ถ้าพื้นฐานของการพัฒนาชนบท จากประสบการณ์การทำงานในพื้นที่ชนบททั่วประเทศของข้าพเจ้า ต้องมี 4 ต้องเป็นอย่างน้อย คือ
๑.ต้องอาศัย การเรียนรู้ (KM) และต้องมีการขับเคลื่อน(LO)
๒.ต้องอาศัยการจัดการ (ระบบที่ครบวงจร) เช่นที่คีรีวง กลุ่มผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติ เริ่มต้นจากการคิดจากฐานว่า บ้านเรามีเงาะ บ้านเรามีมังคุด ฯลฯ เราน่าจะเอาสีจากธรรมชาติมาทำผ้าแล้วให้คนบ้านเราใส่กันเอง(แต่ไม่ทอผ้าเอง) ทำลายผ้าเอง จากอดีตของศิลปินแม่ค้า คนนี้ คิดจนได้ผ้าสีธรรมชาติ เช่นหูกวาง ทำลายทันสมัย แต่ยังเป็นวิธีแบบชาวบ้าน ตลาดอยู่ที่กลุ่มเล็ก ๆ ที่สนใจผ้าย้อมสีธรรมชาติ แต่แปลกตา เช่นญี่ปุ่น เป็นต้น มีการแบ่งปันไม่สงวนลิขสิทธิ์ มี การถ่ายทอดการย้อมสีให้เห็น เป็นสถานที่ฝึกคนไปในตัว อย่างนี้ครับเรียกว่า .....ระบบ.....
๓.ต้องอาศัย ธรรมาภิบาล เป็นความซื่อสัตย์ต่อกัน มีสัจจะต่อกัน พิสูจณ์ได้จาก กลุ่มออมเงิน ออมทรัพย์ แล้วนำไปจัดสวัสดิการแก่ชุมชนเพื่อชุมชน และเศรษฐกิจพื้นฐาน (ฐานราก)ที่ลดความเสี่ยงต่อการดำเนินกิจกรรมวิสาหกิจชุมชน แบบเชื่อมทุน และพึ่งพาในตลาดผูกพันธุ์ และตลาดส่งออก
๔.ต้องอาศัยภูมิปัญญาชาวบ้าน เป็นตัวผู้นำเป็นหลักใหญ่ คนที่มีความรู้ความสามารถ (ที่ผญ.โชคชัย ลิ้มประดิษฐ์ เป็นคนดี คนเก่งของชุมชน) นำมาเรียนรู้ แลกเปลี่ยน สร้างภาวะผู้นำกัน มาเติมเต็มกันในชุมชน (ไม่ใช่การเติมเต็มคนภายนอก)
เหล่านี้ก็อย่างน้อยจะเห็นความเข้มแข็งของชุมชน ขององค์กรชุมชนที่เราได้ร่วมสังเกตการณ์ เพราะหน้าที่เราเป็นเพียง การเชื่อมโยงคน เชื่อมโยงการเรียนรู้ และเชื่อมโยงภูมิปัญญาชาวบ้านเข้าหากันครับ.....
