แบบการสร้างระหัดวิดน้ำ

     สายลมโชยอ่อน พัดยอดไม้ไหวเอน เสียดสีกันส่งเสียงดังกราวไปทั่วบริเวณ สอดประสานด้วยเสียงนกร้อง ลำคลองที่ทอดตัวอยู่เบื้องหน้าไหลเอื่อยๆโดยไม่เร่งร้อน ปลาเข็มฝูงเล็กว่ายน้ำเล่นกันอย่างเพลินใจ นี่เป็นบรรยากาศบ้านสวนของพ่อผม ในจังหวัดนนทบุรี จังหวัดที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นที่กล่าวขานกันในเรื่องความเลิศรสของทุเรียน ทุเรียนเมืองนนท์ ปัจจุบันแทบจะไม่เหลือให้เห็นแล้วในท้องตลาด


(คลองหน้าบ้าน)

     วิถีเกษตรของชาวจังหวัดนนทบุรีกำลังค่อยๆหายไปตามกาลเวลา เรือกสวนไร่นาถูกแปรสภาพเป็นหมู่บ้านจัดสรร ตึก อาคารพานิชณ์ นี่คือสิ่งที่เรียกกันว่า ความเจริญ เมื่อก่อนตอนเป็นเด็ก เวลาได้ยินเพื่อนๆบอกว่าอยู่หมู่บ้านจัดสรร ที่นี่ ที่โน่น นึกอายตัวเองนิดๆที่อยู่บ้านไม้ริมคลองในสวน พอเติบโตเป็นผู้ใหญ่ มีปัญญาพอที่จะซื้อบ้านจัดสรรอยู่ แต่กลับมานึกสมเพชตัวเอง ที่ในปีหนึ่งๆเท้าแทบไม่มีโอกาสได้เหยียบผืนดิน ผู้คนรอบข้างปฎิบัติต่อกันเหมือนคนแปลกหน้า ล้อมรั้วตีกรอบ อาศัยอยู่ท่ามกลางความหวาดระแวงนานับประการ



(สวนของพ่อ ทุกอย่างเด็ดใช้ ตัดกินได้หมด)

     เฟวา...ลูกสาวตัวน้อยวัยหนึ่งขวบของผม ดูจะตื่นเต้นกับภาพของสวนที่ปรากฎอยู่เบื้องหน้า เธอชี้มือชีไม้ ทางโน้นที ทางนี้ที เหมือกับจะถามว่า นั่นอะไร นี่อะไร ตามประสาเด็กเล็กที่เริ่มจะเรียนรู้โลก "นี่กล้วย นั่นขนุน โน่นมะพร้าว" ผมพูดให้คำตอบเธอเมื่อเธอแสดงความสนใจกับพืชพรรณต่างๆที่อยู่ในสวน บทเรียนในภาษาอันซับซ้อนของมนุษย์ ก็เริ่มด้วยศัพท์ง่ายๆพวกนี้ละครับ จะกระทั่งมาสะดุดตากับสิ่งหนึ่ง ที่ทอดตัวอยู่ในท้องร่องสวน มันคือ ระหัดวิดน้ำ ผมจำได้ว่า มันตั้งอยู่ตรงนี้มานานมาก ตั้งแต่สมัยปู่ของผมยังอยู่ ปัจจุบันท่านลาโลกไปนานแล้ว ร่วงเลยมาถึงสมัยพ่อของผม รวมทั้งผม จนมาถึงเจ้าเฟวาตัวน้อน มันผ่านกาลเวลามาตั้งสามสี่ชั่วอายุคนแล้ว

     ผมยืนมองมันอยู่พักใหญ่ คราวนี้ทำไมผมถึงรู้สึกสนใจกับมันก็ไม่ทราบได้ มิติในการมองต่างออกไป ทั้งๆที่เคยเห็นมันจนชินตามาตั้งนานก็ตาม มันยังคงถูกใช้งาน ทุกอย่างยังทำงานได้ตามปรกติ แม้จะผ่านกาลเวลามาหลายชั่วอายุคนแล้วก็ตาม ศาตร์และศิลป์ในการออกแบบช่างมีเสน่ห์เสียกระไร นักออกแบบยุคไหนหนอ ท่านช่างแยบคายทางความคิดประดิษฐ์เจ้าขึ้นมา ว่าแล้วไม่รอช้า รีบคว้ากระดาษ ดินสอ ตลับเมตร กล้องถ่ายรูป ทำการคัดลอกแบบ บันทึกรายละเอียด เอาไว้ก่อนที่กาลเวลาจะพรากเจ้าไป

http://gotoknow.org/file/100thousandrains/chainpump_dwg1.pdf

http://gotoknow.org/file/100thousandrains/chainpump_dwg2.pdf
(แบบการสร้างระหัดวิดน้ำ ชิ้นส่วนบางชิ้นมีการดัดแปลงใหม่)


(เครื่องยนต์เล็กสูบเดียว หน้าตาโบราณได้ใจ ใช้เป็นต้นกำลังให้ระหัด)

     จากการคาดคะเนส่วนตัว ระหัดวิดน้ำน่าจะเป็นภูมิปัญญาที่ติดตัวชาวจีนมาครั้งอพยพ ย้ายถิ่นฐานมาอาศัยอยู่ในสุวรรณภูมิแห่งนี้ เพราะจากบันทึกที่มีเป็นหลักฐานว่า ลักษณะของเครื่องจักรกลแบบนี้ มีการใช้งานกันอย่างแพร่หลายในแผ่นดินจีน ตั้งแต่ก่อนยุคราชวงศ์ฮั่นเสียอีก ถ้าใครเคยอ่านวรรณกรรมสามก๊กคึงนึกบรรยากาศออกเพราะเป็นช่วงปลายยุคฮั่น หรือก่อนพ่อขุนรามคำแหงแห่งสุโขทัย ประมาณพันกว่าปี ไม่อยากเชื่อก็ตอ้งเชื่อ!!!!...ครับว่า สิ่งที่ทอดตัวอยู่เบื้องหน้าผมนี้คือการออกแบบของคนตั้งแต่ยุคพันกว่าปีที่แล้ว

     หากยุคสมัยของมนุษย์ถูกจำแนกด้วยเทคโนโลยีที่ใช้ในการดำรงชีวิต เราก็มาไกลมากแล้วจากบรรพบุรุษ ที่ต้องนั่งฝนหิน ทำเครื่องมือ ทำอาวุธ เครื่องมือและสิ่งประดิษฐ์โบราณต่างๆ คุณค่าของมันอยู่ที่ประโยชน์ใช้สอยที่เหมาะสมกับการดำรงชีวิต ต่างจากเครื่องมือ เครื่องใช่ในปัจจุบัน ที่พยามพัฒนาออกมาใหม่เรื่อยๆ เพื่อกระตุ้นความต้องการของผู้คน จนบางครั้งเกินจำเป็นและไม่สอดคล้องกับการดำเนินชีวิต เข้าทำนอง ยิ่งมีเทคโนโลยีมาก คนยิ่งเกียจคร้านขึ้น

     ตะวันเริ่มลับขอบฟ้า ความมือค่อยๆโรยตัวเข้าปกคลุมทั่วทั้งสายน้ำ ได้เวลาต้องกล่าวคำอำลากับ คุณปู่ คุณย่า มือใหม่แล้ว เจ้าลูกสาวตัวน้อยของผม พนมมือไหว้ ปะลก ปะลก ตามที่ได้ฝึกมา ท่านกล่าวอวยชัยให้พรเป็นของกำนัลติดตัว ก่อนที่ผมจะเดินหันหลังออกจากบ้าน ไปตามทางที่ผมเคยเดินมาตั้งแต่เด็ก อากาศเริ่มเย็น บรรยากาศรอบๆข้างยังคงเหมือนเดิม แต่สิ่งหนึ่งที่หายไปคือ หิงห้อย ซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีทั่วไปตามทางเดินในสวน บัดนี้...หิงห้อยหายไปแล้ว หรือนี่จะเป็นผลพวงจากความเจริญ ที่เข้ามาล้อมกรอบสวนของพ่อ ทำให้ผมอดคิดไม่ได้ว่า วันนึงเมื่อเจ้าลูกสาวตัวน้อยของผมโตขึ้น ตอนนั้นมนุษย์จะพัฒนาความเจริญทางเทคโนโลยีไปในทิศทางใด จะมุ่งสู่การทำร้าย ทำลายตัวเอง จนสูญสิ้นเผ่าพันธุ์มนุษย์ เช่นเดียวกับการจากไปของหิงห้อยในสวนพ่อผมหรือไม่.......ขออย่าให้เป็นเช่นนั้นเลย ผมภาวนา