เอกซเรย์คอมพิวเตอร์เป็นการสร้างภาพในลักษณะภาพตัดขวาง ช่วยให้มองเห็นอวัยวะภายในได้ชัดเจนขึ้น

สวัสดีครับ

วันนี้ผมขอนำเสนอหัวข้อเรื่อง เทคนิคการสร้างภาพสมองด้วยเครื่องเอกซรย์คอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในหัวข้อที่ผมใช้สอนนักศึกษารังสีเทคนิค

หลายท่านคงเคยได้ยินเรื่องเกี่ยวกับการถ่ายภาพรังสีด้วยเครื่องเอกซเรย์ หรือที่เรียกันทั่วไปว่า การถ่ายภาพเอกซเรย์ ซึ่งวิธีการดังกล่าวมีข้อจำกัด คือ

1.มีการถ่ายภาพเป็นลักษณะ 2 มิติ ทำให้มองเห็นอวัยวะในลักษณะที่ซ้อนทับกัน เสมือนการถ่ายภาพเงาของอวัยวะที่มีที่รังสีเอกซ์ทะลุผ่านในปริมาณที่แตกต่างกัน

2.การถ่ายภาพแบบนี้ไม่สามารถบอกถึงความหนาแน่นที่แตกต่างกันของเนื้อเยื่อต่างชนิดกันได้ดี

lateral skull 

ภาพถ่ายรังสีของกะโหลกศีรษะ (ที่ถ่ายด้านข้าง) จากการถ่ายภาพด้วยเครื่องเอกซเรย์ทั่วไป ในภาพมองเห็นกะโหลก แต่ไม่สามารถมองเห็นเนื้อสมอง

ดังนั้นเมื่อต้องการตรวจวินิจฉัย เพื่อหาสาเหตุของความผิดปกติของสมอง จึงนิยมใช้การตรวจวินิจฉัยด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (Computed Tomography) หรือที่เรียกกันว่า ซีทีสแกน (CT Scan)

ข้อบ่งชี้ในการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง

มักจะเกิดจากความสงสัยหรือความต้องการที่จะตรวจหาสิ่งผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นในสมองจากอาการต่างๆ เช่น การปวดศีรษะ การวิงเวียน การบาดเจ็บ หรือ จากการเปลี่ยนแปลงของพยาธิสภาพของสมองจากมะเร็ง จากการผ่าตัด เป็นต้น

นักรังสีเทคนิค เป็นผู้ควบคุมเครื่องมือในการตรวจวินิจฉัยนี้ ดังนั้นควรที่จะต้องทราบ ขั้นตอนต่างๆที่เกี่ยวข้องกับการตรวจดังนี้ คือ

1.ขั้นตอนในการเตรียมตัวผู้ป่วยก่อนตรวจ/ขณะตรวจ/หลังตรวจ

2.การเลือกพารามิเตอร์ที่สำคัญ ที่ใช้ในการสร้างภาพให้ดีที่สุด โดยผู้ป่วยจะได้รับปริมาณรังสีในระหว่างการตรวจให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ เฃ่น การเลือกให้ kV, mA, scan time, FOV, Slice thickness, Pitch เป็นต้น

3.ดูแลผู้ป่วยและให้คำแนะนำที่ถูกต้อง ตลอดระยะเวลาที่ให้บริการตรวจ

4.เรียนรู้พยาธิสภาพของสมองปกติและผิดปกติในลักษณะภาพตัดขวาง

5.เรียนรู้การสร้างภาพ 3 มิติ ในลักษณะต่างๆ เพื่อช่วยสร้างภาพประกอบการวินิจฉัยโรคแก่แพทย์ผู้ส่งตรวจ

หลักการสร้างภาพจากเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองในลักษณะภาพตัดขวาง

ct brain 

ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองปกติ

brain normal 

ภาพเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองที่มีพยาธิสภาพผิดปกติ มีเลือดออก(สีขาว) ออกด้านข้างสมอง(ภาพซ้ายมือ) และบริเวณกลางของสมอง (ภาพขวามือ)

ct brain ct brain

นอกจากนี้เครื่องเอกซเรบย์คอมพิวเตอร์สามารถสร้างภาพในลักษณะ 3 มิติ ทำให้ช่วยในการวินิจฉัยได้มากขึ้น

ตัวอย่าง ผู้ป่วยมีความผิดปกติที่แก้ม นักรังสีเทคนิคได้ใช้เทคนิคการสร้างภาพ 3 มิติในลักษณะที่เรียกว่า Surface shading display :SSD สร้างภาพให้เห็นเนื้อเยื่อและกระดูก

ssd ssd 

การจะสร้างภาพสำหรับการตรวจวินิจฉัยให้ดีมากน้อยเพียงใดนั้น นักรังสีเทคนิค ควรหมั่นฝึกฝน เพื่อเพิ่มพูนทักษะ ให้มีความชำนาญ ศึกษาหาความรู้ พยายามแก้ไขข้อผิดพลาด เพื่อประโยชน์ของผู้รับบริการและเป็นการตอบแทนต่อสังคมอย่างหนึ่ง