ควรจะให้ชุมชน-เกษตรกรเจ้าของข้อมูล-ปัญหา ได้ร่วมคิด รับรู้ และกำหนดแนวทางในการส่งเสริม-พัฒนาด้วย

อ่านตอนที่แล้ว สอนงานผ่านบล็อก : 23. เขียนอย่างที่ทำ

 

        “คนเก็บไม่ได้ใช้  คนใช้ไม่ได้เก็บ”   หลายคนที่ทำงานในพื้นที่คงเคยได้ยินเสียงบ่น  หรือหลายท่านคงพอนึกภาพของการทำงานในพื้นที่  ที่มีการเก็บข้อมูล  การรายงานข้อมูลต่างๆ มากมาย  ตลอดระยะเวลาของการทำงานที่ไม่เคยว่างเว้นเลย  แต่ในการทำงานจริงๆ มักจะไม่ได้ใช้ หรืออิงข้อมูลกันสักเท่าใดนัก  เราจึงมักจะเห็นโครงการต่างๆ  ที่ลงมาถึงชาวบ้านนั้น ตรงตามเป้าหมายหรือตรงกับความต้องการของชาวบ้านบ้าง  ไม่ตรงบ้าง

 

        ในการทำงานเพื่อกำหนดแผน-แนวทางพัฒนาในพื้นที่นั้น  ข้อมูลที่จะต้องใช้ในนั้นน่าจะมีในทุกๆ ด้าน  ไม่ว่าจะเป็น

 

·        ข้อมูลทางกายภาพ  เช่น ข้อมูลลักษณะภูมิประเทศ  ชุดดิน  แหล่งน้ำ ถนนหนทาง  เขตการปกครอง  บ้านเรือน  เขตป่า  พื้นที่อยู่อาศัย  พื้นที่การเกษตร  เป็นต้น

·        ข้อมูลทางด้านชีวภาพ  เป็นข้อมูลที่มีการเปลี่ยนแปลง เช่น ข้อมูลการปลูกพืช  การใช้ประโยชน์จากที่ดิน  ฯลฯ

·        ข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจ  เกี่ยวกับรายได้  รายจ่าย  ผลตอบแทน ทุน  หนี้สิน ฯลฯ

·        ข้อมูลทางด้านสังคม   เกี่ยวกับข้อมูลประชากร   ขนบธรรมเนียม วัฒนธรรมชุมชน วิถีการดำรงชีวิตของชุมชน  ฯลฯ

 

ในการใช้ประโยชน์จากข้อมูล  เพื่อนำมากำหนดเป็นแนวทางส่งเสริม-พัฒนานั้น  เราสามารถใช้ข้อมูลให้เป็นประโยชน์ต่อการทำงานให้มากที่สุด  เพราะเมื่ออ่านและวิเคราะห์ข้อมูลในด้านต่าง ๆ  ก็จะเห็นความแตกต่าง  และสิ่งที่จะนำมาซึ่งการกำหนดแนวทางการส่งเสริม-การพัฒนาได้ เช่น

 

·        การใช้ข้อมูลชุดดินนำมาวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลการใช้ประโยชน์จากที่ดิน  เราก็จะทราบถึงการใช้ประโยชน์ของที่ดิน-การผลิตพืชว่าใช้ได้เหมาะสมหรือไม่  หากไม่เหมาะสมแล้วผลผลิตพืชต่ำ ก็สามารถแนะนำให้ใช้ประโยชน์จากที่ดินให้เหมาะสมกับศักยภาพของดินได้  แต่หากผลผลิตดี  สูงกว่าที่ควรจะเป็น ทั้งๆ ที่ปลูกพืชไม่เหมาะกับศักยภาพดิน  ก็ต้องดูว่าทำได้เพราะเหตุใด  อาจจะพบองค์ความรู้ใหม่ๆ ที่จะเกิดประโยชน์กับการทำงานต่อไป

·        การอ่านข้อมูลผลผลิตต่อไร่ในการผลิตแต่ละพืช  ก็จะเห็นความสูง-ต่ำของผลผลิตในแต่ละพื้นที่ (ภายใต้สภาพทางกายภาพเดียวกัน) ก็ต้องหาข้อมูลเพิ่มเติมต่อไปว่าเกิดขึ้นเพราะเหตุใด   เราก็จะพบสาเหตุ/ปัญหา และสามารถนำมากำหนดแนวทางในการเพิ่มผลผลิต

·        ข้อมูลที่เกี่ยวกับต้นทุนการผลิตต่อไร่ที่ใช้ในชุมชน  ส่วนนี้ช่วยให้เราเห็นเทคโนโลยี และค่าใช้จ่ายในการผลิตว่าใช้จ่ายในส่วนใดสูง – ต่ำ  หากจะลดในส่วนที่สูงเกินไป เราก็เข้าไปร่วมวิเคราะห์หาแนวทางการลดต้นทุนร่วมกับเกษตรกรได้

·        ข้อมูลปฏิทินการปลูกพืชในพื้นที่  จะทำให้เราทราบวิถีการผลิตของชุมชน  ความคุ้มค่า  ความเหมาะสม  สามารถเชื่อมโยงไปหาข้อมูลทางเศรษฐกิจ  และรายได้ของชุมชน

·        ข้อมูลแรงงาน-การใช้แรงงานในครัวเรือน , รายรับ-จ่าย, การใช้สารเคมี-ปุ๋ยเคมี , ระบบหรือวิถีการตลาดของชุมชน , เครื่องจักรกล , ฯลฯ   เหล่านี้เป็นต้น

 

จะเห็นว่ามีข้อมูลตั้งมากมายที่เราสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในการทำงานของเราได้  ข้อมูลบางอย่างก็มีอยู่แล้ว  เช่น ข้อมูลประชากร  ครัวเรือน  ขอบเขตพื้นที่  เป็นต้น  หรือข้อมูลบางอย่างที่เราทำหน้าที่เก็บเพื่อรายงาน-ส่งให้หน่วยเหนือ เราก็ควรที่จะนำมาใช้ประโยชน์ได้เช่นกัน  หากเรารู้จักการใช้ประโยชน์ 

 

แต่ทั้งนี้และทั้งนั้น  ข้อมูลที่เราจะใช้ควรจะมีการเก็บและปรับปรุงข้อมูลให้ครบถ้วนและทันสมัยอยู่เสมอ  และการนำมาใช้ประโยชน์  ควรจะให้ชุมชน-เกษตรกรเจ้าของข้อมูล-ปัญหา  ได้ร่วมคิด  รับรู้  และกำหนดแนวทางในการส่งเสริม-พัฒนาด้วย  ความสำเร็จของการส่งเสริม-พัฒนาก็จะเกิดประโยชน์ต่อชาวบ้าน-เกษตรกรอย่างแท้จริง

บันทึกมาเพื่อการแลกเปลี่ยนเรียนรู้

วีรยุทธ  สมป่าสัก  19 มีนาคม  2552