กิจกรรมสันทนาการเป็นกิจกรรมหนึ่งในค่ายฯ แม้ว่าจะเป็นกิจกรรมรอง แต่ก็มีความน่าสนใจไม่น้อย ซึ่งเป็นเรื่องที่ผมจะกล่าวถึงในบันทึกนี้

   พวงลูกโป่งหลากสี ผูกแขวนอยู่เหนือประตูทางเข้า เป็นสายยาวตลอดแนวด้านกว้างของห้องประชุม

   พวงลูกโป่งหลากสีพวงใหญ่อีกพวงหนึ่งผูกแขวนอยู่บนเพดานกลางห้อง เส้นสายรุ้งสีสดใสผูกโยงจากเพดานบริเวณเดียวกับที่ลูกโป่งผูกอยู่ โยงใยไปรอบ ๆ ผูกติดกับเสารอบห้องประชุม ลมจากพัดลมเพดานพัดพาให้ริ้วสายรุ้งพริ้วสะบัด ดูงดงามตา

   เวทีหน้าห้องประชุม ประดับด้วยทางมะพร้าวดัดโค้งเป็นซุ้ม แซมด้วยลูกโป่งหลากสี ขับสีให้ริ้วผ้าบนเวทีให้ดูเด่นชัดยิ่งขึ้น

   รอบห้องมีซุ้มการละเล่นต่าง ๆ ราว ๑๐ ชนิด เสียงตะโกนเชิญชวนให้ผู้คนแวะเวียนเข้ามาร่วมสนุก แข่งขันกับเสียงหัวเราะเฮฮาของบรรดาผู้เข้าเป็นเล่นเกมและการละเล่นต่าง ๆ อย่างครื้นเครง ในค่ำคืนวันสุดท้ายก่อนปิดค่ายฯ

   ต้นเสียงคนเชิญชวนรวมทั้งเสียงหัวเราะของผู้ร่วมสนุก คือ นักเรียน ใน GTXSSK1 Weekend Camp 2009 ณ โรงเรียนอนุบาลอุทุมพิสัย จ.ศรีสะเกษ

   บรรยากาศที่กล่าวถึงคือ “งานวัด” ไฮไลท์ของกิจกรรมสันทนาการ

.....

   ค่ายฯ นี้เป็นกิจกรรมหนึ่งของศูนย์เสาะหาและพัฒนาเด็กที่มีความสามารถพิเศษในท้องถิ่น ร.ร.อนุบาลอุทุมพรพิสัย ชื่อย่อคือ GTXSSK1 ตัวย่อ GTX มาจาก Gifted and Talented Exploring Centre ส่วน SSK เป็นชื่อย่อภาษาอังกฤษของ จ.ศรีสะเกษ เลข 1 เป็นศูนย์ฯ ลำดับที่ ๑ ของจังหวัด

   ค่ายฯ นี้เป็นการเติมเต็มการพัฒนาเด็กที่เข้ามาใช้บริการศูนย์ฯ ซึ่งเป็นเด็กนักเรียนที่คาดว่าจะมีแววมีความสามารถพิเศษ

   และกิจกรรมสันทนาการเป็นกิจกรรมหนึ่งในค่ายฯ แม้ว่าจะเป็นกิจกรรมรอง แต่ก็มีความน่าสนใจไม่น้อย ซึ่งเป็นเรื่องที่ผมจะกล่าวถึงในบันทึกนี้

   ที่เลือกกล่าวถึงเรื่องนี้เพราะ กิจกรรมสันทนาการในค่ายฯ นี้ เป็นส่วนหนึ่งการวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ของเพื่อนผู้น้องคนหนึ่ง ที่เชิญชวนผมมาแวะเวียนเยี่ยมเยียนค่ายฯ และขอให้ช่วยสรุปบทเรียนเกี่ยวกับกระบวนการ ผลและความพึงพอใจของกิจกรรมสันทนาการแก่ผู้เกี่ยวข้อง ซึ่งจะเรียกว่าเป็น AAR ก็มิน่าจะผิดนัก แน่นอนว่าสิ่งที่ผมทำข้อมูลดังกล่าวจะเป็นส่วนหนึ่งเพื่อใช้ในการประมวลผลการวิจัย

   แม้จะไม่เชี่ยวชาญเรื่องการวิจัย แต่ผมเองมีประสบการณ์ในงานส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษ เมื่อครั้งยังทำงานอยู่ในศูนย์ส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษแห่งชาติ องค์การมหาชนในสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี และเจ้าของงานวิจัยเพื่อนผู้น้อง เป็นทีมงานที่เข้ามาช่วยจัดกิจกรรมสันทนาการในค่ายให้ในโครงการฯ อย่างต่อเนื่อง ผมเห็นคุณค่าของกิจกรรมนี้ จึงยุให้ทำวิจัยประเด็นนี้ตั้งแต่เกือบสามปีที่แล้ว

   เพราะเป็นผู้ยุยงส่งเสริม จึงหนีไม่ออก แม้ว่าจะออกจากงานประจำนั้นมาแล้ว

.....

   กิจกรรมสันทนาการในค่ายฯ ถูกออกแบบมาอย่างพิถีพิถัน แม้จะเป็นเพียงกิจกรรมรอง แต่ก็คาดหวังว่ากิจกรรมนี้จะช่วยเสริมให้ค่ายฯ มีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น ทั้งในด้านการสร้างความคุ้นเคยให้แก่ผู้เข้าร่วม การเตรียมความพร้อมก่อนการเรียนรู้เนื้อหาหลัก การผ่อนคลายความล้าจากการเรียนรู้ในแต่ละช่วงแต่ละวัน รวมทั้งการเสริมสร้างและปลูกฝังคุณลักษณะบางอย่าง (เช่น ภาวะผู้นำ-ผู้ตาม การเคารพกฏกติกา การทำงานร่วมกับผู้อื่น ความมั่นใจ-กล้าแสดงออก และจินตนาการ-ความคิดสร้างสรรค์)

   นักเรียนที่เข้าค่ายฯ จำนวน ๑๐๐ คน แม้จะมาจากโรงเรียนเดียวกัน แต่ก็มาจากต่างห้องต่างชั้นกัน เคยเห็นหน้าค่าตาบ้างแต่ก็ไม่ถึงกับรู้จัก มิต้องกล่าวถึงความคุ้นเคย

   การเรียนรู้ในค่ายฯ ส่วนใหญ่เน้นการเรียนรู้แบบร่วมมือร่วมใจ เป็นการเรียนรู้ร่วมกัน ความสัมพันธ์ในระดับที่คุ้นเคยเป็นปัจจัยเอื้ออย่างยิ่งต่อการเรียนรู้ร่วมกันของนักเรียน ด้วยระยะเวลาเพียง ๔ วันในค่ายฯ การสร้างความคุ้นเคยในกลุ่มนักเรียนค่ายฯ ต้องดำเนินการให้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งกิจกรรมสันทนาการในค่ายฯ ก็ทำหน้าที่นี้ได้ดี

   เพียงแค่ไม่พ้นครึ่งวันเด็ก ๆ ที่นั่งแยกกันตามกลุ่มใครกลุ่มมันที่คุ้นเคยกัน เริ่มเปิดตัวเปิดใจไปรู้จักเพื่อนคนอื่น เริ่มต้นที่จะคุ้นเคยกับคนอื่นที่ยังไม่รู้จัก และเมื่อพ้นวันแรกไปความคุ้นเคยก็เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วจากกุศโลบายอันแยบคายของกิจกรรม

   กิจกรรมสร้างความคุ้นเคย เริ่มต้นขึ้นในเวลา ๑๐.๐๐ น. ไปสิ้นสุด ๑๒.๐๐ น. สำหรับในภาคเช้า และเริ่มต้นอีกครั้งในเวลา ๑๓.๐๐ น. ไปถึง ๑๔.๓๐ น. ในภาคบ่าย ประกอบไปด้วยกิจกรรมย่อยจำพวก เกม เพลง และท่าทางการแสดงออก

   ตัวอย่างกิจกรรม เช่น การปรบมือตามจำนวน การปรบมือประกอบการแสดงท่าทาง การร้องเพลงประกอบท่าทาง เกมสลับที่ (ให้ผู้เข้าร่วมย้ายสลับที่และทำความรู้จักกับเพื่อนข้าง ๆ) เกมเครื่องบิน-เกมส่องกระจก-เกมปะทะคารม-เกมเป่ายิงฉุบ(ให้ผู้เข้าร่วมจับกลุ่มสองคนทำกิจกรรมร่วมกัน-สร้างความคุ้นเคย) การยืนเรียงเป็นวงกลมตามความสูง-ต่ำ (ทำความรู้จักกับเพื่อนซ้าย/ขวา) เกมชี้กลุ่ม-โชว์กลุ่ม (เป็นการสร้างความคุ้นเคยในกลุ่ม) ฯลฯ

   แม้ผมมิได้อยู่ร่วมกิจกรรมสันทนาการ แต่กการพูดคุยกับคุณครู รวมทั้งดูแบบบันทึกกิจกรรมจากผู้สังเกตุการณ์ ผมจึงไม่แปลกใจเลยที่เด็กจะคุ้นเคยกันได้รวดเร็วขนาดนี้

   นอกจากการสร้างความคุ้นเคยแล้ว การสร้างความสนุกสนาน ความตื่นตัว การเตรียมความพร้อมก่อนการเรียนรู้เนื้อหาหลักในค่ายฯ และการผ่อนคลายความล้าจากการเรียนรู้ในแต่ละช่วงแต่ละวัน ก็เป็นวัตถุประสงค์สำคัญอีกประการหนึ่งของกิจกรรมนันทนาการ ซึ่งวิทยากรสันทนาการ ได้จัดกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อการณ์ดังกล่าวผ่านกิจกรรมหลากหลาย ทั้งเกมและเพลง เช่น เพลงประกอบท่าทาง “ซาลาปัว”

   เนื้อเพลง

   “...ซาลาปัว อากู ซากาลา   ซากาลา ซาลาปัว อากู
     เอนตี เอนนั้ง ซากาลา   อูไก ซาลาปัว อากู...”

   ท่าทางประกอบ

   ซาลาปัว (นำมือมาจับหัว) อากู (นำมือมาจับท้อง) ซากาลา (นำมือแกว่งข้างลำตัว) ซากาลา (นำมือแกว่งข้างลำตัว) ซาลาปัว (นำมือมาจับหัว) อากู (นำมือจับมาจับท้อง) เอนตี (ชี้นิ้วชี้ขวาไปข้างหน้า) เอนนั้ง (ยกฝ่ามือโบกไปมา) ซากาลา(นำมือแกว่างข้างลำตัว) อูไก (ชี้นิ้วชี้ขวาลงด้านล่าง) ซาลาปัว (นำมือมาจับหัว) อากู (นำมือจับมาจับท้อง)

   ในรอบแรกวิทยากรจะนำให้เด็กทำตาม พอเด็กทำได้ก็ให้ทำเอง ในรอบท้าย ๆ จะค่อยตัดคำไม่ออกเสียงทีละคำ ทำเพียงท่าทางอย่างเดียว จนจบเพลง

   สำหรับการใช้กิจกรรมสันทนาการในการเสริมสร้างและปลูกฝังคุณลักษณะบางประการ เช่น ภาวะผู้นำ-ผู้ตาม การเคารพกฏกติกา การทำงานร่วมกับผู้อื่น ความมั่นใจ-กล้าแสดงออก และจินตนาการ-ความคิดสร้างสรรค์ ก็สามารถกระทำผ่าน เกมและเพลงได้เช่นกัน เช่น กิจกรรม Night Safari

   ผมแอบถามเด็ก ๆ ว่าชอบกิจกรรมใดในค่าย เด็กหลายคนตอบว่าชอบกิจกรรม Night Safari

   กิจกรรมนี้ดำเนินการในตอนค่ำวันที่สอง ในระหว่างที่ผู้นำกิจกรรมแบ่งกลุ่มผู้เข้าร่วมและชี้แจงกติกาอยู่นั้น เหล่าครูและพี่เลี้ยงจะห่มผ้าคลุมร่างปกปิดร่างกาย แล้วสวมหน้ากากเป็นรูปสัตว์ต่างๆ หลบซ่อนอยู่ในบริเวณต่าง ๆ ข้างห้องประชุม ซึ่งอยู่ในพื้นที่มืดไม่มีแสงไฟ

   จากนั้นให้สมาชิกแต่ละกลุ่ม เดินจับมือไปเป็นกลุ่ม ผู้นำเดินนำหน้าถือไฟฉาย แล้วเอาไฟฉายไปเดินหาและส่องสำรวจสัตว์ตามจุดต่าง ๆ แล้วบันทึกว่าพบสัตว์อะไรบ้าง พร้อมทั้งสังเกตุอากัปกิริยา ท่าทาง น้ำเสียงของสัตว์ชนิดนั้น ๆ เพื่อทำนายว่าใครเป็นผู้สวมหน้ากากนั้น

   จนกระทั่งหมดเวลาผู้นำกิจกรรมให้แต่ละกลุ่มประชุมปรึกษากันว่าสัตว์ที่พบนั้นคือสัตว์อะไร ทำนายว่าบุคคลที่อยู่เบื้องหลังหน้ากากนั้นคือใคร

.....

   ผมนั่งคุยกับคุณครูหลังค่ายฯ เลิก เพื่อสรุปบทเรียนเกี่ยวกับกิจกรรมสันทนาการ ได้ความว่า

   กิจกรรมสันทนาการที่จัดขึ้นช่วยเสริมและสร้างสีสันให้ค่ายฯ เป็นอย่างมาก ส่งผลต่อการเรียนรู้เนื้อหาในค่ายได้เป็นอย่างดี ทั้ง การสร้างความคุ้นเคยของนักเรียนจากต่างชั้นต่างห้อง การเตรียมความพร้อมก่อนเข้าเรียนรู้ การผ่อนคลายความเหนื่อยล้าจากการเรียนรู้เนื้อหาหลัก ฯลฯ

   นอกจากนั้นยังช่วยเสริมสร้างคุณลักษณะบางประการให้แก่เด็ก ๆ ด้วย ทั้ง ภาวะผู้นำ-ผู้ตาม การเคารพกฏกติกา การทำงานร่วมกับผู้อื่น ความมั่นใจ-กล้าแสดงออก และจินตนาการ-ความคิดสร้างสรรค์ ฯลฯ

   อานุภาพของกิจกรรมสันทนาการนี้ไม่ธรรมดา

   อ่านมาถึงตอนนี้หากไม่เชื่อผม ไปถาม ดร.ขจิต ฝอยทอง ที่นอกจากจะเป็นเจ้าพ่อ TOT คุณครูภาษาอังกฤษแล้ว ยังเป็นเจ้าพ่อกิจกรรมสันทนาการอีกด้วย

   ได้ความอย่างไร อย่าลืมมาบอกผมด้วยนะครับ