แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้ที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ มีดังนี้
“ การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียน มีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและตามศักยภาพ” จาก มาตรา 22 ของพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
“ เด็กเป็นศูนย์กลางแห่งการเรียนรู้และครูต้องสร้างความใฝ่รู้ขึ้นในจิตใจของเด็กให้ได้คือให้มีธรรมฉันทะคือความใฝ่รู้และกุตตุกัมยตาฉันทะ คือความใฝ่ทำ เด็กมีความสุขในการเรียนรู้ ครูสร้างบรรยากาศในโรงเรียนให้เป็นสัปปุริสสังเสวะ หมายความว่าครูเป็นกัลยาณมิตร คือเพื่อนที่ดี มีเมตตาให้ความรักความอบอุ่นแก่ผู้เรียน..ครูอาจจะใช้วิธีเสริมแรงทางบวกให้มากขึ้น..จัดการเรียนการสอน โดยคำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล โดยถือว่าผู้เรียนเป็นศูนย์กลางของการเรียนรู้ เพื่อจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ให้สอดคล้องกับความสนใจและความสามารถของผู้เรียน” จาก การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: แนวทางสู่ปฏิบัติ ของพระราชวรมุนี(ประยูร ธมมจิตโต)
“ การจัดการเรียนรู้ที่เอาชีวิตจริงของผู้เรียนเป็นตัวตั้ง เรียนรู้เพื่อสร้างปัญญาให้รู้จักตนเอง รู้จักโลก สามารถพึ่งตนเองได้ทั้งทางเศรษฐกิจ จิตใจ สังคมอยู่ร่วมกันอย่างมีดุลยภาพ เรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่อง มีความสุขสนุกสนานและเกิดฉันทะในการเรียนรู้” จาก การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: แนวทางสู่ปฏิบัติ ของ ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี
“การจัดการเรียนรู้ที่ถือว่าผู้เรียนสำคัญที่สุด คือการจัดการเรียนรู้ผู้เรียนได้ค้นพบความรู้เอง โดยมีส่วนร่วมในการสร้างผลผลิตที่มีความหมายกับตัวเอง การเรียนรู้ที่มีพลังความคิดมากที่สุดเกิดขึ้นเมื่อผู้เรียนมีส่วนร่วมในการสร้างสิ่งที่ดี มีความหมายต่อตนเอง ผู้เรียนเป็นศุนย์กลางจึงไม่ใช่วิธีสอนแต่เป็นเทคนิคการจัดการ เพื่อให้การเรียนรู้กับผู้เรียนเป็นสิ่งเดียวกัน หรือมีความสอดคล้องสัมพันธ์กันอย่างสมดุล” จาก การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: แนวทางสู่ปฏิบัติ ของ ดร.วิชัย วงษ์ใหญ่
“ เด็กคนใดที่มีความรัก ความเชื่อถือและความหมั่นเป็นสันดาน แล้วมีบิดา มารดาและครูเป็นผู้รู้จักสั่งสอน และประกอบด้วยความรักความกรุณา เด็กคนนั้นจะได้รับความสุขทั้งที่บ้านและที่โรงเรียนเมื่อโตขึ้นก็จะเป็นผู้รู้จักสิ่งถูกสิ่งผิดเพราะเคยเป็นเด้กดีมีบิดามารดาและครูบาอาจารย์ดีมาตั้งแต่เล็ก จะมีความรู้จักผิดและชอบ เกิดขึ้นในตนและประพฤติแต่สิ่งที่ดีที่ถูก” จาก ธรรมจริยา เล่ม 4 ของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี
“ การปฏิรูปหลักสูตร นอกจากเน้นให้เด็กเก่ง ดีและมีความสุขแล้ว ต้องสอนให้เด็กรู้จักท้องถิ่น ไม่ดูถูกพ่อแม่ หรือรากเหง้าตนเอง ส่วนด้านศาสนานั้นจะจัดกระบวนการเรียนการสอนอย่างไรเพื่อไม่ให้เรียนเพียงเป็นองค์ประกอบความรู้เท่านั้น แต่ต้องนำมากล่อมเกลานิสัย สร้างศรัทธา คุณธรรม จริยธรรม มีสติและน้ำใจจึงต้องบูรณาการเข้ากับวิชาต่างๆ” จากหนังสือพิมพ์มติชนรายวัน 3 ธันวาคม 2544 ของพระเทพสภณ (ประยูร ธมมจิตโต)
“ หลักในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นนักเรียนสำคัญที่สุด หรือผู้เรียนเป็นศูนย์กลางคือ การปรับความคิดของครูให้มองนักเรียนบนพื้นฐานของความรักความเข้าใจว่านักเรียนมีศักยภาพในการเรียนรู้ พร้อมเอื้ออำนวยความสะดวก จัดบรรยากาศให้เอื้อต่อผู้เรียนในการแสวงหาความรู้ มีอิสระในการคิดลงมือปฏิบัติจริง” จาก กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
“หลักในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นนักเรียนสำคัญที่สุด หรือผู้เรียนเป็นศูนย์กลางคือ การจัดประสบการณืการเรียนรู้ ยึดหลักการพัฒนาผู้เรียนให้ถึงศักยภาพสูงสุด คือผู้เรียนได้พัฒนาตนเอง ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สติปัญญา อารมณ์และสังคม หลังเรียนหรือหลังฝึกกิจกรรม มีความรู้สึกที่ดีเกี่ยวกับตนเอง ภาคภูมิใจในผลปฏิบัติของตน” จาก กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
“หลักในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นนักเรียนสำคัญที่สุด หรือผู้เรียนเป็นศูนย์กลางคือ การยึดชีวิตจริงของผู้เรียนเป็นหลักในการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ เน้นให้ผู้เรียนมีศักยภาพในการคิดเชิงระบบ และคิดอย่างมีวิจารณญาณ มีรูปแบบการคิดของตนเอง สามารถเชื่อมโยงความรู้ทักษะ และประสบการณ์ต่างๆไปใช้ในชีวิตจริงได้” จาก การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนสำคัญที่สุด:แนวทางสู่การปฏิบัติ ของกรวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
“หลักในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นนักเรียนสำคัญที่สุด หรือผู้เรียนเป็นศูนย์กลางคือ การจัดประสบการณ์โดยใช้คุณธรรมนำความรู้ บูรณาการคุณธรรมในการจัดประสบการณ์ทุกกลุ่มวิชา และทุกขั้นตอนในการจัดการเรียนรู้ ถือว่าครูทุกคนมีหน้าที่ะพัฒนาผู้เรียนให้ประพฤติตนยึดหลักคุณธรรมและพัฒนาให้มีค่านิยมอันพึงประสงค์” จาก การปฏิรูปการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ: แนวทางสู่ปฏิบัติ ของกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ
จากแนวคิดดังกล่าวข้างต้นจะเห็นได้ว่า“ การจัดการเรียนรู้ที่เน้นเด็กเป็นศูนย์กลางหรือเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ (Child Center) “นั้น น่าจะหมายถึง การจัดการเรียนการสอนโดยคำนึงถึงประโยชน์ของผู้เรียนเป็นประการสำคัญ นั้นคือใครก็ตามที่เป็นคนสำคัญของเรา เราย่อมมีความรักความปรารถนาดีต่อเข้า จะคิดทำอะไรก็มักจะคิดถึงเขาก่อนคนอื่นและคิดถึงประโยชน์ที่เจาจะได้รับ แต่การจัดการเรียนการสอนแบบนี้ไม่ใช่แนวทางหรือวิธีสอนแต่เป็นหลักในการหรือแนวคิดในการสอนมากกว่า ซึ่งการจะนำแนวคิดสู่การปฏิบัติได้ครูจะต้องแสวงหาแนวทางและวิธีการที่ชัดเจนมาใช้
การจัดการเรียนการสอนที่ยึดนักเรียนเป็นศูนย์กลาง คือการทำให้ผู้เรียนเป็นจุดสนใจ หรือเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้ มีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนรู้อย่างกระตือรือร้น ตื่นตัวตื่นใจ หรือจดจ่อผูกพันกับสิ่งที่ทำ ดังนั้นกิจกรรมที่ครูจัดให้เด็ก ต้องมีลักษณะที่ให้นักเรียนได้มีส่วนร่วม อันได้แก่การมีส่วนร่วมในด้านร่างกาย จะทำให้
ผู้เรียนมีโอกาสเคลื่อนไหวร่างกาย ทำให้ประสาทรับรู้ตื่นตัว พร้อมที่จะรับข้อมูลและการเรียนรู้ต่างๆที่จะเกิดขึ้น การมีส่วนร่วมทางด้านสติปัญญา จะทำให้เกิดความท้าทายความคิดของนักเรียน กระตุ้นสมองทำให้ผู้เรียนจดจ่อในการคิด สนุกที่จะคิด ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวจะต้องไม่ง่ายและไม่ยากจนเกินไป เหมาะสมกับผู้เรียน การมีส่วนร่วมทางสังคม จะช่วยให้ผู้เรียนมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับบุคคลและสิ่งแวดล้อมรอบตัว จะทำให้เกิดการเรียนรู้ทางสังคม อันส่งผลต่อการเรียนรู้ด้านอื่นๆ และการมีส่วนร่วมทางด้านอารมณ์ หากกิจกรรมที่จัดมีผลต่ออารมณ์ ความรู้สึกของผู้เรียน เป็นประสบการณ์ ชีวิตจริง เกี่ยวข้องและใกล้ จะช่วยให้การเรียนรู้นั้นมีความหมาย ส่งผลต่อการเรียนรู้ที่ดีและคงทน รูปแบบหรือกิจกรรมการเรียนการสอนที่ยึดนักเรียนเป็นศูนย์กลางเช่น วิธีการใช้แผนภูมิกิ่งไม้ การสอนแบบบูรณาการ การสอนแบบโครงงาน การศึกษาจากสถานที่จริง ซึ่งต่อไปนี้จะยกตัวอย่างกิจกรรมการสอนที่เน้น นักเรียนเป็นศูนย์กลาง ซึ่งใช้สอนกลุ่มสร้างเสริมลักษณะนิสัย หรือกลุ่มสาระการเรียนรู้ด้านศิลปะและกลุ่มอื่นๆได้
3.3 ตัวชี้วัดการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นนักเรียนเป็นศูนย์กลาง
ด้านตัวครู - ส่งเสริมให้นักเรียนฝึกคิด ฝึกทำและฝึกปรับปรุงงาน
- จัดสถานการณ์ให้มีการแสดงออกอย่างสร้างสรรค์
- ใช้สื่อเพื่อฝึกคิด แก้ปัญหาและการค้นพบความรู้
- สังเกตและประเมินพัฒนาการของนักเรียนอย่างต่อเนื่อง
- เอาใจใส่นักเรียนเป็นรายบุคคลและเมตตา
- ส่งเสริมกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากกลุ่ม
- สังเกตส่วนดีและปรับปรุงส่วนด้อยของนักเรียน
- ฝึกฝนกริยามารยาทและวินัยตามวิถีวัฒนธรรมไทย
- เตรียมการสอนทั้งเนื้อหาและวิธีการ
- จัดสิ่งแวดล้อมและบรรยากาศเร้าใจ
- จัดแหล่งเรียนรู้หลากหลายเชื่อมโยงชีวิตจริง
ด้านนักเรียน - คิดหลากหลายสร้างสรรค์จินตนาการ
- แลกเปลี่ยนเรียนรู้จากกลุ่ม
- นักเรียนฝึกประเมินตนเองและยอมรับผู้อื่น
- ทำกิจกรรมตามความสามารถ ความถนัดและความสนใจของตนเองอย่างมีความสุข
- นักเรียนฝึกตนเองให้มีวินัย และรับผิดชอบ
- ได้รับการเสริมแรงเพื่อค้นหาคำตอบ
- ประสบการณ์สัมพันธ์ต่อธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- ฝึกค้นรวบรวมข้อมูล
- นักเรียนฝึกปฏิบัติและค้นพบความถนัดของตนเอง
อ้างอิง
http://school.obec.go.th/sup_br3/rn_06.htm
