แม้ไม่ใช่ครูวิทย์ฯก็ขอกล่าวถึงเรื่องนี้หน่อยละกันครับ เพราะคุยเรื่องโรคในวันนี้แล้วติดลม

หากพินิจพิจารณาแล้วจะพบว่าเราเริ่มต้นรับสารพิษเล็กๆ น้อยๆ เข้าสู่ร่างกายมาตั้งแต่ก่อนจะออกจากครรภ์มารดา โดยได้รับสารพิษส่วนหนึ่งทางรกและสายสะดือ เมื่อคลอดออกมาแล้วก็ได้รับผ่านทางน้ำนม หลังจากหย่านม เราจะเริ่มสะสมสารเคมีด้วยตัวเอง เริ่มจากสิ่งแวดล้อมรอบตัว จากกองขยะข้างบ้านที่อาจไปคุ้ยเล่นตอนเด็กๆ จากโรงงานอุตสาหกรรมในละแวกบ้าน เรือกสวนไร่นาที่ขี่จักรยานผ่าน และแม่น้ำลำธารที่ใช้ดื่มกิน นอกจากบ้านเกิดก็ยังรวมถึงโรงเรียน มหาวิทยาลัย และที่ทำงานด้วย

สารเคมีบางชนิดที่คงอยู่ในสภาพแวดล้อมได้หลายสิบปี เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เราพบสารเคมีที่มีพิษบางตัวที่ทางการประกาศให้เลิกใช้ไปนานแล้วสะสมอยู่ในร่างกายของผู้ใหญ่บางคน

แม้แต่บ้านก็อาจไม่ใช่สถานที่ปลอดพิษ เพราะการจิบน้ำหลังออกกำลังกายอาจทำให้เราได้รับสารบิสฟีนอลเอ ซึ่งเป็นส่วนประกอบของขวดพลาสติกไปจนถึงแว่นนิรภัย บิสฟีนอลเอทำให้ระบบสืบพันธุ์ของสัตว์ผิดปกติ ขณะที่ยาสระผมที่เราใช้อาจมีส่วนผสมของทาเลต (phthalate) ซึ่งเป็นสารที่ใช้ละลายสารแต่งกลิ่น ทำให้โลชั่นเหนียวข้น และเพิ่มความยืดหยุ่นให้พีวีซี สายน้ำเกลือ แผงหน้าปัดรถยนต์ และพลาสติกห่ออาหารบางชนิด แต่เนื่องจากสารนี้สลายตัวได้ภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง ระดับของทาเลตในร่างกายเราจึงขึ้นๆ ลงๆ ในระหว่างวัน

ทาเลตส่งผลให้หนูมีพัฒนาการของระบบสืบพันธุ์ผิดปกติเช่นเดียวกับบิสฟีนอลเอ นอกจากนี้ในบ้านยังมีพีเอฟเอ (perfluorinated acids) ซึ่งเป็นสารประกอบที่ทนต่อสารเคมี ใช้เคลือบกันขูดขีดและการยึดติด พีเอฟเอมีฤทธิ์ทำลายตับ ส่งผลต่อฮอร์โมนธัยรอยด์ ทำให้พิการแต่กำเนิด และอาจก่อมะเร็งในสัตว์ทดลอง แต่ความรู้เรื่องพิษในมนุษย์ยังมีน้อยมาก

วิธีหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ใช้ศึกษาว่าสารเคมีใดเป็นพิษ ก็คือการให้สารนั้นแก่สัตว์ทดลองในปริมาณสูง แล้วจึงหาระดับต่ำสุดที่พิษเริ่มแสดง ก่อนจะศึกษาอาการที่เกิดจากสารพิษนั้น แต่ข้อมูลที่ได้จากมนุษย์ที่ได้รับสารเคมีปริมาณสูงก็เป็นประโยชน์เช่นเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม ข่าวอุบัติเหตุหรือข่าวคนงานได้รับพิษจากสารเคมีชนิดใหม่ๆ เช่น ทาเลต ซึ่งอยู่ในเครื่องสำอางและพลาสติก สารทนไฟในสิ่งทอและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์กลับมีให้ได้ยินน้อยมาก นี่อาจเป็นผลมาจากมาตรการรักษาความปลอดภัยที่ดีขึ้น หรืออาจเป็นเพราะสารเหล่านี้ไม่ก่อพิษเฉียบพลันเช่นสารเคมีในอดีต แต่อันตรายต่อร่างกายในระยะยาวจะมากหรือน้อยกว่าหรือไม่ยังไม่มีใครรู้

ป้องกันอย่างไรดี

ไม่มีใครรับรองได้ว่าการสั่งห้ามใช้สารเคมีต้องสงสัยจะเป็นทางที่ดีที่สุด การเลิกใช้วัสดุทนไฟทำเตียงหรือเก้าอี้นั่งบนเครื่องบินก็ไม่ใช่ทางออกที่ดีเช่นกัน เมื่อไม่นานมานี้ มหาวิทยาลัยเซอร์เรย์ในอังกฤษได้ประเมินข้อดีและข้อเสียของสารทนไฟในเครื่องอุปโภคต่างๆ และสรุปว่า ประโยชน์ของสารทนไฟในการลดความเสี่ยงในการเกิดเพลิงไหม้มีมากกว่าผลเสียต่อสุขภาพของคน

นอกจากสารเคมีที่เป็นพิษร้ายแรงแล้ว สารเคมีในอุตสาหกรรมทุกชนิดล้วนผลิตขึ้นเพื่อใช้ประโยชน์ทั้งสิ้น กระทั่งดีดีทีก็เคยได้รับการชื่นชมว่าสามารถฆ่ายุงที่เป็นพาหะของมาลาเรีย ไข้เหลือง และโรคอื่นๆ ได้ ดีดีทีรักษาชีวิตนับไม่ถ้วนก่อนจะถูกห้ามใช้ในหลายพื้นที่ของโลกเพราะพิษต่อสัตว์ป่า สารเคมีไม่ได้เลวร้ายไปเสียหมด เพราะในขณะที่อัตราการเกิดมะเร็งเพิ่มขึ้น แต่อายุขัยของมนุษย์ก็เพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า แปลกเหมือนกันนะครับ หรือว่าโรคทำให้เรารู้ทางป้องกันที่จะไม่ให้เจ็บ ก้ไม่น่าใช่

สิ่งที่สำคัญกว่าการต่อต้านคือเราต้องทำความรู้จักสารเคมีให้มากขึ้นเพื่อจะได้รู้เท่าทันอันตรายที่ไม่คาดคิด เพราะสารเคมีที่ดูไม่มีอันตรายทุกตัวอาจมีอันตรายเมื่อมีปริมาณระดับหนึ่งหรืออยู่ในสถานการณ์ที่เหมาะสม เราจึงไม่ควรละเลยบทเรียนจากเหตุการณ์ที่มีคนได้รับสารเคมีในปริมาณสูง แหมก็ดูเพื่อนครูสิครับเค้าว่าเค้าไม่สบายแต่ไม่น่าจะเป็นอะไรร้ายแรง  แต่ไปตรวจดูดันพบสารพิษในร่างกาย เค้าบอกให้ผมไปตรวจดูด้วยเผื่อมีโรคอะไรที่เราไม่รู้ แต่ก็แหม ค่าตรวจก็หลายอยู่นา เกรงใจกระเป๋าเงินจังเลยครับ

ที่สำคัญไม่ควรชะล่าใจกับการใช้ชีวิตประจำวันนะครับพี่น้อง

---------------

รู้จักสารเคมีแวดล้อม

พีบีดีอี - สารพีบีดีอี (polybrominated diphenyl ethers) เป็นสารทนไฟที่สะสมในร่างกายมนุษย์และสัตว์ทั่วโลก โดยจะปลิวออกจากพลาสติกและสิ่งทอที่ผ่านกระบวนการต่างๆ ในรูปของอนุภาคฝุ่น หรือก๊าซที่เกาะติดกับฝุ่น ซึ่งเราสูดหายใจเข้าไป สารนี้ทำให้สัตว์ทดลองมีปัญหาด้านพัฒนาการ การเรียนรู้ และความผิดปกติของระบบสืบพันธุ์

วิธีหลีกเลี่ยง พีบีดีอีที่พบในเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายชนิด และสิ่งทอบางประเภท ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

ทาเลต - สารเคมีที่นิยมใช้ในงานสารพัด ตั้งแต่เพิ่มความยืดหยุ่นให้ไวนิลไปจนถึงการทำให้โลชั่นเหนียวข้น ส่งผลให้สัตว์ทดลองเพศผู้มีปัญหาด้านพัฒนาการของระบบสืบพันธุ์ การศึกษาในมนุษย์เมื่อไม่นานมานี้พบว่า อาจส่งผลเช่นเดียวกันในทารกเพศชาย

วิธีหลีกเลี่ยง บริษัทเครื่องสำอางสองสามแห่งเลิกใช้สารนี้แล้ว แต่ยังพบได้ในแหล่งอื่นๆ

ยาฆ่าแมลง - แม้เราจะเลิกใช้ยาฆ่าแมลงบางชนิด เช่น ดีดีที ขณะที่อะทราซีนอยู่ภายใต้การควบคุม แต่รายชื่อยาฆ่าแมลงที่กำจัดตั้งแต่แมลงสาบบ้านไปถึงเชื้อรานั้นยาวเหยียด นักวิจัยชี้ว่ายาฆ่าแมลงบางชนิดส่งผลต่อโรคหอบหืด ปัญหาเกี่ยวกับพัฒนาการ ระบบประสาท และภูมิคุ้มกัน

วิธีหลีกเลี่ยง ล้างผักผลไม้ให้สะอาดหรือซื้อผักปลอดสารพิษ หากอยู่ในเขตกสิกรรมควรดูดฝุ่นบ่อยๆ เพื่อลดการสะสม

พีเอฟเอ - ร่างกายใช้เวลาหลายปีในการกำจัดสารที่ใช้ในตัวเคลือบกันเปื้อนและรอยขูดขีด บริษัท 3 เอ็ม เลิกใช้พีเอฟเอเมื่อพบว่าสารกลุ่มเดียวกันอย่างพีเอฟโอ (perfluorooctane sulfonate) ซึ่งอยู่ในผลิตภัณฑ์สกอตช์การ์ด แพร่กระจายในสิ่งแวดล้อม พีเอฟโอเอ (perfluorooctane acid) เป็นสารอีกชนิดที่ผสมในสิ่งทอและทำให้อาหารไม่ติดกระทะ พีเอฟเอปริมาณสูงอาจทำให้สัตว์ทดลองเป็นมะเร็งได้

วิธีหลีกเลี่ยง พบในอากาศ น้ำ และอาหาร จึงไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

พีซีบี - พอลีคลอริเนเทตไบฟีนิล (พีซีบี) สารมหัศจรรย์ ซึ่งนอกจากจะติดไฟยากแล้ว ยังใช้เป็นสารทำความเย็นและฉนวนไฟฟ้าด้วย แต่ความทนทานนี้มีข้อเสียคือสลายตัวในสภาพแวดล้อมช้ามาก และยังสะสมในเนื้อเยื่อของสัตว์และมนุษย์ สร้างความเสียหายต่อตับและมะเร็งในสัตว์ทดลอง

วิธีหลีกเลี่ยง ถึงแม้จะถูกสั่งห้ามแล้ว ก็ยังไม่ไปไหน หลีกเลี่ยงการกินปลาหรือสัตว์ที่มาจากบริเวณที่ปนเปื้อน

ไดออกซิน - มีพิษเช่นเดียวกับพีซีบี ไดออกซินเกิดจากกระบวนการอุตสาหกรรมและการเผาไหม้ สารเคมีจากแหล่งปนเปื้อนจะเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารโดยสะสมในพืช ไขมันสัตว์ และผลิตภัณฑ์จากนม มะเร็งและความพิการแต่กำเนิดอาจเป็นผลจากไดออกซินก็ได้

วิธีหลีกเลี่ยง อย่ากินเนื้อติดมัน และเข้าไปในบริเวณที่มีการปนเปื้อน

บิสฟีนอล - พลาสติกโพลีคาร์บอเนตที่พบในขวดพลาสติกแข็งบางชนิดทำจากบิสฟีนอลเอ ซึ่งเป็นฮอร์โมนเอสโตรเจนสังเคราะห์ ที่อาจละลายปนกับน้ำเมื่อเวลาผ่านไปตามการสลายตัวของขวดพลาสติก นักวิจัยพบว่า สารที่มีลักษณะคล้ายฮอร์โมนเอสโตรเจนในสัตว์ทดลองอาจทำให้เกิดอันตรายต่อระบบสืบพันธุ์ของตัวอ่อนทั้งสองเพศได้

วิธีหลีกเลี่ยง หลีกเลี่ยงขวดพลาสติกแข็ง แต่ก็ใช่ว่าจะปลอดภัย เพราะอย่างที่นักวิจัยบางคนบอกว่า ระดับของสารนี้ในสิ่งแวดล้อมอาจสูงจนถึงขีดอันตรายแล้ว

โลหะ - โลหะเป็นสารพิษจากอุตสาหกรรมที่พบบ่อยที่สุดในบ้าน สีแบบเก่ามีสารตะกั่ว ทูนามีสารปรอท ระเบียงไม้อัดน้ำยาอาจมีสารหนูและโครเมียม ผลในเด็กเล็กนั้นร้ายแรง โดยอาจทำให้การเติบโตหยุดชะงักหรือถึงแก่ชีวิต

วิธีหลีกเลี่ยง ขูดสีแบบเก่าและไม้อัดน้ำยาทิ้งหรือทาสีที่ปลอดภัยทับ หญิงมีครรภ์และเด็กควรระวังการกินปลาบางชนิดซึ่งอาจมีสารปรอทตกค้าง

ยังไงก็ขอฝากพี่น้องไว้ละกันนะครับว่าอันตรายอยู่รอบตัวเราเสมอครับ

ดูแลสุขภาพด้วยนะครับ

ด้วยความปราถนาดีจาก ธีรัชภัทร  บัวคำศรี