หัวข้อการเรียนรู้ในวันนี้คือ "ความเข้าใจตนเองและผู้อื่น" หลังจากเป็นการเรียนรู้ตามแนวที่ผู้เขียนได้เขียนไว้ในหนังสือ "มนุษย์กับการดำเนินชีวิต" มีกิจกรรมเชิงจริยธรรมเสริมเข้ามาด้วย นั้นคือ ตรวจสอบข้อดีข้อเสียในตน

   ข้อค้นพบ

   ๑) ผู้เรียนที่มีความตั้งใจจริง จะพยายามตรวจสอบข้อดีและข้อเสียของตนออกมาเป็นจำนวนมากเท่าที่จะทำได้ด้วยเวลาที่จำกัด

   ๒) การให้สัญญากับตัวเอง (ไม่มีใครบังคับตนได้นอกจากตนของตน) จะแบ่งเป็น ๓ กลุ่มคือ ๑) กลุ่มที่ไม่อยากวุ่นวายกับชีวิตตนเอง อยากจะทำอะไรก็ได้ตามใจอยาก จะไม่มีคำสัญญาใดๆ เพื่อการฝึกฝนตัวเองในกระดาษที่เขียนไว้ ๒) กลุ่มที่ไม่แน่ใจว่าจะทำได้หรือไป แต่ดูเหมือนจะเอนเอียงไปในทางจะไม่ทำจะเขียนกลางๆ หรือไม่ก็จะมีคำว่า "จะพยายามทำดี" ๓) กลุ่มที่ตั้งใจจะทำจริง จะแนวอักษรจำนวนหนึ่งที่มองเห็นถึงความตั้งใจที่จะทำจริงๆ

   กติกากิจกรรม

   ๑) นั่งคิด

   ๒) ตรวจสอบว่า ตนมีข้อดีอะไรบ้าง เขียนลงไปในกระดาษ

   ๓) ตรวจสอบว่า ตนมีข้อเสียอะไรบ้าง เขียนลงในกระดาษ

   ๔) ในข้อเสียเหล่านั้น ตนจะปรับปรุงข้อเสียใดบ้าง ปรับปรุงอย่างไร

   ตัวอย่าง งานธรรมดาๆ ของนักศึกษาคนหนึ่ง (สุรพงษ์)

สำรวจตัวเองว่ามีดีอะไรบ้าง ข้อเสียอะไรบ้าง

   ดูจากหัวข้อ ข้าพเจ้าคิดว่า เป็นหัวข้อที่ง่าย เพราะเหตุที่ว่า ตัวเองจะไม่รู้จักตัวเองนั้นจะเป็นไปไม่ได้ และข้อดีของข้าพเจ้ามีดังนี้

  ข้อดี ข้าพเจ้าเป็นคนที่ชอบเสียสละ ชอบช่วยเหลือเพื่อนๆ ยกตัวอย่างเช่น ข้าพเจ้าทำการบ้านเสร็จแล้ว แล้วเพื่อนข้าพเจ้าจะมายืมลอก ข้าพเจ้าจะบอกเพื่อนของข้าพเจ้าเสมอว่า "ไม่ให้ลอก" ถ้าไม่เข้าใจตรงไหน ก็ให้ถามข้าพเจ้า ประเด็นนี้อาจจะทำให้ข้าพเจ้าเป็นไม่ดีในสายตาเพื่อน แต่ในทางกลับกัน ข้าพเจ้าคิดอยู่เสมอว่า "อยากให้เพื่อนทำได้ด้วยตัวเอง ถ้าไม่เข้าใจให้ถามข้าพเจ้า" เพราะถ้าข้าพเจ้าให้เพื่อนลอกโดยที่ "ไม่อธิบาย" ก็เปรียบเหมือนว่า ข้าพเจ้าตัดความรู้ของเพื่อนทางอ้อม ในความคิดที่ข้าพเจ้าอธิบายมานี้ มันเป็น "ข้อดี" ของตัวข้าพเจ้าเองครับ

  ข้อเสีย ข้าพเจ้าเป็นคนที่ชอบสูบบุหรี่ ซึ่งข้าพเจ้าก็รู้ว่าโทษของการสูบบุหรี่มีอะไรบ้าง และอีกประเด็นหนึ่งก็คือ เวลาข้าพเจ้าคุยกับเพื่อนหลายๆ คน ข้าพเจ้าชอบหยิบบุหรี่ขึ้นมาสูบ นั่นคือข้อเสียที่ข้าพเจ้าทำร้ายเพื่อนๆ ทางอ้อมโดยไม่รู้ตัว

 

   สรุป ต่อไปนี้ ข้าพเจ้าขอให้คำมั่นสัญญากับตัวเองว่า ข้าพเจ้าจะเลิกสูบบุหรี่ โดยการลดจำนวนบุหรี่ที่สูบในแต่ละวันลง โดยการเคี้ยวหมากฝรั่งแทน การสูบบุหรี่ ถ้าข้าพเจ้าสามารถทำได้ ข้าพเจ้าจะให้รางวัลชีวิตกับตัวข้าพเจ้าเอง รางวัลนี้ก็คือ "การมีสุขภาพที่ดีขึ้น" นั่นเอง นี่คือรางวัลชีวิตชิ้นที่สวยงามที่สุดในชีวิตข้าพเจ้า


--------------------------------------------------------------------------------


   ผมถือว่า การฝึกฝนตัวเองนั้นเป็นสิ่งที่ดีมาก หากใครฝึกได้สำเร็จถือเป็นเรื่องยอดมากกว่าเงินตราที่ได้มาจากน้ำพักน้ำแรง เมื่ออ่านงานฉบับนี้ คนอื่นที่ไม่ได้อยู่ในบริบทสถาบันการศึกษาเช่นนี้ อาจจะมองกันคนละมุมมองกับผม ผมมองว่า การที่เราตั้งใจจะเลิกบุหรี่เป็นเรื่องน่าจะยากอยู่ แม้ผมจะไม่สูบบุหรี่ ไม่รู้ว่าการอดบุหรี่เป็นอย่างไร แต่ที่รู้คือ บางคนหักลำเลย บางคนค่อยๆ อด และคนที่เคยติดบุหรี่มาก่อน จะรู้สึกหอมเมื่อได้กลิ่นบุหรี่ ผมมองว่า มันน่าจะทรมานน่าดู กรณี ตัวอย่างนี้ อย่างน้อยผมได้รู้ว่า ๑) นักศึกษาต้องการพัฒนาตัวเอง ๒) เขารู้ว่าเขาทำอะไรอยู่ ๓) กิจกรรมนี้ ทำให้เขาคิดจะพัฒนาตน (แม้จะพัฒนาไม่ได้ก็ไม่เป็นไร อย่างน้อยได้คิด)

   แค่นี้ก็พอใจแล้ว :-)