
2. ครูกับนักเรียน 1 – 2 สาธิตส่วนหนึ่งของเกม
3. นักเรียน 1 กลุ่มทดลองเล่นหน้าชั้น
4. ครูควรเขียนคำศัพท์สำคัญ (key words)
5. แต่ละกลุ่มลองเล่น
6. ครูลบสิ่งที่เขียนไว้บนกระดาน
เกม เป็นวิธีการวิธีหนึ่งที่สามารถนำมาใช้ในการสอนได้ดี โดยผู้สอนสร้างสถานการณ์สมมติขึ้นให้ผู้เรียนเล่นด้วยตนเองภายใต้ข้อตกลงหรือกติกาที่กำหนดขึ้น ผู้เรียนจะต้องตัดสินใจทำอย่างใดอย่างหนึ่งในอันที่จะให้มีผลออกมาในการรู้แพ้ รู้ชนะ ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียนได้วิเคราะห์ความรู้สึกนึกคิดและพฤติกรรมต่างๆ ที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจ เป็นการส่งเสริมการอยู่ร่วมกันในสังคมได้เป็นอย่างดี ครูจึงมีบทบาทสำคัญในการสอดแทรกคุณธรรมต่างๆ ให้นักเรียนในทุกช่วงขณะทั้งก่อนเล่น ขณะเล่นและหลังการเล่มเกมและยังช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้คำศัพท์ได้อย่างมีความสุข
...............................................................................................................................................................
บรรณานุกรม
เป็นงานวิจัยในชั้นเรียนที่ดีมากงานหนึ่ง ขอชื่นชมในความตั้งใจของคุณครูค่ะ