เมื่อไหร่ครับที่เราจะเชื่อบ้างว่าคนทุกคนมีศักยภาพ มีศักดิ์ศรี และมีกระบวนการคิด ทั้งโดยตนเอง และโดยกลุ่ม ผมว่าจะพัฒนาระบบสาธารณสุขไปได้ไกลด้วยต้นทุนถูกสุด (Lowcost)

     เมื่อช่วงบ่ายของวันศุกร์ที่ 17 กุมภาพันธ์ 2549 ที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพัทลุง ได้มีการประชุมเพื่อพิจารณาแผนงาน/โครงการ จากงบฯ ส่งเสริมป้องกันโรคในชุมชน ประจำปี 2549 โดยคณะอนุกรรมการบริหารหลักประกันสุขภาพจังหวัดพัทลุง (คบปจ.) ครั้งนี้ได้เปิดให้ CUP ต่าง ๆ ได้มานำเสนอสภาพปัญหาและแนวทางการพัฒนาสุขภาพชุมชนของพื้นที่ และนำเสนอสรุปย่อของแผนงาน/โครงการที่จะขอความเห็นชอบ

     จริง ๆ แล้วมีหลาย ๆ ประเด็นที่ได้ช่วยกันเติมเต็มให้แก่ CUP ต่าง ๆ ผมเข้าประชุมด้วยในฐานะฝ่ายเลขานุการฯ แต่เวทีนี้ท่านประธาน (นพ.ยอร์น จิระนคร) ได้เปิดโอกาสให้เป็นเวทีแห่งการเรียนรู้ ทุกคนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นได้ และแล้วก็มาถึงโครงการให้ความรู้แก่ อสม. ของ CUP หนึ่ง งบประมาณ 200,000 กว่าบาท ด้วยเหตุผลว่าเพราะการจัดทำโครงการใด ๆ ที่ผ่านมามักจะประสบความล้มเหลวเนื่องจาก อสม.ขาดความรู้ โดยทาง CUP ได้จัดทำแบบประเมินวัดความรู้ของ อสม.แล้ว ผมนั่งฟังจากท่าทีของผู้นำเสนอก็อดชื่นชมในความมาดมั่น การเตรียมการเพื่อตอบข้อสงสัย และการใช้ข้อมูลสนับสนุนเป็นอย่างดี แต่...

     ผมตั้งข้อสังเกตอยู่หลายประการ (ได้นำเสนอออกไปแล้วในที่ประชุม) คือ ความสำเร็จหรือล้มเหลวของโครงการอยู่ที่การรู้หรือไม่รู้ของ อสม.เท่านั้นหรือ? (ประมาณว่าโทษ อสม.เกินไปไหม) หรือ อสม.นี่เป็นลูกน้องของเจ้าหน้าที่สาธารณสุขซึ่งเกือบจะเป็นข้าราชการไปด้วยแล้วเพราะได้รับอิทธิพล (ครอบงำ) อย่างต่อเนื่อง หรือยังเป็นประชาชนอยู่ ตรงส่วนนี้ อาจารย์กาจฯ ก็ได้ช่วยเสริมให้ว่าวันนี้ได้ยินเสียง อสม.พูดว่า “ไปพูดไปบอกแล้วชาวบ้านไม่เข้าใจ” “ชาวบ้านตอนนี้พูดยาก”

     อีกประเด็นที่เป็นที่ฮือฮาหน่อย คือ อสม.ไม่มีความรู้จริงหรือ หรือยังไม่ได้ปล่อย ไม่มีโอกาสปลดปล่อย หรือยังไม่ถูกกระตุ้นให้กล้านำศักยภาพที่มีอยู่ออกมาใช้อย่างเต็มที่ กันแน่ หากฐานคิดของเจ้าหน้าที่ คิดว่าเขาไม่มีความรู้ก็จะต้องอบรม อบรม แล้วก็อบรม เน้นว่าเพื่อครอบงำ โดยไม่ได้คิดว่าเขามีศักยภาพ มีศักดิ์ศรี และกระบวนการคิดของเขาเอง เพื่อเขาและชุมชนเขาเองแล้ว ประเมินเมื่อไหร่ด้วยแบบประเมินของเรา เขาก็ไม่ผ่านการประเมิน จากนั้นก็ถูกตีตราว่า “อสม.ไม่มีความรู้” อย่างไม่มีวันจบสิ้น (หนุนเสริมกับ คห.ที่คุณ Dr.Ka-poom ให้ไว้ที่บันทึก ผลการคัดเลือก อสม.ดีเด่น ภาคใต้ ปี 2549)

     เมื่อไหร่ครับที่เราจะเชื่อบ้างว่าคนทุกคนมีศักยภาพ มีศักดิ์ศรี และมีกระบวนการคิด ทั้งโดยตนเอง และโดยกลุ่ม ผมว่าจะพัฒนาระบบสาธารณสุขไปได้ไกลด้วยต้นทุนถูกสุด (Lowcost) เพียงแค่เจ้าหน้าที่สาธารณสุขอย่างเรา ๆ ท่าน ๆ เปลี่ยนฐานคิดใหม่ให้ เชื่อใจ และไว้ใจเขาบ้างว่า คนมีศักยภาพ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี และมีกระบวนการคิดที่ฉลาดหลักแหลม เมื่อได้รับโอกาสที่ดี พิสูจน์ได้อยู่ในหลาย ๆ พื้นที่ อย่างเร็ว ๆ นี้ คือทีมสุขภาพเขตเมือง (อสม.) ในเขตเทศบาลเมืองพัทลุง ที่กลับจากเขาชัน (อ.ปากพะยูน) เมื่อวันที่ 9 – 10 กุมภาพันธ์ 2549 แล้วจะสรุปให้อ่านเร็ว ๆ นี้ว่า เขา AAR ว่าไว้อย่างไรบ้างครับ