กลางเดือนที่แล้ว ผู้เขียนเดินผ่านโรงเรียนแห่งหนึ่งที่จัดสอบคัดเลือกข้าราชการเข้าทำงานในกระทรวงหนึ่ง มีผู้เข้าสอบหลายพันคน มีเสียงตามสายชี้แจงกฎระเบียบเป็นระยะ มีประโยคหนึ่งที่ทำให้ประหลาดใจ และนึกย้อนไปถึงภาพยนต์หลายเรื่อง ว่าจินตนาการของผู้สร้างหนัง กลายเป็นเรื่องจริงที่พบเห็นได้แล้ว ผู้ประกาศเสียงตามสายแจ้งให้ทุกคนถอดถุงเท้า และรองเท้าก่อนเข้าห้องสอบด้วยเหตุผลบางประการ ผู้เขียนขอทึกทึกว่าทำเพื่อป้องกันการทุจริตในการสอบ
ข่าวการทุจริตในการสอบ มีให้เห็นตามหน้าหนังสือพิมพ์หลายครั้ง เช่น การซุกมือถือในกางเกงใน นักเรียนพกโพยเข้าสอบแต่ถูกจับได้ ข้อสอบเอ็นทรานซ์รั่ว หรือจับแก๊งโกงสอบที่ใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับงานนี้โดยเฉพาะเป็นต้น ไม่น่าเชื่อว่าการทุจริตในการสอบจะมีจริง ทั้งที่เมืองไทยเป็นเมืองพุทธ ทุกคนมีศีลชี้นำการดำรงชีวิตมิให้ออกนอกลู่นอกทาง และอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข นี่อาจเป็นเพราะความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ทำให้มนุษย์รู้จักใช้ประโยชน์ของไอที แต่เป็นด้านมืด เช่น แอบใช้อุปกรณ์สื่อสารระหว่างผู้สอบด้วยกัน หรือผู้สอบกับบุคคลภายนอก เพื่อให้ได้คะแนนสอบสูงกว่าความสามารถจริงของตน เป็นความไม่ยุติธรรมที่ยอมให้เกิดขึ้นไม่ได้
แค่ถอดถุงเท้า และรองเท้าอาจยังไม่พอที่จะทำให้ผู้เข้าสอบโดยรวมมั่นใจ ว่าการทุจริตจะไม่เกิดขึ้นเพราะอาจมีผู้แสวงหาโอกาสโดยมิชอบอีกจำนวนหนึ่ง แอบใช้อุปกรณ์ช่วยสอบ เช่น นาฬิกาพิเศษ กล่องดินสอสอดใส้ เสื้อแขนยาว กระโปรงยาว หรือเครื่องประดับพิเศษ เป็นต้น ถ้าเป็นไปได้ต้องกำหนดชุดสำหรับเข้าสอบที่ไม่ก่อให้ผู้คุมสอบเกิดความสงสัย และเป็นชุดที่เป็นมาตรฐาน เช่น เสื้อคอกลมแขนสั้นสีขาว กางเกงขาสั้นสีดำ ไม่พกอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ไม่มีเครื่องประดับ เช่น สร้อยคอ ต่างหู แหวน หรือ กำไร เป็นต้น ถ้าให้สมบูรณ์ก็ควรมีเครื่องแสกนโลหะ ก่อนเข้าห้องสอบ เพื่อป้องกันการถูกเอาเปรียบ
ในสถาบันการศึกษาทุกระดับควรให้ความใส่ใจเรื่องนี้ และส่งเสริมให้นักเรียน นักศึกษามีคุณธรรม ศีลธรรมตั้งแต่ยังเป็นไม้อ่อน เพราะการพกโพยอาจทำให้เด็กบางคนได้เกรดเอ แล้วไปเล่าประสบการณ์ความสำเร็จให้เพื่อนฟัง เด็กที่ฟังก็อาจคิดว่าเป็นเส้นทางที่ง่ายกว่า บางครั้งถ้าผู้คุมสอบไม่เข้มงวด เด็กอาจใช้โทรศัพท์ถ่ายกระดาษคำตอบส่งให้เพื่อน เมื่อเพื่อนร่วมชั้นเห็นเป็นตัวอย่างก็อาจคิดว่าเป็นพฤติกรรมที่ดีสำหรับการสอบในยุคนี้ และอาจคิดเลยเถิดไปว่า ทำดีได้ดีมีที่ไหน ทำชั่วได้ดีมีถมไป เป็นต้น