การแยกชัดเจนเห็นเป็น 2 นิกายคือหินยานกับมหายานในพุทธศาสนาล่วงได้ 100 ปีมีพระภิกษุชาววัชชีมาอาศัยอยู่เมืองเวสาลีรวบรวมพวกมากได้ประกาศกฎ 10 ข้อ ขึ้นมาปฏิบัติเอง
โดยยึดตามแนวทางที่พระพุทธเจ้าตรัสว่า...ดูก่อนอานนท์ ( เลขา ฯ ) เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว สงฆ์มีเจตนาจะเพิกถอนกฎเล็กน้อยก็ได้เลยนะ...
แต่พระเถระมีพระยสเป็นต้นพิจารณาเห็นว่าควรคงกฎที่พระพุทธองค์สั่งไว้ยืนตามหลักการที่สังคายนาครั้งแรก
การที่กลุ่มพระวัชชีมีพวกมากมาประกาศกฎใหม่เสียเองไม่สมควรถือว่าเป็นการปฏิวัติครั้งใหญ่
ด้วยปรารภเหตนี้เองฝ่ายพระยสได้รวบรวมพระสงฆ์แล้วจึงมีการทำสังคายนายืนตามมติของการทำสังคายนาครั้งแรก ที่เมืองเวสาลีนี้เป็นครั้งที่ 2 หลังพุทธปรินิพพานได้ 100 ปี
โดยมีพระเจ้ากาลาโศกราช ผู้ครองกรุงปาตลีบุตรให้การอุปัฏถัมภ์ ในกาลต่อมาจึงมีชื่อต่อมาว่า...นิกายหินยาน ( เถรวาท , สถวีระ ) อีกฝ่ายเป็น...นิกายมหายาน ( อาจาริยวาท , มหาสังฆิกะ)...
การประกาศเผยแผ่หลักพุทธธรรมนั้นนิกายหินยานมุ่งไปทางใต้ของอินเดีย เช่น ศรีลังกา , พม่า , ลาว , ไทย , เขมร เป็นต้น แต่นิกายมหายานมุ่งไปทางเหนือเช่น ธิเบต , จีน , เกาหลี , ยี่ปุ่น เป็นต้น
