กระบวนการเรียนการสอนสามสิบปีที่ผ่านมา

      ครูธวัชรูปร่างเล็ก ผิวค่อนข้างดำ สะพายย่ามเก่าๆ สีมอๆ เดินเข้ามาในชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ผมรีบเดินเข้าไปหาพร้อมกับยกมือไหว้ แกรับไหว้แล้ววางย่ามลงบนโต๊ะครูใกล้ๆ

      "เป็นไง เมื่อวานมาถึงที่นี่กี่โมง เหนื่อยไหม" แกยิงคำถามเป็นชุดๆ แต่ไม่รอคำตอบแกพูดต่อว่า

       "ผมมีงานเตรียมสอบชั้น ป.4 ที่กลุ่มโรงเรียน เมื่อวานเลยไม่ได้มาโรงเรียน" ในขณะที่พูดแกไม่ได้มองที่ผม แกหยิบกระบอกน้ำพลาสติกจากย่ามเปิดเกลียวแล้วยกขึ้นดื่ม เสร็จแล้วจึงหันมองผม ในขณะที่ผมตอบไปว่า "ไม่เป็นไรครับ" เพราะไม่รู้ว่าจะพูดอะไร หลังจากนั้นครูธวัชได้ถามเรื่องส่วนตัวผมเล็กน้อยและมอบหมายให้ผมสอนชั้น ป.1 และ ป.2 ส่วนแกสอนชั้น ป.3 และ ป.4

       ผมกลับมาชั้น ป.1 กะว่าจะพูดคุยกับเด็กเป็นการสร้างความสนิทสนม แต่ผมไม่ได้ทำตามที่ตั้งใจเพราะนักเรียนชั้น ป.2 ทำเลขที่ผมเขียนโจทย์บนกระดานดำเสร็จแล้วและเริ่มเล่นและคุยกัน ผมจึงต้องกลับมาชั้น ป.2 สั่งให้วาดรูปอะไรก็ได้และให้อยู่เงียบๆ มอบหมายหัวหน้าชั้นควบคุมใครส่งเสียงหรือออกจากที่นั่งไม่ได้

      ผมเดินมาชั้น ป.1 เขียนโจทย์บวกเลขสองหลักไม่มีตัวทด จำนวน 5 ข้อ บนกระดานดำให้นักเรียนทำบนกระดานชนวน หลังจากนั้นกลับไปที่ชั้น ป.2 อธิบายวิธีทำโจทย์เลขชั้น ป.2 ที่ผมเขียนบนกระดานดำไว้แล้ว พออธิบายเสร็จนักเรียนชั้น ป.1 ก็ทำเลขเสร็จ ผมต้องมาอธิบายวิธีทำโจทย์เลข ป.1 แล้วตรวจกระดานชนวนนักเรียน

      ผมเห็นกระดานชนวนเด็กชั้น ป.1 แล้วนั่งซึม เพราะมีเพียงไม่กี่คนเองที่เขียนเลขเป็นตัวเลข นอกนั้นเป็นไส้เดือนไปหมดสิ้น ทำถูกกี่คนเหรอ อย่านึกถึงมันเลย

      ถึงเวลาพักกลางวัน หลังจากปล่อยเด็กผมชวนครูธวัชไปทานข้าวกลางวันที่บ้านพ่อเหรียญ แกไม่ไปและชี้มือไปทีย่ามของแก ผมจึงรีบเดินกลับบ้านกินข้าวกลางวัน

       เสร็จแล้วกลับไปโรงเรียนเพื่อสอนภาษาไทยในช่วงบ่าย ผมเริ่มที่ชั้น ป.2 ให้เด็กเอาหนังสือภาษาไทยขึ้นมาวางบนโต๊ะ ปรากฎว่านักเรียนทั้งห้องมีหนังสือไม่กี่คน ผมจึงต้องเขียนบนกระดานดำ หลังจากนั้นก็พาเด็กอ่านสองเที่ยว แล้วให้เด็กอ่านนำบนกระดานดำทีละคน เด็กที่เหลืออ่านตาม จนอ่านหมดทุกคนแล้ว ให้คัดลงบนกระดานชนวน หลังจากนั้นก็มาสอนชั้น ป.1 โดยดำเนินการเหมือนชั้น ป.2 เพียงแต่เป็นคำภาษาไทยง่ายๆ 

      พอประมาณบ่ายสามโมง ครูธวัชเดินมาบอกผมว่า วันศุกร์มีประชุมกลุ่มที่โรงเรียนบ้านคำเชียงเบ้า ประธานกลุ่มให้ครูไปประชุมทุกคน และวันพรุ่งนี้วันพฤหัสบดีครูธวัชขอลากิจหนึ่งวัน เสร็จแล้วแกก็ขอตัวกลับบ้านก่อน แกบอกว่ากว่าจะเดินถึงบ้านแกก็คงมืดพอดี 

      พอครูธวัชเดินลับสายตาไป ผมก็ปล่อยเด็กกลับบ้าน เป็นอันว่าวันแรกของการเป็นครูผมสอนเพียงวิชาเลขและภาษาไทยก็หมดเวลาแล้ว

       ขณะเดินกลับบ้านผมเพิ่งสังเกตเห็นว่า บ้านคำบากไม่มีควายหรือวัวแม้แต่ตัวเดียว ผมสงสัยมากเขาไม่มีควายเหรอ แล้วเขาทำนาอย่างไร หรือไม่ได้ทำนา

       ดังนั้น พอมาถึงบ้านเจอบินน้องเหรียญผมจึงถามทันที และได้คำตอบว่า "เขาปล่อยควายขึ้นเขาไปโน่น ไม่ได้เลี้ยงมันหรอก"

อ่านต่อตอน 11 ระฆังแผ่นเหล็ก

อ่านย้อนหลัง ตอน 9 เพลงชาติไทย..ที่โรงเรียนบ้านคำบาก