"ชีวิตก็เหมือนกับนิทาน ไม่สำคัญว่ามันยาวแค่ไหน หากสำคัญว่ามันดีเพียงใด"

บันทึกนี้ ต่อภาคจบจากบันทึก ความล้มเหลวและจินตนาการ (1) โดย เจ.เค.โรลลิ่ง ... (หนุ่มเมืองจันท์) หากอ่านบันทึกที่ผ่านมาแล้ว แล้วไม่อ่านบันทึกนี้ ความเข้าใจของท่านจะไม่สมบูรณ์ ครับ

 

 

จึงขอนำเสนอความคิดของ เจ.เค.โรลลิ่ง ต่อในเรื่องของ "จินตนาการ" ดังนี้ ครับ

 

****************************************************************************

 

มาเล่าเรื่องต่อครับ

ฉบับที่แล้วผมเล่าเรื่อง "เจ.เค.โรลลิ่ง" ผู้เขียนเรื่อง "แฮรี่ พอตเตอร์" ไปกล่าวสุนทรพจน์ในงานรับปริญญาของบัณฑิตมหาวิทยาลัยฮาร์ดวาร์ด

เธอเลือกที่จะพูดอยู่ 2 เรื่อง

เรื่องแรก คือ ประโยชน์ของความล้มเหลวที่เล่าไปแล้วเมื่อฉบับที่ผ่านมา

และเรื่องที่สอง

"จินตนาการ"

 

"เจ.เค.โรลลิ่ง" บอกว่า ทุกคนในที่นี้คงคิดว่าที่เลือกพูดเรื่อง "จินตนาการ" เพราะมันได้สร้างชีวิตใหม่ให้กับเธอ

นั่นคือ นวนิยาย เรื่อง "แฮรี่ พอตเตอร์"

แต่เธอบอกว่า ไม่ใช่เหตุผลทั้งหมด เพราะ "จินตนาการ" ที่เธอจะพูดถึงนั้นมีแง่มุมที่กว้างกว่านั้นมาก

"จินตนาการไม่ได้เป็นเพียงสมรรถภาพพิเศษของมนุษย์ในการมองเห็นสิ่งที่ไม่มีอยู่และเป็นต้นธารของนวัตกรรมทุกอย่างในโลก"

แต่ "จินตนาการ" ยังหมายถึง พลังที่ทำให้เราสามารถเห็นอกเห็นใจมนุษย์ที่เราไม่เคยรู้จักมาก่อนเลย

 

ครั้งหนึ่งตอนอายุ 20 ปีเศษ

"เจ.เค.โรลลิ่ง"  ทำงานในฝ่ายวิจัยของ "แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล"

ในห้องทำงานเล็ก เธอต้องอ่านจดหมายที่เขียนอย่างเร่งรีบเพราะต้องลักลอบส่งออกมาจากประเทศเผด็จการ

เขาและเธอเหล่านั้นต้องการที่จะส่งสารขอความช่วยเหลือมาสู่โลกภายนอก

ข้อความในจดหมายจึงมีทั้งเรื่องราวของศาลเตี้ย การประหารชีวิต การลักพาตัว การข่มขืน

และภาพต่าง ๆ ที่แสนจะโหดร้าย

เหตุการณ์หนึ่งที่เธอไม่เคยลืม คือวันที่เธอได้ยินเสียงโหยหวนที่เต็มไปด้วยความเจ็บปวดและหวาดกลัวชนิดที่เธอไม่เคยได้ยินมาก่อน

นักวิจัยเปิดประตูออกมาแล้วบอกว่าเธอช่วยเอาเครื่องดื่มร้อน ๆ มาให้ชายหนุ่มที่นั่งอยู่ด้วย

นักวิจัยผู้นี้เพิ่งบอกข่าวร้ายให้กับชายคนนี้ที่ออกมาวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลของเขา

แม่ของเขาถูกจับตัวไปประหารชีวิต

เป็นการแก้แค้นที่เขานำเรื่องโหดร้ายในประเทศไปบอกให้โลกรู้

และอีกภาพหนึ่งที่อยู่ในความทรงจำของเธอก็คือ หนุ่มชาวแอฟริกันที่มีอายุพอ ๆ กับเธอป่วยเป็นโรคทางจิตหลังจากต้องทนกับความเหี้ยมโหดในบ้านเกิดของเขา

เขาเล่าเรื่องที่ถูกทรมานต่อหน้ากล้องวิดีโอด้วยร่างกายที่สั่นเทาอย่างควบคุมไม่อยู่

และเมื่อเธอเดินไปส่งเขาที่สถานีรถไฟใต้ดิน

เขาจับมือของเธอด้วยความนุ่มนวล และบอกว่า...

...ขอให้คุณมีความสุขในอนาคต

ครับ คนที่ทั้งชีวิตเต็มไปด้วยความทุกข์

เขายังมีน้ำใจที่จะอวยพรคนที่โชคดีกว่าเขาให้มี "ความสุข" ในอนาคต

ไม่แปลกที่ "เจ.เค.โรลลิ่ง" จะจดจำความรู้สึกนี้ไม่มีวันลืม

 

ไม่ใช่แค่เพียงภาพแห่งความเจ็บปวดที่ "เจ.เค.โรลลิ่ง" ได้พบเห็นในองค์กรแห่งนี้

หากแต่ยังมีภาพแห่งความดีงามของมนุษย์ใน "แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล" ที่น่าประทับใจ

"เจ.เค.โรลลิ่ง" เล่าว่า มีคนจำนวนหลายพันคนที่ไม่เคยถูกทรมานหรือถูกขังคุกเพราะความเชื่อที่แตกต่างกัน

แต่ทุกคนแสดงพลังแห่ง "น้ำใจ" ในการช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์

คนธรรมดาที่ชีวิตสุขสบายดีเหล่านั้นร่วมแรงร่วมพลังกันเพื่อช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ที่ไม่เคยรู้จัก

และไม่มีวันที่จะได้พบหน้ากัน

นี่คือ ประสบการณ์ที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับ "เจ.เค.โรลลิ่ง" มากที่สุดครั้งหนึ่งในชีวิต

 

เธอบอกว่า "จินตนาการ" ทำให้มนุษย์แตกต่างจากสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ บนโลกนี้เพราะมนุษย์สามารถเรียนรู้และเข้าใจได้โดยที่ไม่ต้องประสบกับเหตุการณ์นั้นด้วยตนเอง

"มนุษย์สามารถคิดจากจิตใจของคนอื่น จินตนาการว่าตัวเองยืนบนพื้นที่ของคนอื่น"

"จินตนาการ" ในแง่มุมนี้หากเราใช้ออกมามันก็เหมือนกับ "เวทมนตร์" พ่อมดน้อย "แฮรี่ พ็อตเตอร์" ของ "เจ.เค.โรลลิ่ง"

พลังของเวทมนตร์แห่งจินตนาการที่คิดเพื่อ "คนอื่น" นี้เองจะช่วยสร้างความเข้าใจหรือความเห็นอกเห็นใจเพื่อนมนุษย์อีกมากมายในโลกนี้

แต่คนจำนวนไม่น้อยที่ไม่เลือกใช้ "จินตนาการ" ในเรื่องเหล่านี้

เขาเลือกที่จะใช้ชีวิตสุขสบายเหมือนเดิม ปิดสมองและหัวใจไม่ให้รับรู้หรือจินตนาการถึงความทุกข์ใด ๆ ในโลกนี้

ในโลกแห่ง "จินตนาการ" ต้องมี "สัตว์ประหลาด"

ในเทพนิยายอาจมีสัตว์ประหลาดต่าง ๆ มากมาย

แต่ในโลกมนุษย์ใบนี้ "สัตว์ประหลาด" ก็คือ ความทุกข์ของคนในโลกนี้

"เจ้าแม่แห่งเทพนิยาย" บอกว่า คนบางคนเลือกที่จะ "ไร้จินตนาการ" เพื่อจะได้ไม่เห็น "สัตว์ประหลาด" ตัวนี้

"แต่คนที่เลือกจะไม่เห็นอกเห็นใจคนอื่น อาจทำให้เกิดสัตว์ประหลาดตัวใหม่ขึ้นมา เพราะถึงแม้เราไม่เคยกระทำสิ่งเลวร้ายกับมือ เราก็สมรู้ร่วมคิดกับมันด้วยความไม่แยแสของตัวเอง"

...คมมาก

 

ครับ ความไม่สนใจในความทุกข์ยากของเพื่อนมนุษย์ด้วยกันทั้งที่คุณอยู่ในจุดที่ช่วยเหลือได้

มันคือ "สัตว์ประหลาด" ตัวหนึ่งที่เกิดขึ้นในโลกใบนี้

ข้อเรียกร้องของ "เจ.เค.โรลลิ่ง" ต่อบัณฑิตฮาร์วาร์ดทั้งหลายที่เป็นผู้ที่อยู่ในสถานะได้เปรียบในสังคมก็คือ ขอให้ทุกคนได้ "เปล่งเสียง" แทนคนที่ "ไม่มีเสียง" ในโลกนี้

ไม่ว่าการลงคะแนนเสียง การใช้ชีวิต การประท้วง แรงกดดันต่อรัฐบาลสหรัฐอเมริกา

"เราต้องเลือกที่จะไม่ยืนอยู่ข้างผู้มีอำนาจฝ่ายเดียว แต่อยู่ข้างผู้ไร้อำนาจด้วย"

เป็นข้อเรียกร้องที่เธอเชื่อว่าจะส่งผลกระทบออกนอกพรมแดนไปอย่างกว้างไกล

"เราไม่ต้องใช้เวทมนตร์ในการเปลี่ยนแปลงโลกใบนี้หรอก เพราะเรามีพลังที่จะทำสิ่งเหล่านั้นอยู่ในตัวของเราทุกคนอยู่แล้ว"

"เรามีพลังที่จะจินตนาการโลกที่ดีกว่าเดิมได้"

 

ช่วงสุดท้ายของการปาฎกถา

"ในวันพรุ่งนี้ ฉันหวังว่า ถ้าคุณจำคำพูดของฉันวันนี้ไม่ได้เลย ก็ขอให้คุณจำคำพูดของ "เซเนกา" คนโรมันโบราณอีกคนหนึ่งที่ฉันได้รู้จักตอนที่หนีเข้าไปอยู่ในคณะวิชาภาษาคลาสิก"

"ชีวิตก็เหมือนกับนิทาน ไม่สำคัญว่ามันยาวแค่ไหน หากสำคัญว่ามันดีเพียงใด"

นั่นคือ ประโยคสุดท้ายในการปาฐกถาครั้งนี้ของ "เจ.เค.โรลลิ่ง"

ผมไม่รู้ว่าหลังฟังปาฏกถาจบลง บัณฑิตของ "ฮาร์วาร์ด" จะโยนหมวกเล่นเหมือนนักเรียนโรงเรียนพ่อมด "ฮอควอร์ด" หรือเปล่า

แต่ที่แน่ ๆ ทุกคนได้รู้แล้วว่าเขาคือ "พ่อมดน้อย" คนหนึ่งที่มีเวทมนตร์ที่สามารถเปลี่ยนแปลงโลกอยู่ในตัวเอง

โดยไม่ต้องพึ่ง "ไม้กายสิทธิ์" อื่นใด

ขอเพียงแต่ใช้ "จินตนาการ" ที่จะคิดเพื่อ "คนอื่น"

และลงมือทำอย่างจริงจัง

แค่นั้นเอง

 

***************************************************************************

 

ผมเชื่อว่า คุณหนุ่มเมืองจันท์อยากให้ทุกคน ๆ ได้รับข้อคิดจาก เจ.เค.โรลลิ่ง ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ตามแต่คุณจะ "จินตนาการ" เห็นภาพนั้นหรือไม่

 

ขอให้คุณมีความสุขทุกวัน ไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกัน

บุญรักษา ครับ :) 

 

 

แหล่งอ้างอิง

หนุ่มเมืองจันท์.  "ความล้มเหลวและจินตนาการ (2)".  มติชนสุดสัปดาห์.  29, 1472  (31 ตุลาคม - 6 พฤศจิกายน 2551) : หน้า 24.