ผมอยากให้ชุมชนมองเห็นภาพรวมของงาน เป็นในเชิงบูรณาการ

ที่ ศูนย์สุขภาพชุมชนบ้านวังกาง อ.ไพสาลี จ.นครสวรรค์ น้องเทพนิมิต พิมทะวงศ์ ได้ไปทำโครงการเรื่อง "การส่งเสริมสุขภาพช่องปากศูนย์เด็กเล็กโรงเรียนวัดสำโรงชัยแบบบูรณาการ"

ที่นี่ ศูนย์เด็กเล็กไปขอใช้สถานที่ของ รร. ประถมฯ ตั้ง มีเด็ก 30 คน ณ ตอนที่ทำโครงการ 37 คน และอาทิตย์ก่อนที่ 42 คน มีเด็กเพิ่มขึ้นมาเรื่อยๆ มีครูพี่เลี้ยงที่จบเอกปฐมวัยโดยตรง และที่นี่มีเด็กเยอะ ก็เลยมีผู้ช่วย จบ ม.6 อีก 1 คน มาช่วย ... แต่ศูนย์ฯ ก็รับเด็กแบบคละ คือ มีพัฒนาการช้า 3 คน ซึ่งเป็นปัญญาอ่อน 2 หูตึง 1 เด็กอายุน้อยที่สุด 2 ปี กับ 1 เดือน อายุมากที่สุด 4 ปี 10 เดือน ซึ่งเป็นอยู่กลุ่มที่มีพัฒนาการช้า คือ พิการ มีปัญญาอ่อน

ผมนำเสนอโครงการ การสำรวจปัญหา และเอาปัญหาไปชี้แจงในชุมชน และให้ชุมชนรับทราบปัญหา และเสนอปัญหาขึ้นมา โดยจะมีเรื่องโภชนาการ สุขภาพช่องปาก พฤติกรรมการดูแลเด็กของผู้ปกครองที่ไม่เหมาะสม ปัญหาพฤติกรรมการบริโภคของเด็ก และในเวทีการประชุมของผู้ปกครอง เขาเสนอปัญหาสิ่งแวดล้อมขึ้นมาอีก 1 ปัญหา

วัตถุประสงค์ของโครงการ คือ

  • เปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคของเด็ก (... มองที่เด็ก ถ้าหากว่า เด็กสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค โครงการก็จะถือว่า ใช้ได้ ประสบผลสำเร็จ)
  • ผู้ปกครองสามารถดูแลเด็กได้ดีขึ้น
  • มีการจัดเมนูอาหาร และการจัดอาหารว่างที่เหมาะกับเด็ก
  • ชุมชนมีส่วนร่วม ทุกขั้นตอนของโครงการ

ความภาคภูมิใจจากการทำโครงการ ก็คือ

  • รอยยิ้มที่สดใสของเด็กๆ แสดงถึงการมีสุขภาพร่างกาย และจิตใจที่ดี เนื่องจากว่า โครงการเริ่มมาจากศูนย์ คือ เด็กทั่วไป ถ้าเราเข้าไป เขาจะกังวล กลัว พบคนแปลกหน้า เวลาผ่านไป เมื่อได้รู้สึกคุ้นเคยกัน เด็กก็จะถามว่า เมื่อไรหมอจะมาหาหนูอีก ... มีเทคนิคหนึ่งที่เราขออุ้มหน่อย เมื่ออุ้มคนหนึ่ง อีก 40 คน ก็จะขออุ้มด้วย ในครั้งที่ 3 ละครับที่เขาให้อุ้ม
  • ความภาคภูมิใจที่สอง คือ ความร่วมมือของชุมชน พ่อแม่ผู้ปกครอง ผู้นำชุมชน ครูพี่เลี้ยงเด็ก เห็นความสำคัญของโครงการ และร่วมมือกันแก้ปัญหา
    ... เนื่องจากเราสำรวจข้อมูลที่แท้จริง และไปสำรวจปัญหาที่แท้จริงว่า เช่น พบว่าเด็กมีฟันผุถึง 17 ซี่ ในคนที่ผุมากที่สุด ผุน้อยก็ 2 ซี่ ผุ 17 คน จาก 30 คน เกือบครึ่งหนึ่ง
    ... และที่สำคัญ ผู้ปกครองไม่ทราบสาเหตุชัดเจนว่า ฟันของลูกผุ เกิดจากอะไร เขาก็จะตอบว่า กินนมบ้าง กินขนมบ้าง แต่ไม่สามารถบอกได้ชัดเจนว่า พฤติกรรมไหนทำให้ผุมาก
    ... ทำให้เวลาที่เราไปเสนอปัญหาที่แท้จริงต่อหลายๆ คน ที่ประชุมของผู้ปกครองหลายๆ คน ทำให้เขาเกิดความฉุกคิดแล้วละ ว่าลูกเขาก็เป็น ก็เกิดความร่วมมือกัน
  • และครูพี่เลี้ยงก็ได้รางวัลเป็นผลตอบแทน คือ ได้รับเกียรติบัตร  ผู้ดูแลเด็กดีเด่น ปี 2550 จากกรมการส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น
  • จากโครงการได้ข้อตกลง หรือนโยบายตกลงร่วมกันในการดูแลเด็ก คือ
    ที่ศูนย์เด็กเล็ก
    1. ลดและงดนมขวด ที่ศูนย์เด็กเล็ก
    2. ไม่ให้เด็กนำขนมมากินที่ศูนย์เด็กเล็ก
    3. จัดผลไม้เป็นอาหารว่างแทนขนมหวาน
    4. จัดหาบริเวณที่แปรงฟันให้สะดวกน่าใช้
    5. ทำป้ายเตือน “เขตปลอดนมขวด และขนม”
    6. ติดป้ายข้อตกลงภายในศูนย์ให้เห็นชัดเจน และแจกผู้ปกครอง
    ที่บ้าน
    1. ลดและงดดื่มนมขวด ดื่มจากกล่อง หรือแก้วแทน
    2. หากเด็กกินขนม จะดูแลการกินน้ำบ้วนปากภายหลังกินเสร็จ
    3. ให้เด็กแปรงฟัน เช้า-เย็น เป็นประจำ
    4. เพิ่มการตรวจฟันหลังแปรง เพื่อความสะอาด
    5. แจกข้อตกลงให้ผู้ปกครองทุกคนปฏิบัติ
  • วิธีการที่ได้มาของข้อตกลงนี้ก็คือ จากการประชุม เรายิงคำถามต่อไปว่า
    1. เมื่อได้ฟังข้อมูลแล้วรู้สึกอย่างไร
    2. จะร่วมแก้ปัญหาอย่างไร
    3. ใครมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหา
    4. จะเริ่มปฏิบัติเมื่อใด
    ... ในที่ประชุมก็จะแบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้ปกครอง กลุ่มผู้ดูแลเด็ก กลุ่มผู้นำชุมชน หรือ อบต. ก็จะให้ 4 คำถามไป และสรุปออกมาเป็นข้อตกลง 6 ข้อในศูนย์เด็กเล็ก
  • ความภูมิใจในเรื่องอื่นๆ คือ ทุกภาคส่วนเห็นความสำคัญในช่องปากขึ้น เมื่อได้ทำโครงการนี้ และทำให้เขาได้รู้บทบาททันตาภิบาลใน PCU เพิ่มมากขึ้น ในเรื่องความสามารถด้านชุมชน เพราะโครงการได้เข้านำเสนอ ในระดับประชุมวิชาการประจำเดือนของ CUP ที่ รพ.ไพสาลี และนำเสนอโครงการระดับจังหวัด เรื่อง การดูแลสุขภาพช่องปากของโครงการสายใยรัก

สิ่งที่ได้เรียนรู้จากการดำเนินงาน

  • รู้ตัวเราก่อนเลย ว่าบทบาทของเราในระดับตำบล มีทั้งด้านการรักษาทางทันตกรรมในคลินิก และการส่งเสริมสุขภาพในชุมชน คือ รู้ตนกับรู้งานอยู่ด้วยกัน การรักษากับส่งเสริมไม่ได้แบ่งตายตัวชัดเจน แต่รู้ว่าต้องทำควบคู่ไปด้วยกัน
    ... เวลาเราออกไปแนะนำเรื่องสุขาภิบาลอาหาร หรืออนามัยโรงเรียน เราไปตรวจสุขภาพนักเรียน เราก็สอดแทรกได้
    ... คือ ให้เรารู้ในงานของเรา และรู้ที่จะไปเปิดงานร่วมกับงานอื่นๆ ใน PCU
    ... ที่นี่มีคนไข้เยอะ ก็มีผู้ช่วย 1 คน ในตอนนี้ ... คนไข้ขึ้นอยู่กับตัวหมอด้วย และขึ้นอยู่กับชุมชนด้วยส่วนหนึ่ง ส่วนของผู้ให้บริการก็มีความสำคัญ ก็เน้นความตั้งใจ และจริงใจที่จะทำ สิ่งเหล่านี้ ทำให้เราได้เรียนรู้ และอยู่ในสังคม PCU อย่างมีศักดิ์ศรี
    ... ต้องเข้ากันได้กับทีมงาน ที่ สอ. เป็นทีมที่ดีมาก
  • เวลาทำงานให้มีข้อมูล หรือสิ่งที่เราต้องรู้ ในโครงการนี้ให้ชัดเจน มีองค์ความรู้ให้ชัดเจน เช่น ฟันผุเกิดจากอะไร เพื่อที่จะไปสื่อสารให้คนอื่นเข้าใจได้
    ... เทคนิค คือ สำรวจชุมชนให้ได้ รู้ปัญหาชุมชนให้ชัดเจน เมื่อรู้ปัญหานี้แล้ว เราค้น และจับประเด็นปัญหามาขยาย โดยให้เขาได้รับทราบเอง เรียนรู้ที่จะแก้เอง ก็ยอมรับแก้ไปร่วมกัน

กิจกรรมที่ประสบความสำเร็จ คือ

  • ในภาพรวมของโครงการ มีพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปาก และสุขภาพร่างกายของเด็กที่ดีขึ้น เช่น ช่วยเด็กแปรงฟันเพิ่มมากขึ้น ตรวจความสะอาดหลังแปรงฟันสม่ำเสมอขึ้น ก่อนอบรม ตรวจ 13 คน หลังอบรมก็ตรวจ 30 คน ... นำไปสู่ผู้ปกครองประหยัดเรื่องเศรษฐกิจ คือประหยัดค่าขนมเด็ก ลดลง ใช้เงินซื้อขนมลดลง และที่สำคัญคือ ผู้ปกครองมีความรู้ในการดูแลสุขภาพเด็กเพิ่มมากขึ้น ทั้งเรื่องโภชนาการ ช่องปาก และอาหาร
  • เด็กมีกิจกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากของดีขึ้น สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ คือ มีการแปรงฟันหลังอาหารกลางวันทุกคนทุกวัน และมีอุปกรณ์การแปรงฟันครบ และข้อนมขวด ลดลง 21 คน เหลือ 12 คน
    พฤติกรรมเด็กหลับพร้อมขวดนมในปาก จาก 23 คน เหลือ 8 คน เด็กเรียนรู้เรื่องการบ้วนปากหลังกินขนม
  • ชุมชนร่วมรับรู้ปัญหาทุกๆ ด้านของศูนย์ฯ และแก้ปัญหาโดยชุมชนร่วมกัน
  • ผู้บริหารระดับตำบลเห็นความสำคัญของเด็กในศูนย์เด็กเล็ก
    ... เมื่อเห็นความสำคัญ ก็แสดงให้เห็นโดย ให้เด็กมีเครื่องนอนเพิ่มขึ้น ขยายห้องน้ำ และส่วนหนึ่งทำในแผนฯ คือ ให้มุ้งลวด ในปี 2551
    ... เมื่อผู้บริหารเห็นความสำคัญ ได้ส่งศูนย์ฯ เด็ก ไปคัดเลือกระดับอำเภอ ในปี 2550 ในหัวข้อ “ศูนย์เด็กเล็กที่ชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาคุณภาพเด็ก” และได้รับรางวัลผู้ดูแลเด็กดีเด่นปี 2550

"ผมอยากให้ชุมชนมองเห็นภาพรวมของงาน เป็นในเชิงบูรณาการ เพราะในที่ประชุม เขาก็เสนอเรื่องสิ่งแวดล้อมมาด้วย เพราะเขาเสนอปัญหาขึ้นมาในเรื่อง ไม่มีโต๊ะกินข้าว ไม่มีสนามเด็กเล่น ของเล่นพัฒนาการไม่เพียงพอ ขาดที่แปรงฟัน ห้องน้ำมีจำกัด ไม่เหมาะกับเด็กที่มีจำนวนมาก ขาดสวนหย่อมหน้าศูนย์ฯ ของใช้เด็กมีไม่เพียงพอ"

สุดท้ายกลุ่มช่วยกันสรุปปัจจัยความสำเร็จของการทำงานของคุณเทพนิมิตร ก็คือ

  1. มุ่งมั่นตั้งใจ
  2. ใฝ่รู้
  3. ทำงานแบบมีข้อมูล ... มีการสำรวจข้อมูลก่อนการทำงานจริง และอ้างอิงหลักวิชาการในการทำงาน
  4. มีการประสานงานกับองค์กรเครือข่าย อบต. ศูนย์เด็ก ... มีมนุษยสัมพันธ์ดีกับเครือข่าย
  5. ทีมงาน PCU เข้มแข็ง
  6. ชุมชนให้ความร่วมมือ ผู้ปกครองเด็กสำคัญ ให้ความสนใจ

น้องๆ เขาทำงานกันละเอียดจริงๆ ค่ะ

รวมเรื่องเล่า แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ความภูมิใจ/ความสำเร็จ การดำเนินงานทันตฯ ในชุมชน