ของเมืองเชียงใหม่ หมออัมพร หรือหมอปุ๊ก มาเล่าให้ฟังว่า ของเชียงใหม่เริ่มทำกัน ในปี 2550-2551 ในปี 50 ทำ 2 อำเภอที่สนใจร่วมทำ คือ สารภี และสันทราย และ 2551 เพิ่มมาอีก 3 อำเภอ คือ หางดง ฝาง และสันป่าตอง เพราะว่าไปทำโครงการวิจัยของพี่สุณี 3 อำเภอก็เลยคิดว่า เขาทำโครงการนี้ต่อได้ ปี 2551 ก็เลยมี 5 อำเภอ
สถานการณ์เรื่องของช่องปากของเชียงใหม่ พมอปุ๊กบอกว่า
-
แนวโน้มในช่วง 2-3 ปี ที่เราได้ทำโครงการผู้สูงอายุ มันส่งผลคุณภาพชีวิตจริงๆ พูดถึงเรื่องการมีฟันใช้งานได้ตามเกณฑ์ จังหวัดเชียงใหม่ ในปี 2550 และ 2551 จะอยู่ที่ 57% ซึ่งตามเป้าของประเทศ คือ 50% เราเกินเป้าขึ้นมาแล้ว แสดงว่าการมีฟันใช้งานได้ตามเกณฑ์เพิ่มขึ้น
-
ความครอบคลุมของการรักษา และส่งเสริมป้องกันผู้สูงอายุ ... เดิม งานส่งเสริมป้องกัน ปี 2548 และ 2549 เราแทบไม่ได้ทำเลย ในเรื่องของการส่งเสริมป้องกันผู้สูงอายุ จะมีแต่การรักษา จาก 8% และขึ้นไปเรื่อยๆ แต่ส่งเสริมป้องกันน่าสนใจ เพราะว่า ปี 2550 เริ่มทำโครงการส่งเสริมป้องกันในชมรมผู้สูงอายุ โดยชมรมฯ มีส่วนร่วม งานส่งเสริมป้องกันก็เริ่มขยายออกมากขึ้น เป็นร้อยละ 2 ในปี 2550 และปี 2551 คือ 8.5%
-
สถานการณ์ในอดีตของ ผส. จังหวัดเชียงใหม่
... เชียงใหม่มีศักยภาพค่อนข้างมาก ชมรมผู้สูงอายุมีมานานแล้ว และมีความเข้มแข็ง
... มีชมรมผู้สูงอายุในโรงพยาบาลทุกอำเภอ และเป็นตัวชี้วัดของผู้ตรวจฯ เราผ่านทุกที่ 24 อำเภอ มีกิจกรรมทำอย่างต่อเนื่องตลอด -
กิจกรรมที่มีการดำเนินต่อเนื่อง ได้แก่
... ออกกำลังกาย
... ประกวดผู้สูงอายุในวันผู้สูงอายุแห่งชาติ มีการจัดงานต่อเนื่องเป็นสิบๆ ปี
... มีการประกวดสุขภาพดี + ... ตอนหลังเราก็ได้ใส่เรื่องทันตสุขภาพเข้าไปด้วย ว่า ให้มีฟันดีด้วย ก็จะมีการตรวจฟันเพิ่ม -
สมาชิกของชมรมฯ เยอะ เกือบหมดในอำเภอ ก็เป็นความเข้มแข็ง
โครงการที่รับเข้ามา โดยจุดประสงค์ คือ
-
เพื่อแก้ปัญหาสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ โดย
- สร้างสุขนิสัยในการดูแลความสะอาดช่องปากแก่ผู้สูงอายุ ให้ผู้สูงอายุเพิ่มทักษะในการดูแลทันตสุขภาพให้มากขึ้น
- รวมถึงจัดระบบบริการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปากตามความจำเป็น ให้มากขึ้น -
สร้างความมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องในการแก้ปัญหาสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ ... จากการที่ได้สอดแทรกเข้าไปในกลุ่มชมรมผู้สูงอายุที่มีอยู่แล้ว ตอนนี้ มีหลายชมรมที่ขานรับ
ยุทธศาสตร์การพัฒนาทันตสุขภาพในผู้สูงอายุ
เพิ่มประสิทธิภาพการตรวจเฝ้าระวัง
- ตรวจเฝ้าระวังคัดกรองกลุ่มเสี่ยง ตามคู่มือ
- ขยายกลุ่มเป้าหมายเพิ่ม
พัฒนาด้านส่งเสริมป้องกัน
- ให้คำแนะนำ ฝึกทักษะการดูแลทันตสุขภาพ รวมถึงวิธีการดูแลความสะอาดฟันเทียม
- การใช้ฟลูออไรด์เสริม
- จัดบริการเชิงรุก
พัฒนาคุณภาพระบบการรักษา
- การเข้าถึงบริการ
- จัดบริการใส่ฟันเทียม
- พัฒนาระบบส่งต่อ กำลังขยายต่อ
- นิเทศ ติดตาม ประเมินผล
การมีส่วนร่วมของ อปท., ชุมชน
- สร้างแกนนำผู้สูงอายุ
- เยี่ยมบ้าน
- อปท. สนับสนุนกิจกรรม, อสม. ผส. ทีเป็นแกนนำมาช่วยงาน
งบประมาณ ในส่วนท้องถิ่น
- จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพราะว่าเห็นว่าผู้สูงอายุมีความสุขดีที่ได้แลกเปลี่ยน และไปดูงานข้ามจังหวัด
- สร้างนวัตกรรมในชุมชน
เป้าหมาย ปี 2551 5 อำเภอ ได้แก่ สันทราย สารภี ฝาง หางดง สันป่าตอง เราตั้งเป้าฯ ตรวจคัดกรอง อำเภอละ 300 คน รวม 1,500 คน ... ที่มาที่ไปของ 300 คน เพราะว่า เราคิดว่า จำนวนผู้สูงอายุในอำเภอ 300 คน จะเป็นตัวแทนของสถานการณ์อำเภอนั้นได้เลย
งบประมาณ
ในปี 2551 ได้งบประมาณ PP area based (development model) สนับสนุนได้ทุกอำเภอที่จัดกิจกรรม เป็นการสนับสนุนในเรื่อง
- ค่าวัสดุ ฟลูออไรด์วานิช ขูดหินปูน ค่าบันทึกข้อมูล
- ดำเนินการสนับสนุนชมรมผู้สูงอายุทำกิจกรรม คิดกิจกรรมกัน โดยให้ชมรมมีส่วนร่วม
- ประเมินความพึงพอใจต่อการทำโครงการส่งเสริมป้องกันโรคในช่องปากผู้สูงอายุ
ผลการดำเนินงาน
-
พบผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวาน มาวิเคราะห์เองมีความเสี่ยงสูงประมาณ 20% ค่อนข้างสูง
-
ความดันโลหิตสูง 34% นั่นคือ ผู้สูงอายุ 3 คน เดินมา 1 คน ก็เป็นความดันสูงไปเลย
-
ความเสี่ยงต่อโรคปริทันต์ และสภาพฟันผุ พบว่า เป็นโรคปริทันต์ จากข้อมูล PSR เสี่ยงสูงประมาณ 34.4% รากฟันผุเสี่ยงสูง ต่ำ ใกล้เคียงกัน 48% ซึ่งจัดว่ามีความเสี่ยงรากฟันผุสูง
ผู้สูงอายุทุกคนได้รับทันตสุขศึกษา ฝึกทักษะแปรงฟัน ขูดหินปูน ทาฟลูออไรด์วาร์นิช ... จะเริ่มมีเรื่องของการส่งเสริมป้องกันลงไปบ้างแล้ว
สิ่งดีดีที่เกิดขึ้น ใน 5 อำเภอ
สันทราย : ชมรมผู้สูงอายุบ้านขัวมุง (ผู้สูงอายุ74 คน) มีศักยภาพค่อนข้างมาก
- มีการทำประชาคมสุขภาพ คัดเลือกแกนนำคุ้ม ป๊อก เพื่อประชาคมสุขภาพ
- จัดเวทีการเรียนรู้ด้วยตนเองของผู้สูงอายุ มีการทำ mind map จัดความสำคัญของปัญหาของเขา คืออะไร มีการแสดงความคิดเห็น
- แกนนำขยายผลสู่ครอบครัว สมาชิกในป๊อก และจัดเก็บข้อมูล
- แกนนำสร้างเครือข่ายในป๊อก ในการส่งเสริมสุขภาพ เพิ่มงานทันตฯ เข้าไปด้วย
- อบรมความรู้สุขภาพช่องปากโดยการแบ่งฐาน
- เพิ่มทักษะในการแปรงฟัน, ย้อมสีฟันตรวจดูความสะอาดของฟัน และดูแลสุขภาพในช่องปาก
- มีการพบปะ เสวนาเรื่องอาหารสุขภาพที่เหมาะสมสำหรับ ผส. ส่งเสริมให้รับประทานอาหารผักและผลไม้ ไปสอนใน รร. เหมือนเป็นคุณครูพิเศษ สอนเรื่อง โทษของอาหารหวาน ไม่ดื่มน้ำอัดลม
- ผู้สูงอายุเป็นต้นแบบในการดูแลสุขภาพช่องปากและให้ความรู้ ลูกหลานได้
- เยี่ยมบ้าน สำหรับผู้สูงอายุที่ไม่สามารถมาร่วมกลุ่มในชุมชนได้ สิ่งที่พบภูมิปัญญาในการทำไม้จิ้มฟันวิเศษ
สารภี : ชมรมผู้สูงอายุตำบลท่ากว้าง (ผู้สูงอายุ 503 คน) กิจกรรมค่อนข้างแน่นหนา มีการอบรม ทำตั้งแต่ปี 2550 และ 2551 ต่อยอด บูรณาการตัวเอง
- อบรมแกนนำในการให้ทันตสุขภาพแบบองค์รวม
- บูรณาการคัดกรองโรคในช่องปาก ร่วมกับการคัดกรองโรคเรื่อรังอื่นๆ ผู้สูงอายุช่วย อสม. ตรวจได้ด้วย เพิ่มงานของเราเข้าไปด้วย
- เพิ่มทักษะประสิทธิภาพการแปรงฟัน ผู้สูงอายุสามารถสอนผู้สูงอายุด้วยกันเอง ในเรื่อง วิธีการแปรงฟัน
- มีการเยี่ยมบ้านโดยใช้ชื่อว่า เพื่อนเยี่ยมเพื่อน ผู้สูงอายุไปสอนผู้สูงอายุที่อยู่ที่บ้าน
หางดง : ชมรมผู้สูงอายุตำบลหางดง (ผู้สูงอายุ 894 คน), ตำบลหนองตอง (ผู้สูงอายุ 1,660 คน), ตำบลหารแก้ว (ผู้สูงอายุ 924 คน) เริ่มปีแรก ตอนแรกก็ให้ทำ 1 ตำบล แต่ตำบลอื่นทราบ มาขอสังเกตการณ์ ก็เลยได้เพิ่มอีกหลายตำบล คือ หนองตอง หารแก้ว ผู้สูงอายุเขาจะคุยเล่าสู่กันฟัง มีการมาสมัครเพิ่มเติม ก็ได้เครือข่ายเยอะขึ้น
- อบรมแกนนำผู้สูงอายุ
- เพิ่มทักษะประสิทธิภาพการแปรงฟัน
- มีการเยี่ยมบ้านโดยแกนนำผู้สูงอายุ และให้ความรู้ทันตสุขภาพ ถีบจักรยานไป เขาจะมีกระเป๋า ที่มีอุปกรณ์สอน มีแปรงสีฟัน ยาสีฟัน อุปกรณ์ที่สอน ที่วัดความดัน ผู้สูงอายุไปเยี่ยมตามบ้าน ถือโมเดลฟันไปด้วย หิ้วกระเป๋า ขี่จักรยานไป สอนผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองไม่ได้ถึงที่บ้าน
ฝาง : ชมรมผู้สูงอายุตำบลแม่งอน (ผู้สูงอายุ 300 คน) มีการสร้างแกนนำ ให้ผู้สูงอายุมีความรู้เรื่อง การส่งเสริมสุขภาพช่องปาก ฝางเขาไปทำที่สารภี ก็ทำอย่างสารภีบ้าง
- ประชุมหารือแกนนำผู้สูงอายุด้านส่งเสริมสุขภาพช่องปาก
- เยี่ยมบ้านผู้สูงอายุที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ มี อสม. ไปด้วย และส่วนของ อบต. ท้องถิ่นจะเริ่มใส่งานทันตฯ เข้าไป ในงบประมาณปีต่อไป
สันป่าตอง : ชมรมผู้สูงอายุบ้านแม, มะขามหลวง, ยุหว่า, บ้านกลาง, ทุ่งต้อม (ผู้สูงอายุ 12,000 คน) ตอนแรกให้ทำตำบลเดียว หมู่บ้านเดียว แต่ปรากฎว่า ตอนนี้เชิญมา ก็เชิญแกนนำ เป็นประธานชมรม ผู้สูงอายุของอำเภอสันป่าตอง มีผู้สูงอายุประมาณ 10,000 กว่าคน ประธานมาก็ไปชักชวน ชมรมของตำบลอื่นๆ สนในไหน ก็มีติดสอยห้อยตามมาอีกหลายที่ มาวันนั้น แล้วก็กลับไปทำ
- อบรมแกนนำผู้สูงอายุระดับหมู่บ้านในการดูแลทันตสุขภาพ ทางโรงพยาบาลสนับสนุนเรื่องของวิทยากร
- ได้รับการสนับสนุนงบประมาณให้กับผู้สูงอายุทำกิจกรรมทันตสุขภาพ ปี 2551 และ 2552 จาก อบต.ยุหว่า เป็นการมีส่วนร่วมที่ชัดเจนมากขึ้น
ปัญหาอุปสรรค
- ระยะเวลากระชั้นชิด สับสนเรื่องแหล่งงบประมาณ จังหวัดใช้ PP area based และใช้เป็น development model ปี 2552 กำลังขออีกครั้งหนึ่ง และอาจได้เงินจากท้องถิ่นเข้ามาด้วย ถ้าท้องถิ่นมีส่วนร่วมมาก
- ขั้นตอนการกรอกแบบฟอร์มยุ่งยาก เพราะว่าเหมาะสำหรับทันตแพทย์ตรวจ ควรปรับปรุง
- บันทึกข้อมูลไม่ได้ ในช่วงแรกๆ พักหลังดีขึ้น
- การเข้าถึงบริการของผู้สูงอายุยังไม่ครอบคลุม เนื่องจากไม่สามารถเดินทางมารับบริการได้ ก็อาจจะต้องเชิงรุกออกไปมากขึ้น
ผู้สูงอายุก็มีวัตถุประสงค์คล้ายกัน เงินไม่สำคัญเท่าไร แต่เขาอยากมา ลปรร. กับอำเภออื่น หรืออย่างตอนที่ได้มาที่ กทม. ค่อนข้างจะภูมิใจมากๆ กลับไปเล่าได้หลายวัน
เชียงใหม่ก็น่าติดใจแล้วละค่ะ ... ไปเยี่ยมกันมั่ง ดีไหม ?
รวมเรื่อง 1 ปี โครงการฯ สิทธิประโยชน์ ผส.
