• เรียนรู้ ภายนอก ( Explicit  Knowledge)  ท่องๆ จำๆ ปริยัติ เรื่องทางโลก   เป็น ---->  สุตมยปัญญา        
  • เรียนรู้ ภายใน ( Tacit Knowledge ) มี สองแบบ  คือ

                                        (ก) แบบทางโลก  เช่น  ทำเอง รู้เอง  ค้นพบจากการลงมือทำ ทักษะต่างๆ  เช่น ขี่จักรยานได้  วาดรูปได้ เชื่อมโลหะได้ดี  ทำกับข้าวได้อร่อย  ขี่ม้า ฟันดาบ ปั้นหม้อ  เล่นกีฬา  บริหารงาน  ฯลฯ 

                                       (ข) แบบทางธรรม  คือ โอปนยิโก ย้อนมาดูจิตตน ศึกษาจิตใจ ศึกษากระบวนการทำงานของขันธ์ ๕   ทำเอง รู้เอง  ร้องอ๋อ  ว่า นี่ คือ ที่ ครูบาอาจารย์สอนไว้ ตรงตามนั้นจริงๆ   เออหนอ เออ ใช่เลย ตรงเป๊ะเลย   เป็นการค้นพบจากการปฏิบัติภายใน ----> จินตมยปัญญา     จิตว่าง ทำแบบนี้เอง  มีทักษะในการทำจิตว่างได้แล้ว  -----> เข้าสู ภาวนามยปัญญา ต่อไป

  • และ เมื่อ ทำจิตว่าง เป็นแล้ว   ความคิดที่เกิดตอนจิตว่าง นี่แหละ ---> ภาวนามยปัญญา ------>  Emerging Knowledge       เป็นปัญญาทางธรรม  เป็นความคิดที่ออกมาตอนจิตว่าง ไม่มีอคติ ไม่มีลำเอียง ไม่เพ่งโทษ

"เป็น ผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบาน" 

ค้นพบ ความรู้ จากต้นตอ (source)  เป็นความรู้ที่อยู่แล้วในธรรมชาติ  เป็นความรู้ที่เชื่อมโยงสรรพสิ่ง สรรพสัตว์ต่างๆ