“แต่คนขลาด คนไม่เชื่อ คนที่น่าสะอิดสะเอียน ฆาตกร คนล่วงประเวณี คนใช้เวทมนตร์ คนไหว้รูปเคารพ และคนทั้งปวงที่พูดมุสานั้น จะได้รับส่วนของตนในบึงที่เผาไหม้ด้วยไฟและกำมะถัน นั่นคือความตายครั้งที่สอง"

(วิวรณ์ 21:8)

หลายคนคงเห็นด้วยว่าปลายทางของคนบาปนั้นสิ้นสุดในนรก แต่เคยคิดกันไหมครับว่าใครคือคนที่สังคมตราหน้าว่าเป็นคนบาปในเมื่อคนเรามีความเชื่อกันคนละอย่าง ยึดถือค่านิยมที่แตกต่างและอาจถึงขั้นขัดแย้งจนเป็นที่มาของบาปที่ผิดเพี้ยนบิดเบือน เมื่อใดก็ตามที่คุณค่าเหล่านี้เกิดขัดแย้งและปะทะกัน เมื่อนั้นความรุนแรงก็เกิดขึ้น ตั้งแต่การถกเถียงทะเลาะวิวาท จนอาจถึงขั้นเป็นสงครามฆ่าฟันอย่างที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้

ค่านิยมที่ว่าชีวิตนั้นเป็นสิ่งล้ำค่าควรรักษาไว้ในทุกกรณี ไม่ว่าชีวิตคนหรือสัตว์ก็มีค่าไม่ควรจะไปรังแกฆ่าฟันเพียงเพื่อความสนุกสนานนั้นเป็นค่านิยมที่มีเหตุมีผล ค่านิยมที่ว่าคนเราเกิดมานั้นควรจะมีสิทธิเลือกใช้ชีวิตที่ตนต้องการก็เป็นความเชื่อที่ฟังเข้าทีเช่นกันโดยเฉพาะในสังคมปัจเจกนิยมอย่างในอเมริกา แต่สองค่านิยมที่ฟังดูชอบธรรมนี้กลับกลายเป็นประเด็นร้อนเมื่อสังคมต้องตัดสินใจว่าการทำแท้งนั้นถูกหรือผิด ผู้หญิงควรมีสิทธิเลือกหรือการเลือกที่จะทำแท้งนั้นเป็นการทำลายชีวิตกันแน่ คำถามทั้งในเชิงวิทยาศาสตร์ สังคมและปรัชญาว่าชีวิตนั้นเริ่มตอนไหนเป็นปัญหาที่หยั่งรากลึกและเป็นที่มาของอาชญากรรมของความเกลียดชัง (hate crime) ตลอดระยะเวลาหลายสิบปีในประวัติศาสตร์ของประเทศนี้

โทนี่ เค (Tony Kaye) ใช้เวลาร่วมสิบหกปีบันทึกเรื่องราวความขัดแย้งทางความคิดของการทำแท้งลงในสารคดีขาวดำ Lake of Fire (2006) นำเสนอมุมมองที่แตกต่างกันสุดขั้วของกลุ่มสนับสนุนสตรีในการยุติการตั้งครรภ์ (Pro-Choice) ที่มักประกอบไปด้วยกลุ่มสิทธิสตรี กลุ่มเกย์ สำนักงานวางแผนครอบครัวอย่าง Planned Parenthood กับอีกขั้วหนึ่งคือกลุ่มคลั่งศาสนาที่ประณามการทำแท้งว่าเป็นบาป (Pro-Life) และปลุกระดมต่อต้านการทำแท้ง ข่มขู่คลินิกที่เปิดให้บริการดังกล่าวจนไปถึงการประณามว่าแพทย์ที่ประกอบกิจการดังกล่าวเป็นฆาตรกร

โทนี่ถ่ายทอดเรื่องราวตั้งแต่ในสมัยของประธานาธิบดีบิล คลินตันซึ่งเป็นยุครุ่งเรืองของ Pro-Life และกลุ่มอนุรักษ์นิยมที่ปลูกฝังความคิดว่าการทำแท้งเป็นฆาตรกรรม หนึ่งในผู้นำหัวรุนแรงที่ตั้งตัวเป็นศัตรูกับกลุ่มสิทธิสตรีคือ จอร์น เบิท (John Burt) อดีตสมาชิก Ku Klux Klan ที่ผันตัวมาเป็นผู้นำกลุ่ม Rescue America หน่วยงานต่อต้านการทำแท้ง ว่ากันว่าจอร์นเป็นแรงบันดาลใจให้กับอาชญากรรมของความเกลียดชังหลายกรณีรวมถึงคดี พอล ฮิล (Paul Hill) สาวกคลั่งศาสนาที่ลงมือฆ่าแพทย์ทำแท้งในฟลอริด้าเมื่อปี 1994 ซึ่งถือเป็นกรณีลงโทษประหารชีวิตจากการฆาตรกรรมแพทย์ทำแท้งคดีแรกในประวัติศาสตร์อเมริกัน พอลเชื่ออย่างสนิทใจว่าสิ่งที่ตนทำลงไปนั้นเป็นการรับใช้พระเจ้า เขาสั่งเสียก่อนถูกประหารโดยการฉีดยาพิษว่าเขาไม่เสียใจกับการกระทำและพร้อมที่จะไปรับรางวัลบนสวรรค์แล้ว

นอกจากประวัติศาสตร์สะเทือนขวัญจากข้อขัดแย้งนี้ สารคดียังเสนอมุมมองจากนักวิชาการที่โดดเด่นจากหลายสาขาอาทิเช่น โนม ชัมสกี (Noam Chomsky) ศาสตราจารย์เกียรติคุณด้านภาษาศาสตร์และปรัชญาจากเอ็มไอที และปีเตอร์ ซิงเกอร์ (Peter Singer) ศาสตรจารย์ทางจริยศาสนค์ชีวภาพ (Bioethics) จากพรินซ์ตัน ที่ร่วมแสดงความคิดเห็นในมุมมองที่แตกต่าง

โนม ชัมสกี กล่าวว่าวาทะกรรมทางสังคมของสองขั้วความคิดที่ขัดแย้งจะก้าวหน้าไปได้ก็ต่อเมื่อต่างฝ่ายต่างเห็นตรงกันในคุณค่าที่เป็นสากล เช่นเห็นพ้องกันว่าการรักษาชีวิต (ไม่ว่าจะคนหรือสัตว์) เป็นสิ่งที่ชอบธรรม การให้บริการสูติเวชอย่างเพียงพอเป็นเรื่องสำคัญที่สามารถรักษาชีวิตแม่และเด็กได้มากมาย แต่ถ้าต่างฝ่ายต่างอ้างพระคัมภีร์และตีความเข้าข้างตัวเองโดยไม่แสวงจุดร่วม สังคมนั้นก็คงไม่หลุดจากวงจรวิวาทะกรรม

ปีเตอร์ ซิงเกอร์นั้นอธิบายว่าวาทะกรรมในปัจจุบันของกลุ่มสิทธิสตรีในการยุติการตั้งครรภ์นั้นส่วนใหญ่จะอ้างว่าทารกในครรภ์ยังไม่ถือเป็นสิ่งมีชีวิต (ยังไม่มีจิตสำนึกหรือความต้องการที่จะมีชีวิตอยู่) ซึ่งในมุมมองของแนวคิดเชิงผลประโยชน์ (utilitarian) สังคมควรช่างน้ำหนักถึงเจตนาของแม่และทารกในครรภ์ว่าใครได้ประโยชน์จากการทำแท้งมากกว่ากัน แน่นอนครับ ในมุมมองนี้ทารกอายุต่ำกว่าประมาณสิบแปดสัปดาห์ยังไม่สามารถรับรู้ความเจ็บปวดหรือแม้แต่ความพอใจใดๆ ดังนั้นในทางศีลธรรมการช่างน้ำหนักระหว่างแม่และทารกจึงเป็นเรื่องที่ไม่จำเป็น

นี่เป็นเพียงสองความเห็นของสองนักวิชาการในบริบทของสังคมอเมริกันเท่านั้น แน่นอนว่าประเด็นเดียวกันนี้ในบริบทอื่นก็อาจมีคำตอบที่แตกต่างกันไป และคำตอบก็ไม่ได้อยู่ในพระคัมภีร์ศาสนาใดๆ แต่ต้องเกิดจากความเห็นพ้องต้องกันของคนในสังคมที่นำความเห็นและคุณค่าต่างๆ มาร่วมกันคิดตัดสินใจอย่างมีเหตุผล

โทนี่ เค สรุปสารคดีนี้ด้วยการติดตามผู้หญิงที่ตัดสินใจทำแท้งคนหนึ่งตั้งแต่การเข้าคลินิกเพื่อตรวจสอบประวัติทางการแพทย์ ความพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ รับฟังขั้นตอนการทำแท้งอย่างละเอียดและยืนยันว่าการตัดสินใจของเธอผ่านการไต่ตรองอย่างถี่ถ้วน ตลอดถึงทุกขั้นตอนในห้องทำแท้งและสภาพจิตใจของเธอหลังจากกระบวนการดังกล่าว คล้ายกับเป็นการบอกผู้ชมว่าในขณะที่ต่างฝ่ายต่างถกเถียงว่าอะไรถูกหรือผิดโดยมุ่งเอาผลประโยชน์ของตัวเป็นที่ตั้ง มันไม่ใช่เรื่องง่ายที่ผู้หญิงคนหนึ่งที่ตกอยู่ในสถานการณ์ดังกล่าวจะบอกได้ว่าอะไรกันแน่ที่เป็นสิ่งถูกหรือผิด

สารคดี Lake of Fire ไม่ได้มุ่งแสวงหาคำตอบให้กับคำถามที่ละเอียดอ่อนอย่างเรื่องการทำแท้ง เพียงแต่นำเสนอมุมมองที่ลึกและกว้างจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง การตอบคำถามที่สะท้อนถึงเจตนาของเผ่าพันธุ์มนุษย์เรานั้นคงไม่ใช่การมุ่งหาคนบาปและทำร้ายทำลายให้ตายตกไปในบึงไฟ แต่ควรใช้ปัญญาในการขบคิดถึงผลประโยชน์ส่วนรวมและหาทางออกอย่างสันติ

แม้เหตุการณ์ในบ้านเราจะไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับสารคดีนี้ แต่ผมคิดเราก็ตกอยู่ในสถานการณ์ที่ต่างฝ่ายต่างสีก็มีมุมมองแตกต่างและไม่ยอมแสวงหาจุดร่วม มุ่งแต่จะเอาชนะโดยต่างก็อ้างผลประโยชน์ของชาติ จะต้องสาปแช่งฆ่าฟันให้อีกฝ่ายตายตกนรกกันไปอีกนานเท่าไหร่เราถึงจะมาพูดคุยกันอย่างจริงจังว่าอะไรกันแน่คือประโยชน์ของคนไทย ที่ไม่ใช่ผลประโยชน์ของคนบางกลุ่มหรือบางคนครับ