ถ้ามองถึงเรื่องรากฐานการเรียนรู้ชนชาติพันธุ์ต่างๆ  จุดหมายที่ควรเข้าไปศึกษาคือ วิถีชีวิต จารีตประเพณี และวัฒนธรรม เพราะจุดที่ว่านี้ได้รวบรวม เรื่องวิถีชีวิตสังคมเศรษฐกิจ การเมือง การศึกษา วัฒนธรรมคือลายแทงทุกบริบท ผ่านร้อนผ่านหนาว ผ่านการคัดกรอง ลองผิดลองถูกจนกระบวนการเหล่านั้นเกิดความเชื่อระดับตกผลึก วัฒนธรรมนี่เองเป็นตัวประเมินมาตรฐานของความเป็นชนชาติ ที่อาจจะแยกหยาบๆเป็นภาษาพูด ภาษาเขียน ภาษากายที่แสดงออกเป็นเอกลักษณ์ที่บ่งบอกความเป็นชาติ  สิ่งเหล่านี้กว่าจะได้มา ต้องผ่านการรับไม้ผลัดจากคนหลายรุ่น ช่วยกันวิเคราะห์วิจัยเป็นชั้นๆ ด้วยภูมิปัญญาของชนชาตินั้นๆ 

วัฒนธรรม คงไม่ตกผลึกง่ายๆเหมือนมะละกอสุกหล่นจากขั้ว ถ้าเราพิจารณาเรื่องภาษา วรรณคดี อาหาร การละเล่น การแต่งกาย การกีฬาฯ จารีตประเพณี ที่เรียกรวมๆเบื้องต้นว่าวิถีไทย สิ่งนี้เกิดจากวิธีคิดวิธีทำวิธีแก้ปัญหาของการพัฒนา ที่ตั้งอยู่บนปัจจัยแวดล้อมทุกด้านทุกกรณี สรุปว่าสิ่งนี้คือตำราว่าด้วยที่มาของคนไทยแม่นบ่อเอื้อย

ถ้าเราศึกษาให้ดี จะเห็นกระบวนการเรียนรู้และการวิจัยที่เข้มแข็งมาก การออกแบบทุกมิติมีเหตุมีผลสอดคล้องอย่างบูรณาการ วิถีชีวิตไทยมีการดูแลสุขภาวะที่สมัยนี้กำลังปลื้มกัน ที่จริงชาวบ้านเขาดำเนินกันมาในลักษณะการปฏิบัติเชิงประเพณีประจำถิ่น พลเมืองที่จะลืมตาดูโลกหนึ่งชีวิต ได้รับการประคบประหงมอย่างดี อบรมสั่งสอนกันตั้งแต่อยู่ในอู่ เรียนรู้ผ่านเพลงกล่อมลูก โตมาหน่อยก็เรียนผ่านกริยามารยาทขนบธรรมเนียมประเพณีไทย เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นวัยแสวงหา ก็ถูกจับบวชบ่มไว้ในผ้าเหลือง เพื่อศึกษาธรรมนูญชีวิตและสังคม ลูกผู้หญิงเรียนการบ้านการเรือน เตรียมตัวเป็นแม่ที่ดีของลูกและเป็นพี่ป้าน้าอาของสังคม  

สมัยก่อนไม่มีการประกวดแม่หรือพ่อดีเด่น แต่เขาให้ความเคารพนับถือโดยสุจริตใจ เป็นรางวัลชื่นชูใจคนดี นั่นก็หมายความว่าคนดี ได้รับการแต่งตั้งลงคะแนนด้วยหัวใจ ขั้นตอนเหล่านี้ไม่ได้บอกเล่าเชิงทฤษฎี แต่ทุกจุดเกิดจากการปฏิบัติด้วยความตระหนักที่เรียกว่ากติกาทางสังคม ที่ศักดิ์สิทธิกว่ากฎหมายสมัยนี้มากนัก  

เมื่อเข้าสู่ในวัยมีครอบครัว สายสัมพันธ์ก็หาได้ตัดขาดออกจากกัน คนในสังคมยังรวมตัวกันสืบทอดหน้าที่ตามความถนัดและรับผิดชอบแห่งตน โดยมีศาสนาเป็นตัวกำกับวินัยที่มีประสิทธิภาพสูงยิ่ง การทำบุญตักบาตรเป็นการตักเตือนตอกย้ำให้พึ่งรู้บทบาทตนเองที่พึงมีต่อสังคม สังคมไทยจึงมีหน้าที่โดยที่ไม่ต้องมีมาตรากฎหมายข้อไหนกำกับ เป็นจุดทำให้สังคมเข้มแข็งและอบอุ่น คิดกลยุทธการให้ทาน การช่วยเหลือ การเอื้ออาทร เป็นไปในวิถีชีวิตประจำวัน  “ข้าวบ้านเหนือ เกลือบ้านใต้” เพลงลูกทุ่งเอามาแปลงเป็น“หนุ่มนาข้าวสาวนาเกลือ”  

มีพระสงฆ์ ผู้รู้ผู้อาวุโสที่สะสมประสบการณ์ชีวิต มาถ่ายทอดหรือทำหน้าที่ครูให้แก่สังคม เป็นการสร้างระบบการเรียนรู้ที่สอดรับกันทุกระดับของทุกภาคส่วน สังคมจึงเข้มแข็ง กินอิ่มนอนอุ่น มีงานทำทั่วหน้า ไม่มีหนี้สิน มีความพอเพียง พอประมาณ และมีภูมิคุ้มกัน สิ่งที่เราพูดกันวันนี้ เคยเกิดกับสังคมไทยอยู่แล้วในอดีต