นักอนุรักษ์กับบทบาทนักสืบไขปริศนาเจาะลึกเรื่องวัสดุและความหมายของการสร้างวัตถุ

 เราได้อ่านบทความนี้แล้วเห็นว่าน่าสนใจและมีประโยชน์จึงอยากแปลและเผยแพร่ให้เพื่อนๆ ผู้ที่สนใจได้อ่านกัน ซึ่งอาจจะมีบางส่วนไม่ถูกต้อง เราขอน้อมรับข้อผิดพลาดในการแปลไว้

 ถอดรหัสงานอนุรักษ์

โดยลอว์เรน ฉิน

บทบาทของนักอนุรักษ์กำลังเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว จากนักอนุรักษ์ที่อยู่หลังห้องก้าวมาเป็นนักเคลื่อนไหวที่กล้ามีปากมีเสียงเรียกร้องในเรื่องการปกป้องคุ้มครองและอนุรักษ์มรดกวัตถุของมนุษยชาติ ขณะเดียวกันก็เป็นนักสืบผู้ไขข้อมูลด้านใหม่ๆ ของชนิดวัสดุและความหมายของวัตถุ

แม้ว่าพิพิธภัณฑ์จะเป็นจุดหมายลำดับท้ายๆ ในวิถีการดำเนินชีวิต แต่ผู้คนก็ยังคงไปพิพิธภัณฑ์ด้วยเพียงเหตุผลง่ายๆ อย่างเดียวคือเพื่อศึกษาเรียนรู้ เมื่อใดก็ตามที่ผู้ชมได้เห็นนิทรรศการก็มักชื่นชมทึ่งกับความชาญฉลาดในการสรรสร้างวัตถุและความสวยงามของการจัดแสดง น้อยคนนักที่จะตระหนักถึงทีมงานมืออาชีพทั้งหมดที่ร่วมกันทำงานอย่างพิถีพิถันเพื่อสร้างสรรค์ประสบการณ์ที่น่ารื่นรมย์ให้แก่ผู้เข้าชม

นอกจากภัณฑารักษ์แล้ว นักออกแบบภาพกราฟฟิคและนิทรรศการยังเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการสร้างอารมณ์ความรู้สึกและดึงความงามจากวัตถุให้เผยออกมา มีนักออกแบบแสงและช่างเทคนิครวมทั้งนักการศึกษาเป็นผู้สร้างชีวิตชีวาให้กับนิทรรศการผ่านงานสื่อสิ่งพิมพ์ โปรแกรมและกิจกรรมต่างๆ ท้ายที่สุดคือนักอนุรักษ์ที่มีบทบาทสำคัญมิใช่น้อย ทั้งนี้ไม่เพียงแต่เป็นผู้ออกมายืนยันรับรองสถานภาพของวัตถุว่าอยู่ในสภาพดีเท่านั้น หากแต่ยังต้องให้คำแนะนำแก่ผู้ร่วมทีมที่เหลือทั้งหมดถึงวิธีการที่ดีที่สุดในการจัดวางและแสดงวัตถุ ปัจจุบันนักอนุรักษ์เล่นบทสำคัญเป็นนักสืบผู้ช่วยภัณฑารักษ์ในการไขปริศนาเจาะลึกเรื่องวัสดุและความหมายของการสร้างวัตถุ บทบาทที่เพิ่มขึ้นของนักอนุรักษ์ช่วยเปิดโอกาสใหม่ๆ ให้เหล่าภัณฑารักษ์และนักวิชาการได้ศึกษาค้นคว้าหาข้อมูลสืบต่อจากงานวิจัยที่มีอยู่เดิม

โดยสามัญสำนึกแล้ว งานอนุรักษ์เป็นงานที่ต้องอุทิศตนอย่างอดทนในการสร้างความมั่นใจว่าวัตถุมรดกทางวัฒนธรรมได้รับการปกป้องอย่างดีเพื่อเป็นประโยชน์แก่คนรุ่นต่อไปในอนาคตซึ่งวัตถุเหล่านี้มีมากหลากประเภท ได้แก่ ภาพเขียนจิตรกรรม เอกสารสิ่งพิมพ์หรือต้นฉบับลายมือเขียน ผ้าทอ เครื่องแต่งกาย วัตถุชาติพันธุ์ วัตถุขุดค้นทางโบราณคดี ชิ้นส่วนโครงสร้างสถาปัตยกรรม สถานที่ทางประวัติศาสตร์ และอื่นๆ อีกมากมาย

งานป้องกันมรดกและวัตถุทางวัฒนธรรมทั้งหมดเริ่มต้นจากการทำความเข้าใจคุ้นเคยกับปัจจัยสำคัญของการทำให้วัตถุต่างๆ เสื่อมสลายอันมีหลายเหตุปัจจัยบังคับ เช่น แสงสว่าง ความชื้น มลพิษ สัตว์แมลง และการหยิบจับ ซึ่งล้วนแล้วแต่เร่งให้วัสดุเกิดการชำรุดเสียหาย ในพิพิธภัณฑ์การควบคุมที่เหมาะสมและการหมุนเวียนวัตถุจัดแสดง ตลอดจนการจัดเก็บในห้องคลังเป็นตัวแปรเสริมที่สำคัญ เป็นงานลักษณะป้องกันที่ผู้เยี่ยมชมมักไม่เห็นชัดด้วยตาเปล่าหรือสังเกตได้ในทันที อีกนัยหนึ่งคือ "การทำให้มองไม่เห็น" เป็นภารกิจงานหลังฉากที่ต้องปิดซ่อนทำให้มองไม่เห็นร่องรอยการบำรุงรักษาเพื่อซ่อมแซมหรือฟื้นฟูวัตถุที่ชำรุดเสียหาย และประเด็นปัญหาที่สามของงานอนุรักษ์ คือ การปลูกจิตสำนึกและตระหนักรู้ถึงหลักการป้องกันรักษาและงานอนุรักษ์ให้ขยายวงกว้างออกไปอย่างไม่ย่อท้อแม้จะบรรลุผลช้าแต่มั่นคง ซึ่งเป็นการเริ่มต้นที่หน้าที่สำคัญสำหรับนักอนุรักษ์ ทั้งนี้ด้วยมีการตระหนักสำคัญเพิ่มขึ้นมากว่ามรดกทางวัฒนธรรมและทรัพย์มรดกของส่วนบุคคลนั้นไม่ได้มีอยู่แค่ในรั้วพิพิธภัณฑ์เพียงสองสามแห่งเท่านั้น และแง่มุมสุดท้ายนี้เองที่สร้างเวทีให้กับงานด้านอนุรักษ์ภายใต้กรอบการทำงานขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมทุกด้านของงานสงวนรักษาเพื่อสรรหาวิธีการที่ดีและเหมาะสมกลมกลืนที่สุดมาใช้ดูแลรักษาวัตถุรูปธรรมเหล่านั้นให้ดำรงคงอยู่ยาวนานขึ้นเพื่อบอกเล่าความหมายต่อให้กับคนรุ่นถัดไป งานสงวนรักษาจึงรวมไว้ทั้งหมด ไม่เพียงเฉพาะการแทรกเสริมโครงสร้างกายภาพของวัตถุและการบำรุงป้องกันซึ่งเป็นงานอนุรักษ์ หากแต่ยังรวมถึงงานด้านแผนนโยบาย ปรัชญาและการสนับสนุนส่งเสริมซึ่งเน้นย้ำและนำไปสู่พันธหน้าที่อันดับแรกของนักอนุรักษ์

มีผู้คนและองค์กรที่เสียสละใช้ความพยายามทั้งหมดในการปกป้องและแง่มุมการนำเสนอวัฒนธรรมและมรดกของเรามากขึ้นเรื่อยๆ ดังที่พวกเขาได้เสาะแสวงหาวัตถุทางประวัติศาสตร์ที่ครบสมบูรณ์ทั้งในฐานะวัตถุสะสมส่วนบุคคลและส่วนรวม โดยมีความเข้าใจอย่างละเอียดถี่ถ้วนเกี่ยวกับหลักการอนุรักษ์ไม่ให้วัตถุเกิดความเสียหาย นับเป็นพัฒนาการที่ดีในระยะยาวของการสงวนรักษาวัสดุที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม

ตัวอย่างการใช้เทคนิค X Ray เพื่อศึกษาการเข้าชิ้นส่วนของประติมากรรม
(ภาพถ่ายจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ญี่ปุ่น เมืองนารา 2549 โดยผู้แปล)

 >> อ่านต่อตอนที่ 2

 *** บทความนี้เป็นงานแปลและเรียบเรียงข้อมูลบางส่วนอาจไม่ถูกต้อง ผู้แปลขอน้อมรับความผิดพลาด แต่หากจะนำไปอ้างอิงควรพิจารณาความถูกต้องจากเอกสารต้นฉบับอีกครั้งหนึ่ง

แปลและเรียบเรียง จาก Column Behind The Scenes: Conservation Decoded. BeMUSE. Vol.01 Issue.02 (Jan-March 2008)

ลอว์เรน ฉิน เป็นหัวหน้างานอนุรักษ์ (ภาพเขียน) ศูนย์อนุรักษ์มรดกสิงคโปร์ (Heritage Conservation Centre, Singapore)