"ศิลปะ ดนตรี บันเทิง" กับเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์

ผ่าแนวคิด Creative Economyขับเคลื่อนเศรษฐกิจ-คิดอย่างสร้างสรรค์

     • เมื่อปัจจัยแห่งความสำเร็จวันนี้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเงิน-เครื่องจักรอีกต่อไป
       
       • ..ความคิดใหม่ๆแบบสร้างสรรค์.. ต่างหากที่กลายเป็นพลังสำคัญ !!!
       
       • ร่วมค้นหาคำตอบแนวคิดใหม่ “ Creative Economy”
       
       • เผย 13 กลุ่มธุรกิจที่อยู่ในกลุ่มอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์
       
        ในแวดวงบริหารจัดการ หลายคนคงคุ้นเคยกันดีกับคอนเซ็ปต์ Creative Organization หรือองค์กรช่างคิดกันไปแล้ว แต่วันนี้พลังความคิดใหม่ๆดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่ในธุรกิจเท่านั้น แต่ยังได้ขยายบทบาทไปยังระดับมหภาคของประเทศ โดยมีการนำเอา ความคิดสร้างสรรค์ไปผนวกกับแนวคิดทางเศรษฐกิจจนกลายเป็น "Creative Economy " หรือ "เศรษฐกิจบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์" หรือรูปแบบบริหารจัดการเศรษฐกิจแนวใหม่ ท่ามกลางกระแสโลกที่ขับเคลื่อนบริหารเศรษฐกิจด้วยทุนนิยมอย่างแพร่หลาย
       
        เมื่อไม่นานมานี้ ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ ( TCDC ) ได้มีการจัดงานสัมมนา Creative Thailand สร้างเศรษฐกิจไทยด้วยความคิดสร้างสรรค์ พร้อมเชิญบุคคลสำคัญเกี่ยวข้องกับแนวคิดเศรษฐกิจบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ทั้งใน และต่างประเทศมาร่วมบรรยาย ขยายภาพความคิด ถึงที่มา ความหมาย บทบาทความสำคัญต่อภาพรวมเศรษฐกิจ ธุรกิจที่เกี่ยวข้อง พร้อมกรณีศึกษาที่ประสบความสำเร็จ อาทิ อังกฤษ จีน รวมถึง การตอบรับกระแสดังกล่าวในเมืองไทยอย่างน่าสนใจ มีใจความสรุปหลักดังนี้
       
       เปิดโมเดล Creative Economy
       
        จอห์น ฮอกิ้น กูรูด้านเศรษฐกิจ และเจ้าของผลงานหนังสือ Creative Economy ชาวอังกฤษ ได้อธิบาย เศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ หมายถึง แนวคิดที่จะสร้างให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งต่อภาคการผลิต บริการ ภาคการขาย หรือแม้แต่อุตสาหกรรมบันเทิง เป็นแนวคิดที่อยู่บนการทำงานแบบใหม่ ที่มีปัจจัยหลักมาจากความสามารถ และทักษะพิเศษของบุคคล "มันเป็นระบบเศรษฐกิจใหม่ที่มีกระบวนการนำเอาวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี่มารวมเข้าด้วยกัน ก่อให้เกิดอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ ( Creative Industry ) หรือ อุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม ( Culture Industry )"
       
        ปัจจุบันธุรกิจที่จัดอยู่ในข่าย อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ ได้แก่ งานโฆษณา, สถาปัตยกรรม งานฝีมือ และการออกแบบ, แฟชั่น และเครื่องนุ่งห่ม, ภาพยนตร์ และวิดีโอ, การออกแบบกราฟิก, ซอฟท์แวร์ เพื่อการศึกษา และการพักผ่อนหย่อนใจ, ดนตรี และผลงานเพลง, ศิลปะการแสดง และบันเทิง, การเผยแพร่โทรทัศน์ วิทยุ และอินเทอร์เน็ต, ผลงานทัศนศิลป์ และของเก่า งานเขียน และงานพิมพ์ต่างๆ”
       
        อย่างไรก็ตาม บางครั้ง Creative Economy :CE ก็ถูกเรียกกันว่า Creative Industry :CI โดยแนวคิดนี้มีการนำไปใช้อย่างจริงจังในหลายประเทศของโลกในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา อาทิ อังกฤษ จีน สิงคโปร์ และเกาหลีใต้ เป็นต้น สำหรับอังกฤษ ถือว่าเป็นศูนย์กลางของอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์นี้ โดยขนาดของอุตสาหกรรมดังกล่าวของอังกฤษ คิดเป็น 7.3% ของจีดีพีทั้งประเทศ เป็นรองก็เพียงแต่ภาคการเงิน
       
        ขณะที่อัตราการเติบโตคิดเป็น 5% ต่อปี คิดเป็นสองเท่าของอุตสาหกรรมอื่นๆ และมีการจ้างงานในอุตสาหกรรมดังกล่าวถึง 1.8 ล้านคน เพื่อเป็นการส่งเสริมอุตสาหกรรมเชิงสร้างสรรค์ รัฐบาลอังกฤษได้จัดให้มีโปรแกรมเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ (The Creative Economy Program) ขึ้นตั้งแต่ปี 2005
       
        ในรายงานของ UNCTAD ระบุว่า อุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ จัดเป็นอุตสาหกรรมหนึ่งที่มีความสำคัญในฐานะพลังขับเคลื่อนเศรษฐกิจระดับโกบอลมากขึ้น มีอัตราเฉลี่ยเติบโตประมาณ 8.7 เปอร์เซ็นต์ในช่วงปี 2000-2005 ในกลุ่มประเทศยุโรป มูลค่า สินค้า บริการได้ถูกส่งออกไปยังประเทศต่างๆทั่วโลกคิดเป็นมูลค่า 424.4 พันล้านเหรียญสหรัฐ หรือ คิดเป็นสัดส่วน 3.4 เปอร์เซ็นต์ของมูลค่าการค้าโลก ส่วนกลุ่มประเทศ เอเชีย คาดการณ์ว่าในอนาคตจะกลายเป็นอันดับสองของโลกในการส่งออกสินค้าประเภทความคิดสร้างสรรค์ โดยมีจีนเป็นประเทศที่ถูกจับตามากที่สุดแห่งหนึ่ง
       
        "ปัจจุบันแนวคิดเศรษฐกิจบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ เป็นที่ยอมรับจากรัฐบาลของประเทศต่างๆทั่วโลก ในฐานะเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจแห่งอนาคต อีกทั้งยังเป็นรูปแบบเศรษฐกิจระบบใหม่ที่เปิดให้บุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์เข้ามามีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนบริหารเศรษฐกิจ" ดร.ณรงค์ชัย อัครเศรณี ประธานกรรมการสำนักงานบริหาร และพัฒนาองค์ความรู้ หรือ สบร. OKMD บอกถึงบทบาทสำคัญของ CE
       
       คน... ขุมพลังความคิดสร้างสรรค์
       
        เขาย้ำว่า สิ่งสำคัญที่สุด สำหรับการส่งเสริมเศรษฐกิจรูปแบบใหม่นี้ คือ การสร้างบรรยากาศ หรือสิ่งอำนวยความสะดวกให้บุคคลมีความคิดสร้างสรรค์ ได้ใช้เป็นพื้นที่หรือแรงบันดาลใจผลงานต่างๆขึ้นมา ขณะเดียวกัน คนอีกกลุ่มที่ยังไม่เกิดความคิดสร้างสรรค์ก็อาจเกิดความคิดสร้างสรรค์ขึ้นมาได้ หากพวกเขาได้อยู่ท่ามกลางบรรยากาศแบบนี้
       
        ทางด้าน จอห์น ยังให้ข้อคิดอีกด้วย การสร้างเศรษฐกิจด้วยความคิดสร้างสรรค์ให้ประสบความสำเร็จ ดังเช่นกรณีประเทศอังกฤษนั้น จำเป็นต้องมีโครงสร้างพื้นฐานที่ส่งเสริมให้คนมีความคิดสร้างสรรค์ อาทิ เสถียรภาพการเมืองมั่นคง มีความเป็นประชาธิปไตย รวมทั้งการศึกษา และความเข้าใจของคนอย่างทั่วถึง และ ที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนกว่ากัน คือ ความเป็นอิสระทางความคิด และการแสดงออก
       
        " เพราะถ้าคนเรามีอิสระที่จะตัดสินใจว่าจะทำอะไรได้ รวมถึงการทำกิจกรรมที่สามารถฝึกสมองความคิดอย่างต่อเนื่อง มันก็จะส่งเสริมให้คนมีความคิดสร้างสรรค์ กล้าคิด และกล้าแสดงออกมากขึ้น ขณะเดียวกัน ก็ต้องฝึกขจัดความคิดไม่ดีออกไป คิดแต่เรื่องดีให้จนเป็นนิสัย ความคิดนั้นต้องมาจากที่ตนเองคิดไม่ได้ไปลอกเลียนใคร มีความหมาย และนำไปใช้ประโยชน์ได้ "
       
        ทั้งนี้โมเดลพื้นฐานสำคัญ ที่ทำให้ก่อเกิดความคิดสร้างสรรค์มาจากหลักการ 3 ข้อ ได้แก่ 1. ทุกคน สามารถมีความคิดสร้างสรรค์ (Everyone needs Creativity or Everyone can be Creativity ) เพราะเชื่อว่า คนเราทุกคนมีความคิดสร้างสรรค์อยู่ในตัวตั้งแต่เด็กๆแล้ว 2. ความคิดสร้างสรรค์ต้องการอิสรภาพ ( Creativity needs Freedom ) ทั้งนี้ในสังคมที่สนับสนุนให้คนแสดงความคิด และสามารถแสดงออกได้ จะช่วยส่งเสริมให้เกิดการศึกษา ฝึกฝน และเรียนรู้ 3. อิสรภาพความคิดสร้างสรรค์ต้องการตลาด ( Freedom needs markets ) ทั้งอิสระของความคิดสร้างสรรค์ก่อให้เกิดตลาด อันเนื่องมาจากความคิดสร้างสรรค์ได้มีการค้นคว้า ทำเป็นข้อมูลที่มูลค่าราคา และสามารถแลกเปลี่ยนนำไปใช้ประโยชน์ได้
       
        สำหรับประเทศไทย จอห์น บอกว่า ก็มีความเป็นไปได้มากที่จะสร้างระบบเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ โดยเฉพาะ อุตสาหกรรมท่องเที่ยว และโรงแรม ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่สร้างรายได้ให้กับประเทศไทยได้เป็นจำนวนมาก จัดว่าทำได้ดีก็ให้มุ่งเน้นสร้างจุดแข็งอย่างจริงจัง
       
        สำหรับภาคธุรกิจ กับการนำ Creative Economy มาประยุกต์ใช้ให้ได้ผล สำหรับบุคคล จะต้องสร้างให้ตนเองมีความคิดสร้างสรรค์ก่อน ไม่ว่าในภาคอาชีพที่เกี่ยวข้องกับการใช้ความคิดสร้างสรรค์ อาทิ นักโฆษณา นักสื่อสารมวลชน หรือนักสถาปนิก สำหรับธุรกิจ นั้นก็ต้องรู้จัก และเข้าใจในสิ่งที่ตนจะทำธุรกิจ อย่างรอบด้าน
       
       มุ่งสู่ Creative Thailand ?
       
        ทางด้าน รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี กล่าวว่า มีการนำแนวคิด Creative Economy ไปประยุกต์ใช้ในการออกแบบนโยบายเศรษฐกิจ และปรับปรุงกระบวนการผลิตภาคธุรกิจ และอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เศรษฐกิจเติบโต และแข่งขันได้ โดยกำหนดไว้แผนพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคมแห่งชาติฉบับที่ 10 ในส่วนของยุทธศาสตร์การปรับโครงสร้างเศรษฐกิจให้สมดุล และยั่งยืน อย่างไรก็ตาม ในภาคปฎิบัติยังไม่ได้การสนับสนุน และส่งเสริมอย่างจริงจัง
       
        "เนื่องจากเศรษฐกิจปัจจุบันมีความซับซ้อนมากขึ้น การสร้างรายได้จากตราสารการเงินไม่ประสบความสำเร็จ ดังนั้นถึงเวลาแล้วที่จะต้องกลับไปสู่พื้นฐาน คือ การผลิต และบริการที่มีคุณภาพ โดยอาศัยพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ และทำให้สังคมไทยเป็น Creative Economy และการจ้างงานจำนวนมาก ซึ่งไม่ใช่เป็นการจ้างงาน เพื่อผลิตแบบจำนวนมาก Mass Production ที่กินส่วนต่างค่าแรง แต่จ้างงานแล้วเกิดมูลค่าเชิงความคิดสร้างสรรค์เฉพาะส่วนมากกว่า"
       
        ดังนั้น การที่จะทำให้เศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์เกิดขึ้นอย่างได้ผล รัฐบาลต้องคิดให้ครบตั้งแต่ต้นจนจบ เริ่มจากภาคเอกชนก่อนเน้นให้มีรายได้เพิ่มขึ้น เพราะเมื่อมีรายได้เพิ่มขึ้นก็จะซื้อสินค้า และบริการที่มีคุณภาพที่ดีขึ้น (ที่มีความคิดสร้างสรรค์ ) อีกทั้งจะต้องมีการปรับปรุงกระบวนการผลิต เพื่อให้ได้สินค้าที่มีคุณภาพ และตอบสนองต่อไลฟ์สไตล์ของผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงไป
       
        พร้อมกันนี้ ต้องช่วยกันสร้างผู้ประกอบการรุ่นใหม่ให้มีมากพอที่จะสามารถตอบสนองความต้องการของธุรกิจ และความต้องการตลาด และใช้ประโยชน์จากมาตรการของรัฐ สำหรับภาครัฐ จะต้องสร้างโครงการพื้นฐานทางปัญญาที่มาสนับสนุนความเป็นเศรษฐกิจด้วยพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์เพิ่มขึ้นจากเดิมที่มีอยู่ ในรูปแบบหน่วยงาน OKMD, TCDC ซึ่งเปรียบเสมือนแหล่งทุนทางปัญญา สำหรับผู้ที่ต้องการหาความรู้ และทักษะเสริม เพื่อนไปใช้ผลิตสินค้าหรือบริการ ที่ก่อให้เกิดการสร้างมูลค่า ( Skill Value Creators )
       
        ทั้งนี้ ล่าสุดรัฐบาลได้มีแนวคิด "โครงการพัฒนาพื้นที่พิเศษ ถนนราชดำเนิน" เพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมให้เอื้อต่อการพัฒนาเศรษฐกิจบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ อย่างไรก็ตาม ขณะนี้อยู่ระหว่างดำเนินการศึกษารายละเอียดอยู่
       
       ****************************
       
       ยุทธศาสตร์ CE
       ขับเคลื่อนเศรษฐกิจอังกฤษ -จีน
       
       ปัจจุบัน สหราชอาณาจักร หรืออังกฤษ จัดเป็นประเทศแรกที่ครองส่วนแบ่งตลาดโลกมากที่สุดในอุตสาหกรรมบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ คือ 18% และตั้งเป้าในอีก 13ปี ข้างหน้าจะกลายเป็นภาคที่สร้างรายได้หลักเข้าประเทศขึ้นมาแทนภาคการเงินที่ยังเป็นอันดับหนึ่งอยู่ในขณะนี้ ขณะที่ สหรัฐ มีส่วนแบ่งการตลาดประมาณ 17% และจีน13% ขณะที่อัตราการเติบโตที่รวดเร็วสูงสุดกลับเป็นประเทศอินเดีย ที่เติบโตสูงกว่า 40%ต่อปี เช่นเดียวกับเกาหลี และสิงคโปร์ ฯลฯ
       
        ในอังกฤษ มีการจัดตั้งหน่วยงาน Department of Culture, Media and Sport (DCMS) เป็นหน่วยงานยุทธศาสตร์ กำกับดูแลอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ โดยมีการขับเคลื่อนธุรกิจที่อยู่ในเครือข่ายที่ได้จำแนกออกเป็น 13 กลุ่มอุตสาหกรรม ได้แก่ 1. ทีวี-วิทยุ 2. โฆษณา3. สถาปนิก4. แฟชั่นดีไซเนอร์ 5.คอมพิวเตอร์ และวิดีโอเกมส์6.ภาพยนตร์ และวิดีโอ7. ออกแบบสร้างสรรค์ 8.ศิลปะ-งานฝีมือ 9.ดนตรี 10.ช่างศิลป์ 11.ซอฟแวร์12.สิ่งพิมพ์ 13.ศิลปะร่วมสมัย โดยมุ่งให้ความสำคัญกับทรัพย์สินทางปัญญา ทั้งจากภาคศิลปะพื้นบ้าน และวัฒนธรรม รวมทั้งซอฟแวร์ และคอมพิวเตอร์ วิดีโอเกมส์
       
        ประธานองค์กร เพื่อการพัฒนายุทธศาสตร์ของชาติ และภูมิคภาค หรือ National Endowment for Science , Technology and the Arts ( NESTA)อังกฤษ คริส พาวเวล กล่าวถึง ความสำเร็จของอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ว่า เกิดขึ้นจากการเอาจริงเอาจังของระดับภาครัฐบาลได้มีการกำหนดนโยบายสนับสนุน และส่งเสริมอุตสาหกรมความคิดสร้างสรรค์อย่างจริงจัง โดยอุตสาหกรรมขนาดเอสเอ็มอี NESTA ได้มีการพัฒนาโปรแกรมบริหารจัดการโดยเฉพาะ โดยเริ่มจาก 6 อุตสาหกรรมแรก อาทิ ทีวี-วิทยุ โฆษณา สถาปนิก แฟชั่นดีไซเนอร์ คอมพิวเตอร์ และวิดีโอเกมส์ และ ภาพยนตร์ และวิดีโอ
       
        โดยโครงการนำร่อง ได้แก่ การจัดตั้งสภาภาพยนตร์อังกฤษ เพื่อทำหน้าที่สนับสนุนอุตสหกรรมภาพยนตร์ภาพยนตร์อังกฤษ ทั้งยังมีการจัดเสริมทักษะ ฝึกอบรมสร้างสรรค์ และพัฒนาช่องทางใหม่แบบดิจิตอล ให้กับผู้ประกอบการบริษัทที่ทำธุรกิจภาพยนตร์ที่มีศักยภาพเติบโตดี
       
        อีกทั้งยังมีการออกกฎหมายเกี่ยวกับ Communications Act (2003) เพื่อสนับสนุนใช้สื่อรัฐสนับสนุนกิจกรรม อุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างกว้างขวาง ทั้งยังเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการอิสระอื่นเข้าร่วมสร้างสรรค์ได้อย่างกว้างขวาง ด้านการพัฒนา วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี่ เพื่อการค้นคว้าวิจัยได้มีการจัดทำเป็นแผนอย่างเป็นระบบ มีงบประมาณ แผนงานดำเนินงานชัดเจน มีระบบภาษี ช่วยดูแลสิทธิประโยชน์แก่ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับความคิดสร้างสรรค์
       
        ปัจจุบัน อุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ ทำรายได้จากการส่งออกกว่า 14 พันล้านปอนด์ หรือคิดเป็นสัดส่วน 12 เปอร์เซ็นต์ของ การส่งออกสินค้าบริการรวมในปี 2549 โดยกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ของการเติบโตผลผลิตมาจากธุรกิจใหม่ และในแรงงานกว่า 1 ล้านคน มีการทำงานในกลุ่มงานความคิดสร้างสรรค์กว่า 8 แสนคน ในอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์
       
        ทางด้าน ด็อกเตอร์ เดสมอนด์ ฮุย ศาสตราจารย์ ประจำ Department of Cultural& Regilious Studies ของมหาวิทยาลัยไชนีส ในฮ่องกง ให้ทัศนะด้วยว่า ในอุตสาหกรรมบนพื้นฐานความคิดสร้างสรรค์ จีน จัดเป็นประเทศหนึ่งที่มีบทบาทมากเป็นอันดับหนึ่งในเอเชีย แต่ Creative Economyของจีน ถูกนิยามให้เป็นอุตสาหกรรมบนพื้นฐานวัฒนธรรม Cultural Industry ซึ่งปัจจุบันยังมีจุดอ่อนในเรื่องความเป็นอิสระของสื่อสารมวลชน อันแตกต่างจากประเทศอื่นๆ ที่มักเติบโต เพราะมีอิสระในด้านความคิดสร้างสรรค์ อย่างไรก็ตามสำหรับจีน ได้มีการกำหนดให้ความสำคัญในการพัฒนา อุตสาหกรรมบนพื้นฐานวัฒนธรรม มาตั้งแต่ ในปี 2000
       
        โดยพรรคคอมมิวนิสต์ ประกาศย้ำว่า การพัฒนาอุตสาหกรรมนั้นเป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้เกิดวัฒนธรรมทางสังคมนิยมที่ช่วยสร้างความเจริญรุ่งเรือง ในตลาดทางเศรษฐกิจ อีกทั้งจะส่งเสริมในการตอบสนองให้วัฒนธรรม และจิตใจ ดังนั้น วัฒนธรรมทางสังคมนิยม จึงมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ โดยมีการปรับปรุงนโยบายต่างๆเกี่ยวกับอุตสาหกรรมทางวัฒนธรรม เพื่อให้มีความสามารถในการแข่งขัน
       
        ในฮ่องกง ได้มีการพัฒนาอุตสาหกรรมความคิดสร้างสรรค์ มาตั้งแต่ปี 1990 ได้รับแรงจูงใจจากอังกฤษ เนื่องจากในช่วงเวลาฮ่องกงเผชิญภาวะวิกฤติการเงิน อสังหาริมทรัพย์ตกต่ำ รัฐบาลจึงมีการผลักดันแนวคิดระบบเศรษฐกิจแนวใหม่ โดยมีการนำเอาประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมเข้ามามีบทบาทผลักดันเศรษฐกิจอย่างจริงจัง

โดย ผู้จัดการรายสัปดาห์