วิทยาลัยชุมชนในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ อันประกอบด้วย วิทยาลัยชุมชนนริวาส วิทยาลัยชุมชนปัตตานี วิทยาลัยชุมชนยะลา วิทยาลัยชุมชนสตูลและวิทยาลัยชุมชนสงขลา เป็นสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษา ยึดหลักการจัดการศึกษาเพื่อการมีงานทำเชิงบูรณาการกับวิถีชีวิต อัตลักษณ์ ความหลากหลายทางวัฒนธรรม ความต้องการของท้องถิ่นและประชาชนที่มีลักษณะเฉพาะบนพื้นฐานของหลักศาสนาเข้ากับวิชาสามัญและวิชาชีพที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง โดยให้มีลักษณะพิเศษที่แตกต่างไปจากพื้นที่อื่น ผลของการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนในพื้นที่ได้รับการตอบสนองจากประชาชนจำนวนมากในการเข้ารับการศึกษาในระดับอุดมศึกษาด้วยหลักปรัชญาการจัดการศึกษาที่สอดคล้องและหลักสูตรพัฒนาทักษะวิชาชีพที่สามารถนำไปใช้ในการทำงานและเปลี่ยนแปลงงานที่ได้รับผลกระทบจากความไม่สงบเรียบร้อยในจังหวัดชายแดนภาคใต้
สภาพปัญหาเศรษฐกิจและสังคมในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ได้รับผลกระทบจากความไม่สงบเรียบร้อยในพื้นที่ทำให้หลายอาชีพต้องเลิกกิจการไปจากผลกระทบด้านการท่องเที่ยวและบริการ ขณะที่การค้าการลงทุนในพื้นที่ยังมีไม่มากนัก ไม่มีการจ้างงานของภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมในจังหวัดชายแดนภาคใต้ และโอกาสการทำงานในพื้นที่อื่นของประเทศไทย โดยเฉพาะเยาวชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ไปทำงานในภูมิภาคอื่นไม่สามารถทำได้ง่ายนัก เนื่องจากในสภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ พื้นฐานทางการศึกษาที่อ่อนกว่าภูมิภาคอื่น ประชากรส่วนใหญ่ใช้ภาษามลายูท้องถิ่นเป็นภาษาในชีวิตประจำวันทำให้ทักษะการใช้ภาษาไทยไม่คล่อง และส่งผลให้โอกาสการทำงานนอกพื้นที่ลดลงไปด้วย ทำให้ประชาชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่อยู่ในพื้นที่ประสบกับปัญหาทั้งทางด้านสังคมและเศรษฐกิจ ส่งผลให้เกิดการว่างงานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้มีปริมาณสูงและภาครัฐต้องเข้ามาแก้ไขปัญหาโดยการจ้างงานเร่งด่วนจำนวนกว่า ๓๐,๐๐๐ คนต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี ๒๕๔๘ มาจนถึงปัจจุบันโดยการใช้งบประมาณจากภาครัฐได้ส่งเสริมการแก้ไขปัญหาเพื่อสร้างอาชีพให้กับหน่วยงานต่างๆ ได้แก่ วิทยาลัยชุมชน สถาบันอาชีวะ กศน. สำนักงานแรงงานและศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงาน สำนักงานเกษตรและสหกรณ์ สำนักงานพาณิชย์ กองทัพภาคที่ ๔ และกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร เป็นต้น โดยมีทั้งการประสานภารกิจและการดำเนินงานในรูปแบบต่างๆ กัน
อย่างไรก็ตาม ความหวาดระแวงของประชาชนต่อการดำเนินงานด้านความมั่นคงของภาครัฐ ซึ่งแก้ไขปัญหาในมิติความมั่นคงในระดับปฏิบัติการหรือผิวหน้าของปัญหาความไม่สงบในพื้นที่เท่านั้น ในขณะที่หน่วยงานการศึกษาดำเนินงานแก้ไขปัญหาความมั่นคงในเชิงวัฒนธรรม ที่พยายามเข้าใจวิถีชีวิต ประวัติศาสตร์และความฝังใจ และในเชิงโครงสร้างที่ลดความขัดแย้งระหว่างประชาชนกับประชาชน และระหว่างภาครัฐกับประชาชนไม่สามารถลงพื้นที่ลงไปดำเนินงานส่งเสริมให้เกิดการสร้างอาชีพและรายได้โดยง่าย ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเพราะพื้นฐานของวิถีชีวิตที่มีความเรียบง่าย ไม่ฟุ้งเฟ้อ การพัฒนาการทำงานจากแบบเดิมๆ มีให้เห็นไม่มากนัก และมีทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะการเกษตรที่มีความอุดมสมบูรณ์
การที่รัฐบาลทุกสมัยให้ความสำคัญสูงสุดในการแก้ปัญหาความไม่สงบอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากกระทบต่อความเชื่อมั่นในการดึงนักลงทุนจากต่างพื้นที่และคณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบแผนของกระทรวงศึกษาธิการ อันได้แก่ แผนพัฒนาการศึกษาในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ปี ๒๕๔๘ แผนยุทธศาสตร์ปฏิรูปการศึกษาสามจังหวัดชายแดนภาคใต้เพื่อสร้างสันติสุข ปี ๒๕๔๘-๒๕๕๑แผนยุทธศาตร์การพัฒนาศึกษาในเขตพัฒนาเศรษฐกิจเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ ปี ๒๕๕๐ โดยเน้นการพัฒนาการศึกษาเพื่อเป็นการแนวทางแก้ไขปัญหาของพื้นที่ในระยะยาว ดังนั้นเมื่อมีการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนเป็นสถาบันอุดมศึกษาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๕อย่างต่อเนื่องจนครบทั้ง ๕จังหวัดชายแดนภาคใต้ที่อยู่ในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้ และมีการจัดการเรียนการสอนหลักสูตรอนุปริญญาและการฝึกอบรมหลักสูตรระยะสั้นที่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน จึงเห็นความสำคัญของวิทยาลัยชุมชนการเป็นกลไกในสร้างงานสร้างอาชีพที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชน และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน ภาคเอกชน และท้องถิ่นอุดมศึกษาในเขตพัฒนาพิเศษเฉพาะกิจจังหวัดชายแดนภาคใต้
วิทยาลัยชุมชนนราธิวาสเป็นกลไกหนึ่งที่กระทรวงศึกษาธิการจัดตั้งให้เป็นสถาบันอุดมศึกษาในจังหวัดนราธิวาสเมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๔๕ ต่อมามีการจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนปัตตานีและวิทยาลัยชุมชนยะลา เมื่อวันที่ ๒๙ กรกฎาคม ๒๕๔๗ จัดตั้งวิทยาลัยชุมชนสตูล เมื่อวันที่ ๘ ตุลาคม ๒๕๔๘ และจัดตั้งวิทยาลัยชุมชนสงขลา เมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๐ จนมีวิทยาลัยชุมชนทั้ง ๕ จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยปรัชญาในการให้การศึกษาเบื้องต้นที่เชื่อว่าทุกคนมีศักยภาพอยู่ในตัว ถ้าเขามีโอกาสและได้รับคำแนะนำในทางที่ถูกต้องเหมาะสม เขาจะสามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองได้อย่างเต็มที่ และเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่ายิ่งต่อชุมชนและสังคม วิทยาลัยจึงเปิดประตูสำหรับทุกคนที่ต้องการเข้าเรียน จนเกิดเป็นโอกาสในการเรียนต่อมากและมีผู้สนใจเข้าเรียนในระดับอนุปริญญาของวิทยาลัยชุมชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้อย่างต่อเนื่องและใช้กระบวนการในการร่วมเรียนรู้ แลกเปลี่ยนทัศนคติต่อกันในชั้นเรียน เกิดสัมพันธภาพใหม่ที่ลดความหวางระแวงจากเจ้าหน้าที่รัฐมาร่วมเป็นอาจารย์พิเศษและเพื่อนร่วมในชั้นเรียน และส่งเสริมการฝึกความรู้ ทักษะและเจตคติที่ดีต่อการทำงานอยู่ในสังคมพหุลักษณ์ และมีการดำเนินชีวิตในสังคมพหุวัฒนธรรม เพื่อเกิดความรู้สึกเป็นหนึ่งเดียว ร่วมกันแก้ปัญหาจากมิติชุมชน และร่วมพัฒนาพื้นที่ของตนเองไปสู่สังคมสันติสุขอย่างยั่งยืน
