ก.
....วันนี้ไปดูแปลงนา......ห่างหายการเข้าใกล้แปลงนาหลายวันแล้ว
แต่ตอนนี้เป็นช่วงหน้าฝนกำลังจะเข้ามาถึง สำรวจท้องนา คันนา
พร้อมรับน้ำใหม่หรือไม่ หลังจากดูนาเสร็จ....เลยแวะไปเล่นบ้านแม่ใหญ่อาด
(แม่ใหญ่อาด แกเป็นคนแก่อายุใกล้เจ็ดสิบแล้ว แต่ยังแข็งแรง
เป็นหม้ายสามีแกตายหลายปีแล้ว ผมแกสีดอกเลา
พูดจา ติดเหน่อๆสำเนียงลาวเวียง หมู่บ้านที่ผมอยู่
มีคนหลายเผ่า หลายสำเนียงภาษา อาศัยอยู่ด้วยกัน)
และที่บ้านแกเห็นมีเพื่อนบ้านหลายคนนั่งล้อมวง ทำอะไรกันสักอย่าง
“อ้าว....มาเชิญๆๆเลย ไอ้นาย เป็นไง ไปไงมาไง.....ลุงส่ง.(ลูกแม่ใหญ่อาด).ร้องทัก
“สวัสดีครับ ทำอะไรกันอยู่พ่อๆแม่ๆลุงๆป้า”
“หวัดดี๋ คุณ กำลังคัดข้าวพันธุ์จะเก็บมันไว้ไปทำพันธุ์”..แม่ใหญ่อาด..แกเงยหน้ามาตอบรับแล้วก็กลับไปตั้งหน้าตั้งตาคัดพันธุ์ข้าวในกระด้งอย่างขะมักเขม้น
“ข้าวพันธุ์อะไรครับ”
“ข้าวพันธุ์หอมมะลิ 105 จ้าคุณ”... “ไปไหนมาละไอ้นาย”....แกย้อนถาม
..“ไปดูแปลงนามาครับ ว่าพร้อมรับน้ำใหม่หรือเปล่า”
“ไงละ ..คงยังไม่ต้องรีบไปตรวจ..หรอก ไอ้นายเอ้ย บ้านเรามันคงทิ้งช่วงนานอยู่มั้ง”...น้าเบี้ยวถามแกมสัพยอกเล่นๆ(น้าเบี้ยว รูปร่างสันทัด แบบนักเลงโบราณ พูดจาเสียงดัง บ้านแกอยู่ใกล้ๆบ้านแม่ใหญ่อาด)
“แล้วทำไมต้องคัดละ หลวงเขาแจกมาปีที่แล้ว เอามาทำพันธุ์ไม่ได้หรือครับ
แม่ใหญ่อาด..แกตอบ“มันต้องหมั่นคัดไว้ ถ้างั้นมันจะปน มันจะไม่ดี จะรอแต่ให้เขาแจกมันก็ไม่ได้ ต้องรู้จักคัดเก็บเองบ้าง แบบคนเก่าๆ” แกตอบพร้อมเงยหน้าขึ้นมายิ้ม
ผมเลยเข้าไปใกล้ๆแล้วขอร่วมวงหัดคัดข้าวด้วย
“เชิญๆ ตาดีๆจะได้เสร็จเร็วๆ” แกรีบจัดที่ให้นั่งอย่างรวดเร็ว
“ตอนแรกต้องทำอย่างไรก่อนละครับ”
“สังเกต รวงใหญ่ เมล็ดข้าวใหญ่ๆ เมล็ดมาก น้ำหนักดี
ขนาดแม่แขวนไว้ คัดฟ่อนข้าวดีๆเก็บไว้เมื่อปีที่แล้ว
ไม่นวด เก็บไว้ในยุ้ง ตอนนี้ก็ต้องมาคัดแยกอีกที”.....แม่ใหญ่อาดบอก
“ทำไมหลายขั้นตอนจังละยาย”ผมถามเพราะอยากรู้
เก็บคัดเลือกฟ่อนที่ดีแล้วยังไม่ใช่หรือผมสงสัย
“คัดรวง คัดเมล็ด ใหญ่ ยาว แล้ว
ต้องแกะเป็นข้าวกล้อง ดูข้างในอีก คุ้ณ..มันทำยาก.”
“ต้องช่วยกันคัดหลายๆคนจะได้เร็ว เพาะกล้าทันหน้าฝนที่จะถึงนี่แหล่ะ”
น้าเบี้ยวแกเสริม
“โอ้ย!... ต้องแกะทีละเม็ดหรือ เมื่อไรจะเสร็จละนี่”
ผมออกเสียงท้อ ขนาดยังไม่ได้ทำนะนี่
“แล้วคัดข้าวกล้องจะดูอะไร น้า”
“ดูว่าเม็ดมันเต็มไหม”
“ดูว่าเม็ดมันบิดเบี้ยว ไม่สวยไหม”
แม่ใหญ่คลี่..บอกอยากคุยด้วย
(แม่ใหญ่คลี่ แกเป็นเพื่อนบ้านรุ่นราวคราวเดียวกับแม่ใหญ่อาด
แต่แกตัวเล็กดูไม่ค่อยแข็งแรงเหมือนแม่ใหญ่อาด ผมแกขาวทั้งหัว)
“ยังต้องดูว่าเม็ดข้าวเป็นท้องปลาชิวไหม ถ้าเป็นท้องไข่ท้องปลาซิวก็ไม่เอา”
แม่ใหญ่อาดกลัวน้อยหน้า
“ทำไมต้องเอาทิ้งละครับ”
“เม็ดข้าวที่เป็นท้องไข่ท้องปลาซิว เวลาสีเป็นข้าวสารมันหักง่าย
และเม็ดข้าวสารก็ไม่สวย โรงสีตัดราคา” น้าเบี้ยวอธิบายให้เห็นภาพ
“อืม..”...ผมพยักหน้ารับ
“ยังมีอีกนะคุณ จมูกข้าวใหญ่ก็ไม่เอา คัดทิ้ง
เวลาสีข้าวมันได้ข้าวต้นน้อย โรงสีบอก ไม่ชอบ”ลุงส่ง แสดงความรู้
“แล้วมีแค่นี้หรือครับที่ต้องคัดทิ้ง” ผมถามเพื่อให้แน่ใจว่าใช่
“เมล็ดไม่สวย เม็ดเล็ก เม็ดสั้น เม็ดแดง ไม่ตรงตามพันธุ์ ก็ไม่เอานะไอ้นาย”
แม่ใหญ่อาด พูดแนะนำอย่างคุ้นเคย
ผมนั่งคัดข้าวเปลือก ข้าวกล้องร่วมกับพวกเขา
พร้อมฟังเรื่องราวการพูดคุยของกลุ่มพวกแกเงียบๆอย่างมีสมาธิ
แล้วหลายคนก็เลยเงียบตาม
“ใครว้า...ทำให้ฉันเป็นอย่างงี้... แม่ใหญ่อาด....บ่นขึ้นอย่างไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย
“แล้วใครทำให้มึงลำบากเล้า”….แม่ใหญ่คลี่ แย้งทันควัน
“ทำไมแกรู้ว่าฉันจะพูดเรื่องลำบาก” แม่ใหญ่อาด ...ถามแม่ใหญ่คลี่แบบเคืองๆ
เพราะถูกเขารู้ทัน
“มองตากูก็รู้แล้ว”... ฮ่ะ ฮ่ะ ทั้งกลุ่มหัวเราะชอบใจ
แม่ใหญ่อาด...ยิ้มอย่างสบายอารมณ์.....
“ ลองนึกดูที้..ตอนเป็นสาว...อยู่กะพ่อกะแม่ดี๋ๆก็ไม่เอา..ดันเสือกอยากได้ผัว”..
ดู.ดูแกพูด
แกพูดทิ้งไว้แค่นั้นแหล่ะ......
แล้วผมก็ได้ยินแกบ่นให้กลุ่มพวกแกที่กำลังนั่งคัดข้าวกันฟัง………(มีต่อตอนหน้า)
