ตุงเหล้กตุงตองช่วยให้ผู้ตายหลุดจากนรก

อันว่าความเชื่อเรื่องจิตวิญญาณผู้ตายจะไปที่แห่งใดๆย่อมเป็นที่ห่วงหาอาลัยในบรรดาญาติมิตรแก้วสหายคำ  พ่อแม่ ที่อยู่ในเมืองคนเป็นแน่แท้   ดังนั้นเมื่อมีคนตายจึงแสวงหาเครื่องสักการะบูชา ด้วยข้าวของเครื่องใช้  เครื่องสักการะต่างๆ เหล่านี้ย่อมมีความหมายที่แน่ๆต้องการให้วิญญาณผู้ตายไปสู่สวรรค์ภพโน้น  ไกลแสนไกล  ไกลแต๊ไกลว่า  จนมิรู้ว่าจะเอาอะไรมาเปรียบเทียบเป็นระยะทาง

ความเชื่อเรื่องตุงพาขึ้นสวรรค์มีอยู่ว่า วิญญาณผู้ตายหลายคนที่กำลังถูกโยนลงขุมนรก ขณะที่กำลังลอยคว้างถั่งลงขุมนรกนั้น เผอิญมีหางตุงเกี่ยวกระหวัดรัดเอาดวงวิญญาณของเขากลับขึ้นไปสู่สวรรค์เพราะด้วยอานิสงส์เมื่อยังชีวิตเป็นคนได้ถวายตุงเป็นพุทธบูชา    หั้นแล....

ด้วยความเชื่อดังกล่าวเมื่อมีคนตายแล้วใส่ศพลงในหล้อง(โลงศพ)ผู้คนล้านนาจะนำตุงเหล้ก(เหล็ก)ตุงตอง(ทองเหลือง)มาวางไว้บนโลงศพตรงศีรษะของผู้ตาย

ตุงเหล้กตุงตองจะต้องทำให้ครบจำนวน  16  อัน คือทำด้วยแผ่นเหล็ก 2 อัน  แผ่นตอง  2อัน   แผ่นเงิน  2 อัน   แผ่นคำ(ทอง)  2  อัน   แผ่นเหียก(ตะกั่ว)  2  อัน   แผ่นไม้ติดทราย  2 อัน(เรียกว่าตุงทราย)   แผ่นไม้ติดเนื้อดิน  2  อัน(เรียกว่าตุงดิน)  และแผ่นไม้  2  อัน   รวม  16  อันเรียกรวมๆกันว่า  "ตุงเหล้ก   ตุงตอง "  การเรียกอย่างนี้เพื่อว่าจะได้เรียกกันง่ายๆ  จำกันง่ายๆไม่สับสน หากจะเรียกตามเนื้อวัสดุที่ทำต้องว่ากันยืดยาวเสียเวล่ำเวลากันเปล่าๆ  แม่นก็เจ้า....

ความหมายทำไมต้องทำ  16    อัน  ?

คำตอบก็มีว่า    การเอาตุงมาตั้งที่ตรงหัวศพนอนในโลงนั้นบอกว่า  ผู้ตายนั้นเพราะการใช้ชีวิตทุกๆคนในโลกนี้มันมีทั้งดีและชั่ว   ทุกคนมีคติทางเดินของชีวิตทั้งดำและขาวปะปนกันไป   กล่าวคือมีการใช้ชีวิตทางที่ดีคือมรรค  8  ได้แก่ มีความเห็นชอบ-มีดำริชอบ-พูดชอบ-ทำงานชอบ-เลี้ยงชีพสุจริต-มีความเพียร-ระลึกนึกในสิ่งที่ดี-ตั้งใจชอบ มีสติดี  ส่วนอีกทางหนึ่งบางครั้งอาจใช้ชีวิตในทางตรงกันข้ามคืออาจหลงผิด  และทำที่ไม่ถูกทาง ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ประเพณีได้แก่  เห็นผิด-ดำริผิด-พูดผิด-ทำงานผิดทุจริต-อาชีพที่ผิด-พยายามผิด-ระลึกนึกทำในสิ่งผิด-ตั้งใจทำสิ่งที่ผิด

การทำตุงเหล้กตุงตอง  ต้องหาไม้เนื้อแข็งหน้าสองยาวราว  หนึ่งศอก  ทำเป็นเสาตั้งขึ้น นำไม้ขนาดเท่ากันมาทำเป็นกากบาทวางแนบโคนเสาเป็นที่ตั้งเสา  ส่วนปลายเสานำไม้อันเล็กๆมาทำกากบาทมาติดไว้แล้วนำโลหะแผ่นเล็กๆมาทำเป็นวงโดยรอบ แล้วเจาะรู 16  รู ใช้แขวนตุง  เมื่อได้ตุงดั่งใจนึกก็นำไปวางไว้บนโลงศพ  จนกว่าจะนำศพไปป่าช้า  จึงนำตุงออกมาไปไว้ที่วัด

คติความเชื่อเรื่องตุงเหล้กตุงตองยังมีให้เห็นในปัจจุบัน  ส่วนว่าตุงเหล้กตุงตองจะช่วยเอาวิญญาณผู้ตายจากนรกไปสู่สวรรค์นั้น ก็ยังไม่มีใครได้เห็นจ้ะๆ  ยังไงเสียเพื่อความไม่ประมาท  เพราะมีภาษาบาลีกล่าวว่า "   ปมาโท   มัจจุโนปทัง  "(เขียนเป็นภาษาง่ายๆอาจไม่ถูกต้องตามอักขระวิธีมากนัก)แปลเอาความว่า   ความประมาทเป็นหนทางแห่งความตาย    ผู้คนล้านนาก็ต้องเอาตุงเหล้กตุงตองมาไว้บนโลงศพกันไว้ก่อน    เผื่อว่าดวงวิญญาณผู้ตายถูกยมบาลตัดสินให้ลงอยู่ในนรกจริงๆ  ตุงนี้แหละจะกระหวัดเอาดวงวิญญาณไปสู่สวรรค์   ไม่ต้องไปจมผุดๆ  ทรมานในนรกหลุม  อเวจี

ตำนานผีล้านนาตอนตุงเหล้กตุงตอง  ก็จบลงเท่านี้แล....ลุงหนานขอลาไปก่อนแล