ปุจฉา...
สงสัยเกี่ยวกับการวิเคราะห์ข้อมูลจากการทำบัญชีครัวเรือน
ว่านำไปวิเคราะห์ในเรื่องใดได้บ้างคะ
"ถ้าหากว่าต้องการวิเคราะห์ รายรับ รายจ่าย
และต้องมีการจำแนกประเภทของรายรับ รายจ่าย
เราจะใช้หลักเกณฑ์อะไรในการจำแนก
และใครหรือองค์กรใดเป็นคนกำหนดขึ้นคะ"
วิสัชนา...
การทำบัญชีครัวเรือนสามารถนำไปวิเคราะห์ในด้านใดได้บ้าง...?
การได้มาซึ่งข้อมูลจากการจัดทำ ค้นหา รวบรวม วิเคราะห์ สรุปบัญชีของครัวเรือนนั้นสามารถนำไปวิเคราะห์เพื่อแปลผลออกมาได้ทั้งทางวิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งทางเศรษฐศาสตร์
การแปลผลทางการวิทยาศาสตร์นั้นก็สามารถแปลออกมาในด้านความจริงที่เปลี่ยนแปลงไปจากอดีต ปัจจุบัน และสามารถวิเคราะห์แนวโน้มในอนาคต
ส่วนทางด้านสังคมศาสตร์นั้นก็สามารถแปลความออกมาในเชิงมิติสัมพันธ์ของครอบครัว พ่อ แม่ ลูก หมู่ญาติ
หรือในทางเศรษฐศาสตร์ก็แปลความอย่างเช่นที่กล่าวมาในคำถามที่สองคือ แปลความมุ่งไปในทางเศรษฐกิจทั้งในครอบครัว ในชุมชน ซึ่งจะออกมาในรูปของแนวโน้มค่าใช้จ่ายที่มีมากบ้างน้อยบ้างในแต่ละด้าน ในแต่ละครอบครัวซึ่งจะแตกต่างกันไปตามสถานะ อาชีพ และขนาดของครอบครัว
ถ้าหากว่าต้องการวิเคราะห์ รายรับ รายจ่าย
และต้องมีการจำแนกประเภทของรายรับ รายจ่าย
เราจะใช้หลักเกณฑ์อะไรในการจำแนก....?
เรื่องนี้ต้องเริ่มต้นมองจากผลหรือข้อมูลที่เราต้องการจะได้รับหรือสิ่งที่เราต้องการจะใช้ ว่าเราต้องการใช้ข้อมูลที่ได้จากการศึกษานั้นไปในทิศทางใด
เมื่อเรากำหนดทิศทางชัด เครื่องมือที่เราจะจัดทำคือการจำแนกประเภทของรายรับรายจ่ายก็จะรองรับผลที่เราต้องการนั้น
แต่ถ้าพูดอย่างกว้าง ๆ ก็ให้แจกตามระบบบัญชีที่แบ่งออกเป็น 5 หมวดก็คือ
สินทรัพย์ หนี้สิน ทุน รายได้ และค่าใช้จ่าย
ซึ่งสินทรัพย์ หนี้สิน และทุนนี้ จะจัดอยู่ในกลุ่มคือ คือส่วนของงบดุล หรือสภาวะ สถานะของครอบครัวว่ามั่นคงหรือคลอนแคลนอย่างไร
ส่วนรายได้และค่าใช้จ่ายนี้ จะจัดอยู่ในส่วนของงบกำไรขาดทุน ก็คือ ดูในเรื่องรายได้ที่รับมาจะเป็นรายได้ประจำ รายได้เสริม มั่นคง หรือต้องแปรเปลี่ยนไปในปัจจัยใด ส่วนค่าใช้จ่ายนั้น การวิเคราะห์บัญชีครัวเรือน จะต้องมุ่งศึกษาค่าใช้จ่ายของครอบครัวให้ชัดเจน เพิ่มขึ้นจากค่าใช้จ่ายในการลงทุนในธุรกิจ ในการทำงาน (คำถามนี้ค่อนข้างกว้าง ขออภัยที่ไม่สามารถชี้เฉพาะเจาะจงลงไปได้ หากต้องการทราบเฉพาะในด้านใด สามารถถามเพื่อคำตอบในการชี้เฉพาะเจาะจง)
การจำแนกประเภทของรายรับ รายจ่าย เราจะใช้หลักเกณฑ์อะไรในการจำแนก...?
สำหรับคำถามนี้ขออนุญาตตอบในรูปแบบของการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR)
หัวใจของ PAR นั้น อยู่ที่ให้ชุมชน ให้คน ให้ครอบครัว ได้รู้จักตนเอง ได้รู้จักตัวของตัวเอง รู้จักปัญหา จุดอ่อน จุดแข็ง โอกาส และอุปสรรค (SWOT) ของตัวเอง เมื่อรู้แล้ว ก็เป็นธรรมดา ธรรมชาติของคนทั้งหลาย ครอบครัวทั้งหลาย สังคมทั้งหลายที่จะแก้ไขปัญหาของตัวเอง แต่จะทำด้วยตนเองหรือไม่นั้นก็อยู่ที่ว่าเราใจของเรา ปณิธานของเรา ความตั้งใจ ความเข้าใจของเรา เราในที่นี้คือ “ทีมวิจัย” ว่าเรามีหน้าที่เข้าไปร่วมทำงาน ร่วมคิด ร่วมขุด ร่วมฉุดให้ชุมชนได้พึ่งพาตนด้วยตนเอง…
ดังนั้นเมื่อตั้งใจ และเข้าใจถึงรูปแบบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหัวใจในงานของตนเองแล้ว หลักเณฑ์นั้นก็หลุด จะไหลออกมาตามความรู้และประสบการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหัวใจของทีมวิจัยเอง...
ใครหรือองค์กรใดเป็นคนกำหนดขึ้น...?
การทำบัญชีครัวเรือนนั้นเคยจัดทำอย่างเป็นทางการขึ้นครั้งหนึ่งโดยมีธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) เป็นเจ้าภาพ โดยมีการแจกสมุดคู่มือบัญชีครัวเรือนให้กับเกษตรกรและสมาชิกของ ธ.ก.ส.
นอกจากนั้นแล้วยังมีวิชาการในมหาวิทยาลัยที่เข้าไปร่วมทำงานวิจัยกับชุมชนที่เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ทั้งในส่วนของการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Reserach : PAR) และการประเมินสภาวะชุมขนแบบมีส่วนร่วม (Participatory Rural Appraisal : PRA) ซึ่งนั่นก็แล้วแต่ว่าทีมวิจัยจะมาจากสาขาใด เช่น ทีมวิจัยทางคณะเศรษฐศาสตร์ ทีมวิจัยจากคณะเกษตรศาสตร์ ทีมวิจัยจากคณะสังคมศาสตร์ แต่ละทีมก็จะมีสไตล์และจุดมุ่งหมายแตกต่างกันไป
ทั้งนี้ยังมีทีมงาน NGOs และ ทีมวิจัยอิสระที่ได้รับเงินทุนอุดหนุนจาก สสส. (สำนักงานกองทุนการสร้างเสริมสุขภาพ) อีกทั้งทีมวิจัยที่ได้รับเงินจากสภาวิจัยแห่งชาติ (NRCT) รวมถึงสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)
แต่ส่วนใหญ่นั้นก็จะไม่หนีกันเรื่องรายได้ค่าใช้จ่ายภาคครัวเรือน และรายได้ค่าใช้จ่ายในการลงทุนในภาคเกษตร...
สุดท้าย...
บัญชีครัวเรือนเป็นสิ่งที่ดีนะ เพราะทำให้เรารู้จักตัวของตัวเอง "รู้อะไรก็ไม่สู้รู้ตัวเอง...!
รูปภาพประกอบจาก... โครงการวิจัยแบบมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชน ต.ท่าสัก อ.พิชัย จ.อุตรดิตถ์
จัดทำโดย นักศึกษาคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์
