เทพ ทิพย์ เทวะ

๒-๓ วันนี้ สังเกตว่าในโลกแห่งอินเทอร์เน็ต มีผู้ตั้งชื่อตัวเองว่าเป็นเทพนั่นเทพนู้นกันเยอะ... ผู้เขียนจึงมาเปิดสารบัญของบล็อกนี้ว่า คำนี้ได้เล่าไว้หรือยัง ? บังเอิญว่ายังไม่ได้เล่า ก็เลยได้โอกาสเพื่อจะนำศัพท์นี้มาเล่า... และเพราะนอกจากคำว่า เทพ แล้ว ยังมีคำว่า ทิพย์ และ เทวะ ซึ่งมาจากรากศัพท์เดียวกัน จึงถือโอกาสเล่ารวมๆ กันไป.....

เทพ มาจากคำว่า เทวะ โดยแปลง ว.แหวน เป็น พ.พาน ... ซึ่งในภาษาไทยก็มีใช้ทั้งสองศัพท์ และคาดเดาเอาเองว่า คนไทยทั่วไปก็คงจะพอรู้ว่า เทพ ก็คือ เทวะ .... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ นั้นเป็นคำเรียกบุคลขั้นสูงกว่ามนุษย์... ส่วนสิ่งของหรือสถานที่อยู่ของเทพหรือเทวะเหล่านี้ จะเรียกว่า ทิพย์...

คำว่า เทพหรือเทวะ นั้น เป็นได้ทั้งบาลีและสันสกฤต... ส่วนคำว่า ทิพย ์เป็นสันสกฤต ถ้าจะเขียนเป็นบาลีก็คือ์ ทิพพะ (แต่รู้สึกว่า ทิพพะ ไม่มักจะเห็นว่ามีใช้ในภาษาไทย โดยมากมักเจอ ทิพย์ ทั้งสิ้น) 

เทพหรือเทวะ และทิพย์ มาจากรากศัพท์ว่า ทิวุ ใช้ในความหมายว่า เล่น.ปรารถนาชนะ, รุ่งเืรือง, ชมเชย, น่ารัก และสามารถ เป็นต้น...

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผู้เล่น หมายถึง ผู้สนุกสนานรื่นเริง ไม่มีงานมีการทำ... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผู้ปรารถนาชนะ หมายถึง ผู้ไม่ยอมแพ้ มีความมุ่งมั่น มีความมุ่งหวัง เพื่อชัยชนะ.... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผูุ้รุ่งเรือง หมายถึง ผู้ที่มีแสงในตัวเอง มีรัสมีสว่างไสว หรือผู้เจริญก้าวหน้า มิใช่ผู้ตกต่ำ... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผู้ควรแก่การชมเชย หมายถึง ผู้อันมนุษย์และสัตว์อื่นๆ ยกย่อง สรรเสริญ เทิดทูน บูชา ... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผู้น่ารัก หมายถึง มีวรกายสดใส สวยงาม น่ามองน่าชม มิใช่น่าเกียจ น่าชังเหมือนภูตผีปีศาจ... ประมาณนี้

เทพหรือเทวะ แปลว่า ผู้สามารถ หมายถึง มีความสามารถกระทำสิ่งที่ปรารถนาให้สำเร็จได้ ซึ่งต่างจาก อสูร ซึ่งแปลว่า ผู้ไม่แกล้วกล้า นั่นคือ ไม่สามารถสู้เทพหรือเทวะ ได้.... ประมาณนี้

..........

ส่วนคำว่า ทิพพะ หรือ ทิพย์ ซึ่งเป็นศัพท์พ่วงมาจากเทพ ก็อาจแปลได้ไม่ยากว่า ที่อยู่ของเทพหรือเทวะ เรียกว่า ทิพย์ ... สิ่งของอันเป็นทิพย์ ก็คือสิ่งของที่เทพหรือเทวะใช้สอย... ประมาณนี้

อนึ่ง ยังมีศัพท์อื่นๆ ที่เป็นอนุพันธ์ของคำว่าเทพหรือเทวะ เช่น เทวดา เทวี ฯลฯ... คำแปลก็เหมือนกัน เพียงแต่การปรุงศัพท์แตกต่างกันเท่านั้น

..... 

นอกประเด็นอีกนิด ในวรรณคดีบาลี รากศัพท์ว่า ทิวุ ซึ่งสำเร็จรูปมาเป็นคำศัพท์ว่า เทวะ เป็นต้น บางครั้งก็หมายถึง น้ำฝน การเปรียกฝน หรือ ฝนตก ... ได้เช่นเดียวกัน

ในการสอบบาลีในประโยคชั้นสูง กรณีที่ เทวะ หมายถึงน้ำฝน แปลผิดเป็นเทวดา ... หรือในกรณีที่ เทวะ หมายถึงเทวดา แปลผิดเป็นน้ำฝน... รับรองได้ว่า ปีนั้นสอบตกแน่นอน ท่านว่าเสียภูมิรู้ ให้ไปทบทวนมาสอบใหม่ในปีหน้า... ทำนองนี้