การเรียนรู้จากการเยี่ยมการทำงานปฐมภูมิ ผลงานเด่นของแต่ละที่เป็นต้นแบบการเรียนรู้

                ได้อ่านสรุปการเรียนรู้จากการเยี่ยมการทำงานปฐมภูมิ   ของโครงการปฏิรูประบบสาธารณสุข  ได้พบว่ามีการนำเสนอ โรงพยาบาล  อำเภอที่มีงานแต่ละงานเด่นในงานปฐมภูมิ  ได้ข้อคิดว่าน่าจะมีหน่วยงานไหนทำการรวบรวมผลงานเด่นของแต่ละที่  แต่ละภาค  ซึ่งมีจุดเน้นต่างกัน ว่าทำได้ดีในงานอะไรเพื่อเป็นต้นแบบการเรียนรู้ในผู้สนใจงานนั้น จะได้ช่วยกันต่อยอดการทำงาน           

มูลนิธิแพทย์ชนบทมีการออกเยี่ยมในแต่ละภาคเพื่อคัดเลือกแพทย์ดีเด่น อาจะนำสิ่งดีดี ที่ได้พบเห็นในแต่ละพื้นที่มาประชาสัมพันธ์ เพื่อเป็นตัวอย่าง และร่วมชื่นชมกับการพัฒนานอกจาก แห่งที่ได้รับแพทย์ดีเด่น          

                ตัวอย่างการเรียนรู้จากการเยี่ยมโรงพยาบาลชุมชนและทีมงานในอำเภอต่าง
    1. จัดตั้งศูนย์ดูแลผู้ป่วยที่บ้าน (Home Care Centre: HCC)      ในโรงพยาบาลชุมชน   กำหนดเกณฑ์เพื่อเลือกผู้ป่วยที่จะไปดูแลและให้บริการที่บ้านจากทั้งจากผู้รับบริการที่เป็นผู้ป่วย

นอก และผู้ป่วยใน   ในรูปแบบสหวิชาชีพ   ดำเนินการเยี่ยมการร่วมมือของผู้ให้บริการจากโรงพยาบาล ร่วมกับผู้ให้บริการจากสถานีอนามัย  ภาชี (เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2537  อ.ชุมพวง    มีพยาบาลเป็นผู้รับผิดชอบหลัก  ส่วนภูกระดึง (เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2543) และกุฉินารายณ์
มีนักกายภาพบำบัดเป็นผู้รับผิดชอบหลัก ผู้ป่วยที่ได้รับการเยี่ยมและดูแลที่บ้านส่วนใหญ่

เป็น ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้พิการ และผู้ป่วยจิตเวช ที่โรงพยาบาลกุฉินารายณ์มีการถ่ายวิดีโอทุกครั้งที่

เยี่ยมบ้านเพื่อดูความก้าวหน้าของผู้รับบริการและนำไปปรึกษากับทีมงานโดยมีแพทย์เวชปฏิบัติ

ครอบครัวเป็นหัวหน้าทีม ผู้รับผิดชอบหลักเป็นผู้เยี่ยม แล้วนำข้อมูลปัญหา  กลับมาพูดคุยปรึกษาเรียนรู้ร่วมกันในทีม
       2. การพัฒนาสถานบริการปฐมภูมิที่อยู่ในความรับผิดชอบของโรงพยาบาล และการเข้าไปมีส่วนร่วมพัฒนาสถานีอนามัยของโรงพยาบาล  ที่กุฉินารายณ์มีแพทย์เวชปฏิบัติครอบครัวเป็นหัวหน้า เปิดให้บริการในโรงพยาบาล พัฒนาเป็นสถานบริการตัวอย่างพร้อมกับเป็นสถานที่เรียนและ
ฝึกอบรมโดยมีผู้อำนวยการดูแลภาพรวมในเรื่องการบริหารจัดการ
ที่ยางตลาดมี   ผู้อำนวยการเป็นหัวหน้าทีมออกไปให้บริการและพัฒนาสถานบริการที่สถานีอนามัย    ราษีไศลพัฒนาสถานบริการปฐมภูมิอยู่ภายในรั้วเดียวกับโรงพยาบาลด้วยการใช้อาคารที่แยก

ออกมาชัดเจนจากโรงพยาบาล    ที่ปากช่องมี CMU หนองสาหร่ายซึ่งตั้งอยู่ในชุมชน

มีทีมจากโรงพยาบาลเป็นผู้ให้บริการประจำ CMU มีแพทย์ร่วมให้บริการทั้งที่สถานบริการและในชุมชน     ที่ด่านซ้ายมีพัฒนาสถานบริการปฐมภูมิ (PCU) ภายในโรงพยาบาลโดยมีพยาบาลเวชปฏิบัติเป็นผู้รับผิดชอบหลัก สถานบริการเหล่านี้นอกจากให้บริการแก่สมาชิกในชุมชนที่อยู่ในความรับผิดชอบแล้วยังทำหน้าที่เป็นพี่เลี้ยงให้กับสถานีอนามัยของอำเภอนั้นๆ ด้วย
         3. โครงการฟื้นฟูผู้พิการในชุมชน มีการจ้างนักกายภาพบำบัดเพื่อให้บริการและดูแลผู้พิการใน

ชุมชน โรงพยาบาลด่านซ้ายบุกเบิกในจ้างนักกายภาพบำบัด(ตั้งแต่ปี2538) โรงพยาบาลภูกระดึง

ริเริ่มส่งนักภาพบำบัดไปให้บริการในชุมชน(ตั้งแต่ปี2543) และต่อมามีหลายโรงพยาบาลดำเนินการในลักษณะเดียวกัน เช่น โรงพยาบาลกุฉินารายณ์ โรงพยาบาลชุมพวง โรงพยาบาลลำสนธิ จาก

ประสบการณ์ของการให้บริการในชุมชนได้มีการดัดแปลงอุปกรณ์ต่างๆ เพื่อให้ผู้พิการในชุมชนได้

ใช้ตามความเหมาะสมกับของแต่ละบุคคล ครอบครัว และชุมชน เช่น ราวทางเดิน ทางเดินกะลา ที่

โรงพยาบาลกุฉินารายณ์เรียกการเก็บเกี่ยวและเรียนจากประสบการณ์ว่า "สหกรณ์ความรู้" เพื่อให้

เกิดประโยชน์กับผู้รับบริการกายภาพบำบัดชุมชนในวงกว้าง

     4. โครงการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชน (โครงการปลดโซ่ตรวนผู้ป่วยจิตเวช) มีผู้ป่วยโรคจิต

(Schizophrenia) บางราย ที่ญาติต้องใช้โซ่ล่ามผู้ป่วยไว้ ทำให้ในบางอำเภอ เช่น ราษีไศลเรียกการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในลักษณะนี้ว่า "โครงการปลดโซ่ตรวน" การให้บริการจนประสบความสำเร็จในลักษณะของการปลดโซ่ตรวนหรือทำให้ผู้ป่วยช่วยเหลือตัวเองหรือแม้กระทั่งประกอบอาชีพได้ นอกจากการดูแลถึงบ้าน การได้รับยาอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอมีส่วนสำคัญในการทำให้ผู้ป่วยดีขึ้น มีทั้งการให้ยาถึงที่บ้าน (ราษีไศล กุฉินารายณ์ ท่าหลวง) การทำให้ผู้ป่วยหรือญาติมารับยาอย่างสม่ำเสมอที่สถานีอนามัยหรือโรงพยาบาลชุมชน (ราษีไศล ยางตลาด ท่าหลวง)

มีการจัดเป็นคลินิกจิตเวชดำเนินการโดยแพทย์ของโรงพยาบาล (ชุมพวง) ตลอดจนมีการจัดให้มีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตเวชมาให้คำปรึกษาและให้บริการที่โรงพยาบาลชุมชน (แก่งคอย ด่านซ้าย) ซึ่งการดูแลผู้ป่วยจิตเวชในชุมชนนี้ มีความชัดเจนในการคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้กับผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

         5. การส่งเสริมการมีส่วนรวมของชุมชน มีการระดมทรัพยากร ระดมความเห็น และมีการทำการ

ตัดสินใจร่วมกับชุมชนในหลายวิธี การส่งเสริมการมีส่วนร่วมนี้มีหลายอำเภอที่ดำเนินการผ่านการ

สร้างความร่วมมือกับองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) เช่น สถานีอนามัยลุมพลี (อำเภอ

พระนครศรีอยุธยา) อบต. ช่วยทำประชาคมอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่มีความเคลื่อนไหวในการเพิ่ม

ศักยภาพของสถานีอนามัย เพื่อลดความแออัดที่แผนกผู้ป่วยนอกของโรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา

ทีมเยี่ยมบ้านของโรงพยาบาลภาชีและทีมผู้ให้บริการที่สถานีส้มป่อย (อำเภอราษีไศล) ทำการ

ประสานงานกับ อบต. เพื่อสร้างและต่อเติมบ้านให้กับผู้ป่วยจิตเวช/ผู้พิการ ส่วนที่สถานีอนามัยปอ

แดง (อำเภอยางตลาด) มีการสร้างความร่วมมือกับประชาชนผ่าน อสม. ในรณรงค์ปราบยุงลายเพื่อ

ป้องกันโรคไข้เลือดออก บ้านไหนมีแหล่งเพาะยุงลายมีการติดประกาศไว้ที่สถานีอนามัยเพื่อให้

สมาชิกในชุมชนช่วยกันดูแล

              6. การมีประชาชนเข้ามาร่วมให้บริการในสถานบริการในลักษณะจิตอาสา นอกจากประชาชนทั่วไปที่เข้ามาช่วยงานของสถานบริการ หลายแห่งมีผู้พิการและผู้ป่วยจิตเวชมาช่วยให้บริการในลักษณะจิตอาสาด้วยเช่นกัน เช่น โรงพยาบาลด่านซ้ายมีผู้ป่วยที่เป็นอัมพาตท่อนล่างของร่างกาย

(Paraplegia) มาช่วยทำงานด้าน Computer ที่โรงพยาบาล หญิงปัญญาอ่อนซึ่งมีความสนิทสนมและให้การนับถือหัวหน้าสถานีอนามัยเป็นอย่างมาก เข้ามาช่วยงานที่สถานีอนามัยนาบัว อำเภอนครไทย และผู้ป่วยจิตเวชได้รับการฝึกและเข้ามาช่วยงานที่โรงพยาบาลท่าหลวง

                7. การส่งผู้ป่วยเบาหวานกลับไปรักษาใกล้บ้าน มีการดำเนินการในเกือบทุกพื้นที่ ในความเข้มข้นที่

ต่างกัน เช่น โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยาและโรงพยาบาลด่านซ้ายมีแพทย์ออกไปตรวจที่สถานี

มัยในวันที่มีคลินิกพิเศษ ส่วนแก่งคอย นครไทย ราษีไศล ยางตลาด และชุมพวง มีพยาบาลเวช

ปฏิบัติเป็นผู้ตรวจที่สถานีอนามัยหรือ PCU และที่น่าสนใจที่ CMU หนองสาหร่าย (ปากช่อง) มีการแจกเครื่องตรวจระดับนำตาลในเลือดซึ่งมีอยู่ 30 เครื่อง ให้ผู้ป่วยไปตรวจเช็กเพื่อวัดระดับน้ำตาลในเลือดเองที่บ้านทำให้สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีขึ้น

             8. การพัฒนาชุมชน ที่สถานีอนามัยนาบัว (นครไทย) มีการรวบรวมบุคคลต้นแบบ 40 คน เชี่ยวชาญด้านต่างๆ เพื่อเป็นตัวอย่างในชุมชน และมีการแสดงให้เห็นตัวอย่างของเปลี่ยนพฤติกรรมหรือเปลี่ยนชีวิตของสมาชิกบางคนในชุมชน เช่น เปลี่ยนจากเดิมติดเหล้าไม่มีอาชีพเป็นหลักแหล่ง      สามารถเลิกเหล้ากลายเป็นบุคคลที่มีศักยภาพและมีอาชีพทำบ่อเลี้ยงปลา สถานีอนามัยส้มป่อย (ราษีไศล) เจ้าหน้าที่สถานีอนามัยช่วยเป็นพิธีกรงานศพ พร้อมกับให้ความรู้และให้สุขศึกษาในประเด็น     ด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการเจ็บป่วยของผู้ตาย มีการทำพิธีขอขมา และมีการงดเหล้าในงานศพ

โรงพยาบาลด่านซ้ายมีการจัดโครงการ Book start ทำห้องสมุดเคลื่อนที่ ให้ความสำคัญกับ

วัฒนธรรมท้องถิ่นที่มีความสัมพันธ์กับ "ผีตาโขน" และมีการศึกษาเชิงมนุษยวิทยาเกี่ยวกับ

ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นร่วมกับนักวิชาการจากส่วนกลาง จัดทำพิพิธภัณฑ์ประวัติท้องถิ่นร่วมกับเทศบาล

              9. การช่วยเหลือกันเองภายในชุมชน ที่อำเภอภาชี ทีมเยี่ยมบ้านของโรงพยาบาลช่วยประสานงาน

ทำให้มีการบริจาคหลังคาบ้านให้กับครอบครัวผู้พิการในชุมชน ที่ศูนย์แพทย์ชุมชนหัวทะเล โคราชเพื่อนบ้าน
ช่วยดูแลผู้ป่วยอัมพาต ช่วยทำบันได ซ่อมหลังคา และพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาล ที่ศูนย์แพทย์ชุมชน
วัดป่าสาละวัน โคราช มีครอบครัวที่ติดเหล้ากันทั้งบ้าน มีเพื่อนบ้านและ อสม. คอยให้การช่วยเหลือ
และเจ้าหน้าที่ศูนย์แพทย์ช่วยประสานงานทำให้เด็กได้ไปอยู่ในความดูแลของสังคมสงเคราะห์

               10. การเชื่อมกับเครือข่ายแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อร่วมให้บริการที่โรงพยาบาลชุมชนอย่างสม่ำเสมอ

โรงพยาบาลด่านซ้าย มีการทำขาเทียมที่โรงพยาบาล ติดต่อกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคกระดูกและข้อ
เพื่อผ่าตัดโรคกระดูกและข้อที่พบบ่อย ติดต่อกับจักษุแพทย์เพื่อผ่าตัดต้อกระจก มีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
ด้านโรคหัวใจมาช่วยเพื่อค้นหาผู้ป่วยโรคหัวใจ โรงพยาบาลท่าหลวงมีจักษุแพทย์มาช่วยให้บริการ
เพื่อผ่าตัดต้อกระจกที่โรงพยาบาลอย่างต่อเนื่อง โรงพยาบาลแก่งคอยมีจิตแพทย์จากโรงพยาบาลสระบุรี
มาช่วยเพื่อให้การดูแลผู้ป่วยจิตเวช

นำมาจาก   สรุปการเรียนรู้จากการเยี่ยมโรงพยาบาลชุมชนและทีมงานในอำเภอต่างๆ
โดย  นายแพทย์ยงยุทธ พงษ์สุภาพ  Health Care Reform Project